Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» Инештәргә бай икән
Көйөргәҙе йылғаһы көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай аға. Ул Зәк-Ишмәт ауылы эргәһенән башлана ла Юшатыр йылғаһына барып ҡоя. Элек яҙ айырыуса ныҡ таша торғайны.

Ә инде атаманың барлыҡҡа килеүе тураһында яҙыусы-ғалим Рәшит Шәкүр Башҡортостандың гидронимияһында киң таралған, ата-бабаларыбыҙҙың боронғо төрки теленең Орхон-Йәнәсәй яҙмаларынан килгән "уғуҙ-һыу" тигән һүҙ икәнлеген асыҡлаған. Үҙенең "Исемдәрҙә ил тарихы" (1993 йыл) китабында бына ни тип яҙа ғалим: "Ысынлап та, Көйөргәҙе — ғәжәп күркәм, матур яңғырашлы исем. Күмертау еренең үҙенсә бер топонимик символы. Башҡортса ла, урыҫса ла ниндәй яғымлы яңғырай ул! Ә хәҙер йылға исеменең мәғәнәһе тураһында. Көйөргәҙе — Оло Юшатырҙың уң ҡушылдығы. Карталарҙа (урыҫса) Кургаза формаһында яҙылыш та осрай. Ундай варианттың булыуы осраҡлы түгелдер, тип уйлайым. Исемдең хәҙерге формаһы, йәғни көйөргәҙе тигәне, урыҫ телендәге карталарға инеп ҡалған варианттарҙан сығып ҡарағанда, "ҡур" һәм "ғаҙы" һүҙҙәренән яһалған булырға тейеш, тип фараз итергә мөмкин. "Ҡур" — башҡорт телендә бик үҙенсәлекле һүҙҙәрҙең береһе. Уның телдә төп мәғәнәһе "закваска", "солод". Бал әсеткеһен дә ҡур тиҙәр. Беҙҙең географик терминологияла урыҫса "источник" мәғәнәһендә "ҡурғы" һүҙе лә киң ҡулланыла. Ҡурғылар шишмә йәки инеш һымаҡ ҡына булмай, улар инде һыу сығанаҡтарының ҡурлы урындары. Көйөргәҙе гидронимының тәүге компоненты, тимәк, "ҡур" һүҙе, ә икенсеһе боронғо башҡорт телендәге "йылға" мәғәнәһендәге "ғаҙы" (ғәҙе) булырға тейеш. Йылғаның сыҡҡан ере инештәргә бай булғандыр, күрәһең. Ә инде ҡур ғаҙы халыҡтың йәнле һөйләү телендә Көйөргәҙе формаһын алғандыр. Халыҡ батыры Кинйә Арыҫлановтың исемен һаҡлаған Кинйәабыҙ ауылы ла ошо уҡ ерҙә".
Исемдең әйтелеш йәки яҙылыш нормаһын элекке заманда билдәләү тәртибе булмаған. Шунлыҡтан, тимәк, Көйөргәҙе башҡорт теленә башта Ҡурғаҙы формаһында барып ингән, аҙаҡ үҙгәреп киткән.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Стәрлетамаҡтар гражданлыҡ бурысын  лайыҡлы үтәй

Стәрлетамаҡтар гражданлыҡ бурысын лайыҡлы үтәй 09.09.2018 // ---

Республикала һайлау тамамланыуға бара. Һайлау участкаларынан халыҡ өҙөлмәй. Күпселек иртән тауыш...

Тотош уҡырға 270

Бурыс – уҡыусының һәләтен үҫтереү

Бурыс – уҡыусының һәләтен үҫтереү 31.08.2018 // ---

Төпкөлдәге мәктәптәр тулыһынса юғары тиҙлекле интернет менән тәьмин ителгән. Һуңғы йылдарҙа заман...

Тотош уҡырға 333

В Башкортостане изменили критерии оценки муниципальных чиновников

В Башкортостане изменили критерии оценки муниципальных чиновников 21.08.2018 // ---

Башҡортостанда муниципаль чиновниктарға баһа биреү критерийҙарын үҙгәрттеләр....

Тотош уҡырға 237

В Башкирии вынесен приговор по делу о пожаре в реабцентре, где погибли 12 человек

В Башкирии вынесен приговор по делу о пожаре в реабцентре, где погибли 12 человек 21.08.2018 // ---

Реабилитация үҙәгендә булған янғын тураһында енәйәт эше буйынса хөкөм ҡарары сығарылды. Унда 12...

Тотош уҡырға 245

В рамках VII Этнофорума «Иҙел башы» в Белорецком районе прошел «Съезд молодежи рода Катай» («Ҡатай ырыуы йәштәренең йыйыны»).
«Единая Россия» предложила сократить стаж, дающий право на досрочную пенсию, и отменить льготные пенсии депутатам и сенаторам

«Единая Россия» предложила сократить стаж, дающий право на досрочную пенсию, и отменить льготные пенсии депутатам и сенаторам 21.08.2018 // ---

"Берҙәм Рәсәй" пенсияға ваҡытынан алда сығыу хоҡуғы биргән стажды ҡыҫҡартырға, шулай уҡ...

Тотош уҡырға 207

“Мәсьәләгә күҙ йоморға ярамай”

“Мәсьәләгә күҙ йоморға ярамай” 14.08.2018 // ---

– Нуғайҙағы юл айырсаһы проекты финанслау йәһәтенән ҡулай булырға тейеш, – тине Рөстәм Хәмитов баш...

Тотош уҡырға 264

Был юлдар өлгө булырға тейеш

Был юлдар өлгө булырға тейеш 07.08.2018 // ---

Мәғлүм булыуынса, федераль трассалар – Рәсәйҙең иң әһәмиәтле юлдары. Йөк һәм пассажирҙар ағымының...

Тотош уҡырға 245

В Башкортостане на укрепление материально-технической базы школ и детских садов выделят более 1 млрд рублей

В Башкортостане на укрепление материально-технической базы школ и детских садов выделят более 1 млрд рублей 06.08.2018 // ---

По поручению Главы Башкортостана Рустэма Хамитова на укрепление материально-технической базы...

Тотош уҡырға 233

"Халыҡ контроле" ҡороттоң сифатын билдәләне
Рустэм Хамитов встретился с первым заместителем руководителя МЧС России

Рустэм Хамитов встретился с первым заместителем руководителя МЧС России 30.07.2018 // ---

28 июля в Доме Республики Глава Башкортостана Рустэм Хамитов встретился с первым заместителем...

Тотош уҡырға 267

Минздрав Башкортостана: федеральные и региональные льготники полностью обеспечены лекарствами

Минздрав Башкортостана: федеральные и региональные льготники полностью обеспечены лекарствами 30.07.2018 // ---

Проблема с выделением лекарств для льготников в Башкортостане решена полностью. На еженедельном...

Тотош уҡырға 258