“Юҡҡа ғына хәтерләмәй Рәсәй...”Любезники-любизар,
Маладис, маладис!
Ҡурайҙа башҡарылған “Любизар” һәм Ватан һуғышына арналған башҡа йырҙар кисә республиканың Хәрби дан музейын яңғыратты. Унда Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арналған “Юҡҡа ғына хәтерләмәй Рәсәй...” күргәҙмәһе асылды.
Музейға килеп инеү менән шул тарихи осорҙағы хәрбиҙәрсә кейенгән кешеләр осраны. Улар араһында “башҡорттар” ҙа, “урыҫтар” ҙа бар ине. Башҡорт хәрби кейемдәрен — “Төньяҡ амурҙары”, ә урыҫтарҙыҡын “Өфө пехота полкы” клубтары ағзалары күрһәтте.
Музейҙың икенсе ҡатында урынлашҡан экспозиция өс өлөштән тора. Тәүгеһендә — график эштәр һәм гравюраларҙың фотокүсермәләре. XIX быуат башындағы билдәле һәм билдәһеҙ авторҙарҙың эштәрендә башҡорт хәрбиҙәре һүрәтләнгән, улар музейҙарҙа һәм республика архивтарында һаҡланған. Икенсе өлөшөндә — хәҙерге ваҡытта үткәрелеп торған хәрби-тарихи реконструкцияларҙа ҡатнашыусыларҙың фотоһүрәттәре. Ә өсөнсөһөндә республиканың хәрби-тарихи клубтарында файҙаланылған атрибуттар, тарихи костюмдар ҡуйылған.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1831 тапҡыр // Тотош уҡырға
Бәхтегәрәй Шәфиев — беренсе мөхәррир(Тыуыуына 115 йыл тулыуға ҡарата)
Был шәхес тураһында заманында күп яҙылды. Рамазан Ҡузыевтың махсус китабы ла бар, ләкин Бәхтегәрәй ғәмәлдә гел бер яҡлы яҡтыртылды: ялҡынлы революционер-большевик, халыҡ бәхете хаҡына йәнен аямай көрәшеүсе, фәҡәт дөрөҫ юлдан барыусы. Баррикаданың теге яғындағы Зәки Вәлиди һәм уның көрәштәштәре иһә — халыҡҡа ҡаршы эш итеүсе яуыз дошмандар.
Беҙҙеңсә, ысынбарлыҡ бик ҡатмарлы. Шәхестәр ҙә билдәле бер программаға ҡоролған робот түгел. Кем ул Бәхтегәрәй Шәфиев? Тарихҡа бәләкәй генә байҡау яһайыҡ.
Большевиктар Петербургта власты үҙ ҡулына төшөрөүгә күп тә үтмәй, Башҡортостанда милли азатлыҡ хәрәкәтенең башында торған Мәркәз шураһы иҫке стиль менән 15 ноябрҙә (28 ноябрь) Башҡортостан мөхтәриәтен иғлан итеү тураһында ҡарар сығара, ул иртәгеһенә 2-се фарман менән ғәмәлгә ашырыла ла башлай. Өсөнсө башҡорт ҡоролтайы (Ырымбур, 1917 йылдың 8–20 декабре) мөхтәриәтте раҫлай.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1330 тапҡыр // Тотош уҡырға
Күлдәр илендә барҙыр бер ауыл...Ҡоншаҡ яғын юҡҡа ғына “Күлдәр иле” тип йөрөтмәйҙәр. Бүре ауылына бихисап ҡына ара булһа ла, һарғайған ҡамыш-күрәндәр юл буйынса оҙатып барҙы. Ҡаршы алырға сыҡҡан һылыу ҡыҙҙар әллә ҡайҙан яулыҡ болғап сәләмләгән төҫлө.
Бүре — боронғо башҡорт ауылы. Исеме Бүребай атлы кешегә бәйле. Көтөүлектәренең иге-сиге күренмәһә лә, уның өйөр-өйөр малдары гел Ҡомкүл тип йөрөтөлгән күл яғына ыңғайлай ҙа ҡуя икән. Шунан Бүребай: “Мал тиктәҫкә ул яҡҡа ыңғайламаҫ, ырыҫлы урын был”, — тип улдары менән ошонда килеп ултырған. Был урынды хәҙер “Иҫке йорт” тиҙәр. Әле иһә Бүре бер аҙ ситтәрәк урынлашҡан.
Һәр ауыл кешеләре менән матур. Уларҙың тырыш булыуы йорт-ҡураларынан да, баҡса аръяғында кәбән-кәбән, эҫкерт-эҫкерт бесән ултырыуынан да күренә.
— Беҙҙә бик тырыш халыҡ йәшәй, — ти мәктәп директоры Нурнисә Шәүәлиева. — Быны ғорурланып әйтәм. Ҡайһы бер ауылдарҙан кешеләр эш эҙләп ситкә китә, ерҙәрен һата. Беҙҙә бер кем ерен ситкә осорманы: бесәнен эҫкертләп һала, мал тота. Иң мөһиме — балаларын уҡытырға тырыша...
Ком: 0 // Уҡынылар: 1524 тапҡыр // Тотош уҡырға
“Каруанһарай” ниңә ҡайтмай?Хәтеремдә, Пушкиндың “Борис Годунов” тигән тарихи драмаһы “ә халыҡ өндәшмәй” тигән һүҙҙәр менән тамамлана. Был йәмәғәтселектең Рәсәйҙә ХVII быуат башында власть өсөн барған талашҡа “ике донъя — бер мөрйә” тип ғәмһеҙ ҡарауын аңлата булһа кәрәк. Ябай башҡорт ҡатыны Гөлимә Жанғабилованың Ырымбурҙағы Каруанһарайҙы башҡорт халҡына ҡайтарып биреү өсөн яңғыҙы йәнтәслим көрәшеүе тураһында мәғлүмәттәр менән танышҡас, киң мәғәнәле ошо һөйләм иҫкә төштө. Шул уҡ ваҡытта халҡыбыҙҙың Ырымбурҙағы ваҡиғаларға вайымһыҙ ҡарауы, бер һүҙ өндәшмәүе күңелде ҡыра.
Мәсьәлә шунда: ХIХ быуаттың 30-сы йылдарында башҡорттар Ырымбур губернаһы үҙәгенә дәүләт хәстәре йәки үҙ йомошо буйынса килгән саҡта ҡунып сығыу өсөн үҙ аҡсаһына һалған Каруанһарай 1846 йылдың 30 авгусында тантаналы рәүештә асыла һәм шунда уҡ комплексты төҙөү башланғысын хуплаған хәрби губернатор Василий Перовскийҙы алмаштырған икенсе чиновник, башҡорттарға ҡарата дошмандарса мөнәсәбәттәге Владимир Обручев тарафынан тартып алына, артабан Рәсәйҙең Эске эштәр министрлығы ҡарамағына тапшырыла.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1578 тапҡыр // Тотош уҡырға
Халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен сағылдырабыҙ1990 йылдың 14 декабрендә “Манғышлаҡ уттары” гәзитендә башҡорттар тураһында “Ҡайҙа һеҙ, башҡорт туғандар?” тигән мәҡәлә донъя күрҙе. Шунан башланды бындағы башҡорт милли хәрәкәте. 1991 йылдың 17 ғинуарында халыҡ депутаттарының Шевченко ҡала Советы башҡарма комитеты тарафынан “Салауат” башҡорт мәҙәни үҙәге теркәлде.
1991 йылдың сентябрендә “Салауат” үҙәге башҡорт балаларына һәм өлкәндәргә туған телде өйрәтеү буйынса йәкшәмбе мәктәбен асты. Башҡортостан, республиканың Ҡаҙағстандағы вәкиллеге менән тығыҙ бәйләнеш булдырҙыҡ. Беҙгә дәреслектәр, тарихи әҙәбиәт, музыкаль дисктар, буклеттар менән ярҙам итәләр.
Һабантуйҙар, көрәш буйынса ярыштар үткәрәбеҙ, балаларға башҡорт бейеүҙәрен, йырҙарын, ҡурайҙа уйнарға өйрәтәбеҙ. “Ковчег” сәнғәт мәктәбе һәм өлкәнең тыуған яҡты өйрәнеү музейы менән әүҙем эшләйбеҙ. Был музейға беҙҙең милли атрибутиканы, аш-һыуҙы, кейем-һалымды күп тапҡыр ҡуйғаныбыҙ бар. Үҙәк республика конкурстарында призлы урындарҙы даими яулай.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1062 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡырым ҡояшы аҫтындаЯҡташтарыбыҙ, ҡайҙа ғына йәшәмәһен, берҙәм булырға тырыша. Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында Украинала ла яҡташтар ойошмалары төҙөлдө. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәтиҙең улы Нур Ниғмәтуллин менән шул ваҡытта осраштыҡ. Ул Киевта йәшәй, шул осорҙа атом сәнәғәте министры булып эшләне. Мәләүездән Наилә Шәрипова иһә ошо уҡ ҡалалағы авиация заводында инженер-конструктор ине.
Ҡырым ерендә яҡташтарыбыҙ байтаҡ. Феодосияла II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты, отставкалағы контр-адмирал С.С. Мәжитов йәшәй. Сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткәндән һуң З. Азмәтов, Б. Исхаҡов та Ялтала төпләнгән. Советтар Союзы Геройы, авиация подполковнигы Ғәли Әхмәт улы Мәжитов та 1954—1993 йылдарҙа Ялта ҡалаһында йәшәне. Исемлекте артабан да дауам итергә мөмкин.
Ком: 0 // Уҡынылар: 969 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡиммәттәрҙе һаҡлапӘле Беларусь Республикаһында 1500-ҙән ашыу башҡорт йәшәй. 1998 йылдан алып Башҡортостандың ижади коллективтары ҡатнашлығында “Һабантуй” байрамын йыл һайын үткәреп торабыҙ. Гродно, Гомель, Орша ҡалаларында башҡорт һәм татар йәмәғәт берекмәләре ойошторолдо. Улар ҡарамағында “Ләйсән” фольклор ансамбле, “Шишмә” вокаль-инструменталь ансамбле эшләй, башҡорт авторҙарының әҫәрҙәре, милләттәштәребеҙ хаҡындағы тарихи әҙәбиәт, Өфөлә сыҡҡан гәзит-журналдар тупланған китапхана бар.
Йәмәғәт берекмәһенең ижади коллективтары Бөтөн Беларусь милли мәҙәниәттәре фестивалендә ҡатнаша. Рәсәйҙең Беларусь Республикаһындағы илселеге ҡарамағындағы Рәсәй ватандаштар ойошмаһының координация советы үткәргән сараларҙа, ҡала байрамдарында даими ҡатнашабыҙ. Йәмәғәт берекмәһе эшенә йәштәр ҙә әүҙем йәлеп ителә.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1004 тапҡыр // Тотош уҡырға
Милләттәштәренә терәкРедакцияға дәртле баҫып, ихлас йылмайып килеп ингән апай шунда уҡ иғтибарҙы йәлеп итте. Татарстанда йәшәүсе Рәхимә Ғәббәсова-Вәлиуллина булып сыҡты был ханым. Уртаҡ тел тиҙ табылды, ул үҙенең тормошо һәм бөгөн ниндәй уйҙар менән янып йөрөүе тураһында һис тартынмайынса һөйләп бирҙе.
Һүҙен йәшлегенән башланы. Күгәрсен районында тыуып үҫкән телсән, үткер ҡыҙ Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инергә тип Өфөгә килә. Тәүге имтихандарҙы уңышлы тапшырһа ла, урыҫ телен белмәү сәбәпле һынауҙы тулыһынса үтә алмай. Әлбиттә, юғары маҡсат ҡуйып йәшәгәнгә күрә, ныҡ ғәрләнә, шулай ҙа юғалып ҡалмай һәм икенсе йәй тағы ла киләм тигән ниәт менән ҡайтып китә. 1966 йылда Ташкентта ер тетрәй. Унда барып, бер-ике йыл дауамында ҡаланы тергеҙеүҙә ҡатнашҡандар үҙҙәре теләгән юғары уҡыу йортона имтиханһыҙ инәсәк тигән ҡарар сыҡҡанын белеп ҡалғас, Рәхимә Үзбәкстан яҡтарына юлланырға тәүәккәлләй.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1260 тапҡыр // Тотош уҡырға
Йүнәлештән тайпылырға хаҡыбыҙ юҡПермь крайына сәфәр барышында төбәк башҡорттары ҡоролтайына етәкселек иткән арҙаҡлы милләттәшебеҙ, Асҡын районында тыуып үҫкән уҙаман, «ПермАвтоТрансСервис» йәмғиәте директоры Рәсил МӨХӘМӘТЙӘНОВ менән әңгәмә ҡорғайныҡ. Ул йәмәғәт берекмәһенең барлыҡҡа килеү тарихы, һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге, край башҡорттарын борсоған мәсьәләләр хаҡында бәйән итте.
– Рәсил Тимерғәзе улы, башта үҙегеҙҙең ҡоролтайға нисек нигеҙ һалыуығыҙ тураһында һөйләп үтһәгеҙ ине.
– Берекмә әле крайҙың төрлө ҡала һәм райондарындағы 11 башҡорт ҡоролтайын берләштерә. Милләттәштәребеҙ мәнфәғәтендә төрлө эштәр башҡарабыҙ, саралар ойошторабыҙ. Чурнушка, Көйәҙе, Уҫа, Пермь, Барҙа ҡоролтайҙарының әүҙемерәк булыуын билдәләргә мөмкин. Һөҙөмтәләрҙең ҡыуандырғаны ла, уйландырғаны ла бар.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1048 тапҡыр // Тотош уҡырға
Күп тигәнем халыҡ булырБала бағыу атай-әсәй бурысы ғына түгел. Шуның өсөн дә был ғәмәл борон-борондан мөһим һаналған, бала бағыу, сабый холҡо тураһында бихисап мәҡәлдәр ҡалған. Әммә тәрбиә эшендәге төп традициялар, ҡанундар юғала барғанлыҡтан, хәҙерге атай-әсәйҙәр бик күп проблемаларға башта иғтибар итмәй, ваҡ мәсьәлә тип ҡарай, тик аҙаҡ һуң була. Иғтибар ителмәй ҡалып килгәне — ул халыҡ алдында яуаплылыҡ тигән тойғоноң юғала барыуы.
Башҡорттар борон ҙур-ҙур ғаилә йәки ауылдарҙа бер бөтөн булып йәшәгәнлектән, бала һәр ваҡыт күп (халыҡ тигәнде аңлата) күҙ аҫтында булған. Күп эсендә бағылғас, бала үҙе лә күп алдында яуаплылыҡ тойған. Ә яуаплылыҡ тойоу — ул тәрбиәлә иң мөһим таяныс. Бала үҙен шул күптең бер өлөшө итеп тоя. Ерәнсә һүҙҙәре менән әйткәндә:
Күп эсендә кем сүп түгел, әү,
Күп һүҙен һәм шул әйтә.
Күп тигәнем халыҡ булыр,
Тотҡан юлы хаҡ булыр.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1574 тапҡыр // Тотош уҡырға
Артҡа 1 2 3 Алға
Бит башына