“Юҡҡа ғына хәтерләмәй Рәсәй...”Любезники-любизар,
Маладис, маладис!
Ҡурайҙа башҡарылған “Любизар” һәм Ватан һуғышына арналған башҡа йырҙар кисә республиканың Хәрби дан музейын яңғыратты. Унда Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арналған “Юҡҡа ғына хәтерләмәй Рәсәй...” күргәҙмәһе асылды.
Музейға килеп инеү менән шул тарихи осорҙағы хәрбиҙәрсә кейенгән кешеләр осраны. Улар араһында “башҡорттар” ҙа, “урыҫтар” ҙа бар ине. Башҡорт хәрби кейемдәрен — “Төньяҡ амурҙары”, ә урыҫтарҙыҡын “Өфө пехота полкы” клубтары ағзалары күрһәтте.
Музейҙың икенсе ҡатында урынлашҡан экспозиция өс өлөштән тора. Тәүгеһендә — график эштәр һәм гравюраларҙың фотокүсермәләре. XIX быуат башындағы билдәле һәм билдәһеҙ авторҙарҙың эштәрендә башҡорт хәрбиҙәре һүрәтләнгән, улар музейҙарҙа һәм республика архивтарында һаҡланған. Икенсе өлөшөндә — хәҙерге ваҡытта үткәрелеп торған хәрби-тарихи реконструкцияларҙа ҡатнашыусыларҙың фотоһүрәттәре. Ә өсөнсөһөндә республиканың хәрби-тарихи клубтарында файҙаланылған атрибуттар, тарихи костюмдар ҡуйылған.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1910 тапҡыр // Тотош уҡырға
Бәхтегәрәй Шәфиев — беренсе мөхәррир(Тыуыуына 115 йыл тулыуға ҡарата)
Был шәхес тураһында заманында күп яҙылды. Рамазан Ҡузыевтың махсус китабы ла бар, ләкин Бәхтегәрәй ғәмәлдә гел бер яҡлы яҡтыртылды: ялҡынлы революционер-большевик, халыҡ бәхете хаҡына йәнен аямай көрәшеүсе, фәҡәт дөрөҫ юлдан барыусы. Баррикаданың теге яғындағы Зәки Вәлиди һәм уның көрәштәштәре иһә — халыҡҡа ҡаршы эш итеүсе яуыз дошмандар.
Беҙҙеңсә, ысынбарлыҡ бик ҡатмарлы. Шәхестәр ҙә билдәле бер программаға ҡоролған робот түгел. Кем ул Бәхтегәрәй Шәфиев? Тарихҡа бәләкәй генә байҡау яһайыҡ.
Большевиктар Петербургта власты үҙ ҡулына төшөрөүгә күп тә үтмәй, Башҡортостанда милли азатлыҡ хәрәкәтенең башында торған Мәркәз шураһы иҫке стиль менән 15 ноябрҙә (28 ноябрь) Башҡортостан мөхтәриәтен иғлан итеү тураһында ҡарар сығара, ул иртәгеһенә 2-се фарман менән ғәмәлгә ашырыла ла башлай. Өсөнсө башҡорт ҡоролтайы (Ырымбур, 1917 йылдың 8–20 декабре) мөхтәриәтте раҫлай.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1410 тапҡыр // Тотош уҡырға
Күлдәр илендә барҙыр бер ауыл...Ҡоншаҡ яғын юҡҡа ғына “Күлдәр иле” тип йөрөтмәйҙәр. Бүре ауылына бихисап ҡына ара булһа ла, һарғайған ҡамыш-күрәндәр юл буйынса оҙатып барҙы. Ҡаршы алырға сыҡҡан һылыу ҡыҙҙар әллә ҡайҙан яулыҡ болғап сәләмләгән төҫлө.
Бүре — боронғо башҡорт ауылы. Исеме Бүребай атлы кешегә бәйле. Көтөүлектәренең иге-сиге күренмәһә лә, уның өйөр-өйөр малдары гел Ҡомкүл тип йөрөтөлгән күл яғына ыңғайлай ҙа ҡуя икән. Шунан Бүребай: “Мал тиктәҫкә ул яҡҡа ыңғайламаҫ, ырыҫлы урын был”, — тип улдары менән ошонда килеп ултырған. Был урынды хәҙер “Иҫке йорт” тиҙәр. Әле иһә Бүре бер аҙ ситтәрәк урынлашҡан.
Һәр ауыл кешеләре менән матур. Уларҙың тырыш булыуы йорт-ҡураларынан да, баҡса аръяғында кәбән-кәбән, эҫкерт-эҫкерт бесән ултырыуынан да күренә.
— Беҙҙә бик тырыш халыҡ йәшәй, — ти мәктәп директоры Нурнисә Шәүәлиева. — Быны ғорурланып әйтәм. Ҡайһы бер ауылдарҙан кешеләр эш эҙләп ситкә китә, ерҙәрен һата. Беҙҙә бер кем ерен ситкә осорманы: бесәнен эҫкертләп һала, мал тота. Иң мөһиме — балаларын уҡытырға тырыша...
Ком: 0 // Уҡынылар: 1632 тапҡыр // Тотош уҡырға
“Каруанһарай” ниңә ҡайтмай?Хәтеремдә, Пушкиндың “Борис Годунов” тигән тарихи драмаһы “ә халыҡ өндәшмәй” тигән һүҙҙәр менән тамамлана. Был йәмәғәтселектең Рәсәйҙә ХVII быуат башында власть өсөн барған талашҡа “ике донъя — бер мөрйә” тип ғәмһеҙ ҡарауын аңлата булһа кәрәк. Ябай башҡорт ҡатыны Гөлимә Жанғабилованың Ырымбурҙағы Каруанһарайҙы башҡорт халҡына ҡайтарып биреү өсөн яңғыҙы йәнтәслим көрәшеүе тураһында мәғлүмәттәр менән танышҡас, киң мәғәнәле ошо һөйләм иҫкә төштө. Шул уҡ ваҡытта халҡыбыҙҙың Ырымбурҙағы ваҡиғаларға вайымһыҙ ҡарауы, бер һүҙ өндәшмәүе күңелде ҡыра.
Мәсьәлә шунда: ХIХ быуаттың 30-сы йылдарында башҡорттар Ырымбур губернаһы үҙәгенә дәүләт хәстәре йәки үҙ йомошо буйынса килгән саҡта ҡунып сығыу өсөн үҙ аҡсаһына һалған Каруанһарай 1846 йылдың 30 авгусында тантаналы рәүештә асыла һәм шунда уҡ комплексты төҙөү башланғысын хуплаған хәрби губернатор Василий Перовскийҙы алмаштырған икенсе чиновник, башҡорттарға ҡарата дошмандарса мөнәсәбәттәге Владимир Обручев тарафынан тартып алына, артабан Рәсәйҙең Эске эштәр министрлығы ҡарамағына тапшырыла.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1699 тапҡыр // Тотош уҡырға
Халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен сағылдырабыҙ1990 йылдың 14 декабрендә “Манғышлаҡ уттары” гәзитендә башҡорттар тураһында “Ҡайҙа һеҙ, башҡорт туғандар?” тигән мәҡәлә донъя күрҙе. Шунан башланды бындағы башҡорт милли хәрәкәте. 1991 йылдың 17 ғинуарында халыҡ депутаттарының Шевченко ҡала Советы башҡарма комитеты тарафынан “Салауат” башҡорт мәҙәни үҙәге теркәлде.
1991 йылдың сентябрендә “Салауат” үҙәге башҡорт балаларына һәм өлкәндәргә туған телде өйрәтеү буйынса йәкшәмбе мәктәбен асты. Башҡортостан, республиканың Ҡаҙағстандағы вәкиллеге менән тығыҙ бәйләнеш булдырҙыҡ. Беҙгә дәреслектәр, тарихи әҙәбиәт, музыкаль дисктар, буклеттар менән ярҙам итәләр.
Һабантуйҙар, көрәш буйынса ярыштар үткәрәбеҙ, балаларға башҡорт бейеүҙәрен, йырҙарын, ҡурайҙа уйнарға өйрәтәбеҙ. “Ковчег” сәнғәт мәктәбе һәм өлкәнең тыуған яҡты өйрәнеү музейы менән әүҙем эшләйбеҙ. Был музейға беҙҙең милли атрибутиканы, аш-һыуҙы, кейем-һалымды күп тапҡыр ҡуйғаныбыҙ бар. Үҙәк республика конкурстарында призлы урындарҙы даими яулай.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1140 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡырым ҡояшы аҫтындаЯҡташтарыбыҙ, ҡайҙа ғына йәшәмәһен, берҙәм булырға тырыша. Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында Украинала ла яҡташтар ойошмалары төҙөлдө. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәтиҙең улы Нур Ниғмәтуллин менән шул ваҡытта осраштыҡ. Ул Киевта йәшәй, шул осорҙа атом сәнәғәте министры булып эшләне. Мәләүездән Наилә Шәрипова иһә ошо уҡ ҡалалағы авиация заводында инженер-конструктор ине.
Ҡырым ерендә яҡташтарыбыҙ байтаҡ. Феодосияла II Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы делегаты, отставкалағы контр-адмирал С.С. Мәжитов йәшәй. Сик буйы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткәндән һуң З. Азмәтов, Б. Исхаҡов та Ялтала төпләнгән. Советтар Союзы Геройы, авиация подполковнигы Ғәли Әхмәт улы Мәжитов та 1954—1993 йылдарҙа Ялта ҡалаһында йәшәне. Исемлекте артабан да дауам итергә мөмкин.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1043 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡиммәттәрҙе һаҡлапӘле Беларусь Республикаһында 1500-ҙән ашыу башҡорт йәшәй. 1998 йылдан алып Башҡортостандың ижади коллективтары ҡатнашлығында “Һабантуй” байрамын йыл һайын үткәреп торабыҙ. Гродно, Гомель, Орша ҡалаларында башҡорт һәм татар йәмәғәт берекмәләре ойошторолдо. Улар ҡарамағында “Ләйсән” фольклор ансамбле, “Шишмә” вокаль-инструменталь ансамбле эшләй, башҡорт авторҙарының әҫәрҙәре, милләттәштәребеҙ хаҡындағы тарихи әҙәбиәт, Өфөлә сыҡҡан гәзит-журналдар тупланған китапхана бар.
Йәмәғәт берекмәһенең ижади коллективтары Бөтөн Беларусь милли мәҙәниәттәре фестивалендә ҡатнаша. Рәсәйҙең Беларусь Республикаһындағы илселеге ҡарамағындағы Рәсәй ватандаштар ойошмаһының координация советы үткәргән сараларҙа, ҡала байрамдарында даими ҡатнашабыҙ. Йәмәғәт берекмәһе эшенә йәштәр ҙә әүҙем йәлеп ителә.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1100 тапҡыр // Тотош уҡырға
Милләттәштәренә терәкРедакцияға дәртле баҫып, ихлас йылмайып килеп ингән апай шунда уҡ иғтибарҙы йәлеп итте. Татарстанда йәшәүсе Рәхимә Ғәббәсова-Вәлиуллина булып сыҡты был ханым. Уртаҡ тел тиҙ табылды, ул үҙенең тормошо һәм бөгөн ниндәй уйҙар менән янып йөрөүе тураһында һис тартынмайынса һөйләп бирҙе.
Һүҙен йәшлегенән башланы. Күгәрсен районында тыуып үҫкән телсән, үткер ҡыҙ Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инергә тип Өфөгә килә. Тәүге имтихандарҙы уңышлы тапшырһа ла, урыҫ телен белмәү сәбәпле һынауҙы тулыһынса үтә алмай. Әлбиттә, юғары маҡсат ҡуйып йәшәгәнгә күрә, ныҡ ғәрләнә, шулай ҙа юғалып ҡалмай һәм икенсе йәй тағы ла киләм тигән ниәт менән ҡайтып китә. 1966 йылда Ташкентта ер тетрәй. Унда барып, бер-ике йыл дауамында ҡаланы тергеҙеүҙә ҡатнашҡандар үҙҙәре теләгән юғары уҡыу йортона имтиханһыҙ инәсәк тигән ҡарар сыҡҡанын белеп ҡалғас, Рәхимә Үзбәкстан яҡтарына юлланырға тәүәккәлләй.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1355 тапҡыр // Тотош уҡырға
Йүнәлештән тайпылырға хаҡыбыҙ юҡПермь крайына сәфәр барышында төбәк башҡорттары ҡоролтайына етәкселек иткән арҙаҡлы милләттәшебеҙ, Асҡын районында тыуып үҫкән уҙаман, «ПермАвтоТрансСервис» йәмғиәте директоры Рәсил МӨХӘМӘТЙӘНОВ менән әңгәмә ҡорғайныҡ. Ул йәмәғәт берекмәһенең барлыҡҡа килеү тарихы, һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге, край башҡорттарын борсоған мәсьәләләр хаҡында бәйән итте.
– Рәсил Тимерғәзе улы, башта үҙегеҙҙең ҡоролтайға нисек нигеҙ һалыуығыҙ тураһында һөйләп үтһәгеҙ ине.
– Берекмә әле крайҙың төрлө ҡала һәм райондарындағы 11 башҡорт ҡоролтайын берләштерә. Милләттәштәребеҙ мәнфәғәтендә төрлө эштәр башҡарабыҙ, саралар ойошторабыҙ. Чурнушка, Көйәҙе, Уҫа, Пермь, Барҙа ҡоролтайҙарының әүҙемерәк булыуын билдәләргә мөмкин. Һөҙөмтәләрҙең ҡыуандырғаны ла, уйландырғаны ла бар.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1124 тапҡыр // Тотош уҡырға
Күп тигәнем халыҡ булырБала бағыу атай-әсәй бурысы ғына түгел. Шуның өсөн дә был ғәмәл борон-борондан мөһим һаналған, бала бағыу, сабый холҡо тураһында бихисап мәҡәлдәр ҡалған. Әммә тәрбиә эшендәге төп традициялар, ҡанундар юғала барғанлыҡтан, хәҙерге атай-әсәйҙәр бик күп проблемаларға башта иғтибар итмәй, ваҡ мәсьәлә тип ҡарай, тик аҙаҡ һуң була. Иғтибар ителмәй ҡалып килгәне — ул халыҡ алдында яуаплылыҡ тигән тойғоноң юғала барыуы.
Башҡорттар борон ҙур-ҙур ғаилә йәки ауылдарҙа бер бөтөн булып йәшәгәнлектән, бала һәр ваҡыт күп (халыҡ тигәнде аңлата) күҙ аҫтында булған. Күп эсендә бағылғас, бала үҙе лә күп алдында яуаплылыҡ тойған. Ә яуаплылыҡ тойоу — ул тәрбиәлә иң мөһим таяныс. Бала үҙен шул күптең бер өлөшө итеп тоя. Ерәнсә һүҙҙәре менән әйткәндә:
Күп эсендә кем сүп түгел, әү,
Күп һүҙен һәм шул әйтә.
Күп тигәнем халыҡ булыр,
Тотҡан юлы хаҡ булыр.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1692 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡайҙа һеҙ, башҡорт һылыуҙары?!Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт, Мәҙәниәт министрлыҡтары, “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһы, Республика халыҡ ижады үҙәге, “Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)” халыҡ-ара йәмәғәт берекмәләре союзы “Һылыуҡай-2012” республика башҡорт һылыуҙары телевизион конкурсын үткәреү хаҡында иғлан итә.
Һайлап алыу туры 1 февралдә иртәнге сәғәт 10-да Телеүҙәк бинаһында (Өфө ҡалаһы, Ғафури урамы, 9) уҙғарыла.
Конкурста ҡатнашыуға 16 – 22 йәшлек ҡыҙҙар саҡырыла. Уларға төп талаптар: башҡорт әҙәби телен белеү, матурлыҡ, буй-һындың кәмендә 170 сантиметр булыуы.
“Башҡорт ҡыҙҙарының һылыулығы хаҡында бөтә донъяла беләләр, — ти проекттың баш режиссеры, “Һылыуҡай” студияһы директоры Линара Таһирова. — 2011 йылдың көҙөндә генә башҡорт һылыуҙары федераль һәм халыҡ-ара кимәлдәге өс ҙур проектта ҡатнашты:
Ком: 0 // Уҡынылар: 1453 тапҡыр // Тотош уҡырға
М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетына Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың килеүе хаҡында ишеткәс, художестволы графика факультетының V курс студенты Евгения Архипова уның портретын эшләп килтергән. Оло тормошҡа аяҡ баҫырға йыйыныусы ҡыҙ, форсаттан файҙаланып, Рөстәм Зәки улынан эшкә урынлашырға ярҙам итеүен һораны.
Республика башлығы ҡыйыу студенттың яҙмышын хәстәрләргә вәғәҙә бирҙе, ҡалған йәштәрҙе лә тормошта тәүәккәл, инициативалы булырға саҡырҙы. Президенттың буласаҡ уҡытыусылар менән осрашыуының маҡсаты ла тормошҡа, илдәге хәлдәргә ҡараштың үҙгәрергә тейешлеген аңлатыу, иҫке ҡалыптарҙан арынырға саҡырыу ине.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1145 тапҡыр // Тотош уҡырға
Рәсәйҙең иң яҡшы лоббистары булған төбәк лидерҙарының тәүге тиҫтәһендә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың рейтингы үҫә бара. “Независимая газета” заказы буйынса иҡтисади яңылыҡтар агентлығы тарафынан 2011 йылдың декабрендә үткәрелгән тикшеренеү йомғаҡтары ошоно раҫлай.
Башҡортостан Президенты “көслө һөҙөмтәлелек” номинацияһында төбәк лидерҙары исемлегендә етенсе урынды биләй. 2011 йылдың ноябрендә уның рейтингы 4,06 балл тәшкил итһә, декабрҙә был күрһәткес 4,10 балл булған.
Ком: 0 // Уҡынылар: 971 тапҡыр // Тотош уҡырға
“Вьетнам баҙары” ниңә туҡтауһыҙ яна?22-се янғын һүндереү отрядына Өфө ҡалаһының Дим биҫтәһендәге баҙарҙа ут сығыуы тураһында хәбәр килә. Халыҡта “Вьетнам баҙары” тип йөрөтөлгән был урында ҙур павильондар бихисап. Янғын 6-сы павильонда сыҡҡан. Еңел тоҡаныусы әйберҙәр һәм төҙөлөш материалдары янғанлыҡтан, ут бинаны тиҙ арала солғап та алған. Уны һүндереүҙә 73 янғын һүндереүсе һәм 16 берәмек техника ҡатнаша. Бинанан 23 кеше эвакуациялана. Шәхси эшҡыуарҙарҙың әйтеүенсә, уйынсыҡтар, кейем-һалым, сувенирҙар көлгә осҡан. Янғын 900 квадрат метрҙа ҡоторған. Бәхеткә күрә, яраланыусылар һәм һәләк булыусылар юҡ. Ҡотҡарыусылар утты ярты сәғәт эсендә һүндерә.
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бында эшләүселәр янғын хәүефһеҙлеге тураһында бик уйланмай шикелле. Коридорҙар тар, бөтә урын әйбер менән тулған. Һауа бик тынсыу. Тәҙрәләр юҡ. Павильондар, ғөмүмән, һатыу өсөн яраҡһыҙ. Улар ҡасандыр келәт булған. Йәйгеһен бында инеү менән түҙеп торғоһоҙ эҫенән баш әйләнә башлай. Ә кешеләр көнө буйы ошонда эшләргә мәжбүр. Нисек кенә булмаһын, бындай шарттарҙа янғын сығыуына бер ҙә аптырарға түгел.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1274 тапҡыр // Тотош уҡырға
“Аҡ тирмә” йылыһыОш ҡалаһында “Аҡ тирмә” башҡорт мәҙәни үҙәге 2008 йылдың ғинуарында ойошторолдо. Уның төп маҡсаты һәм бурысы — Ҡырғыҙстандың көньяғында йәшәгән башҡорттарҙы милли-мәҙәни йәһәттән туплау, башҡорт телен өйрәнеүгә һәм һаҡлауға, милли мәҙәниәтте, йолаларҙы һәм ғөрөф-ғәҙәттәрҙе тергеҙеүгә булышлыҡ итеү, Башҡортостан Республикаһы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы һәм сит илдәрҙәге башҡорт йәмәғәт ойошмалары менән киң бәйләнеш булдырыу.
Уларҙы тормошҡа ашырыу өсөн үҙәк активының тырышлығы менән мәҙәни-мәғрифәт саралары даими уҙғарыла.
Мәҫәлән, 2008 йылдың февралендә һәм 2011 йылдың мартында Ош ҡалаһында башҡорт яҙыусыһы Йәүҙәт Ильясовтың (1929—1982) ижадына арналған “Ильясов уҡыуҙары” ойошторолдо. 2008 йылдың майында үҙәк тәүге тапҡыр шәжәрә байрамы үткәрҙе.
Ком: 0 // Уҡынылар: 1383 тапҡыр // Тотош уҡырға
Артҡа 1 2 Алға
Бит башына