Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » “Рәсәйҙең баҡыр баш ҡалаһы”на вики-сәфәр
Коммерцияға ҡарамаған “Викимедиа РУ” партнёрлығы Урал тау-металлургия компанияһы менән берлектә декабрҙә Екатеринбург ҡалаһының эйәрсене булған Юғары Пышмаға вики-экспедиция ойошторҙо. Ул “Рәсәйҙең баҡыр баш ҡалаһы” тип аталып, Рәсәйҙең эре сәнәғәт үҙәгенә беренсе шундай форматтағы сара булып тарихҡа инде.
Ошо ваҡиғанан саҡ ҡына алдараҡ Уралтау металлургия комбинатының рәсми сайты ирекле лицензияға күскәйне. “Викимедиа РУ” ағзаһы Николай Литвинов белдереүенсә, предприятиеның музей һәм архивтарында Рәсәй иҡтисады, ҡала һәм ойошма тарихы тураһында бай мәғлүмәт тупланған, уны системаға һалып, ирекле Викимедиа фондында һаҡлау тураһында килешелгән. Йәғни предприятие етәкселәре мәғлүмәт ҡамауында ҡалмаҫ өсөн завод тарихы архивына ирекле лицензия биреү зарурлығын аңлаған һәм был эште википедиясылар ярҙамы менән башҡарып сығырға ниәтләй.
Сараға Мәскәү, Санкт-Петер­бург, Өфө, Екатеринбург ҡалаларынан һәм Свердловск өлкәһенән википедиясылар килде. Рәсәй халыҡтары телдәрендәге ойош­маларҙан мин Башҡорт Википедияһы вәкиле булһам, Эрзя Википедияһынан Санкт-Петербургта телевидениела эшләгән журналист Андрей Петров килде.
Беренсе көндә баҡыр етештереү технологияһы этаптары менән таныштыҡ. Завод етәкселәре руданы ваҡлап, мейестә иретеп, ҡара баҡыр ҡойоу процесын тулыһынса күрһәтте.
Экскурсияның иң сағыу мәле алтын ҡойолмаһын алыу булды. Ирегән алтынды ҡалыпҡа ҡойоп, һыуытып экскурсанттарға тапшырҙылар. Алтын ҙур булмай, тиеүҙәренең хаҡлығына шунда ла инанырға мөмкин ине – кирбес ҙурлыҡ ҡына булһа ла, ҡойолма бик ауыр, 14 килограмм тарта.
Экскурсия артабан “Уралэлектромедь” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең тарихы музейында дауам итте. Һуңынан үҙебеҙ әҙерләгән һәм Урал химия-технология университеты тәҡдим иткән мәғлүмәттәрҙе Википедия фондына урынлаштырыу менән шөғөлләндек. Әйткәндәй, теләге булғандар Интернетта ошо ресурста һаҡланған мәғлүмәт менән таныша ала.
Икенсе көндә Урал тау-металлургия комбинатының музейы менән таныштыҡ. Музейҙа Силәбе метеориты киҫәген, алтын, көмөш, платина өлгөләрен ҡулға тотоп ҡарарға мөмкин ине. Был комбинат илдең төрлө төбәктәрендәге ҡара һәм төҫлө металлургия менән бәйле 45 предприятиены, шул иҫәптән Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты, Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты һәм был комбинаттың Сибай филиалын берләштерә. Бынан тыш, уның Санкт-Петербургта диңгеҙ порты, үҙ агрофирмаһы, кирбес заводы бар. Комбинат “Сметливый” хәрби диңгеҙ карабына шефлыҡ итә. Был карапта хеҙмәт иткән егеттәр һуңынан комбинатҡа эшкә инеү мөмкинлегенә эйә.
Юғары Пышма Хәрби техника музейы менән танышыу бигерәк тә мауыҡтырғыс булды. Учреждение Мәҙәниәт министр­лығына күсмәй, заводтың бер цехы булараҡ йәшәй. Музей директоры Иван Сильченко әйтеүенсә, шулай отошлораҡ. Бында бик күп хәрби техника йыйылған. Экскурсовод һәр техника тураһында ентекләп бәйән итә, уның һөйләгәнен онотолоп тыңлайһың. Һуғыш башланғас, бик ашығыс рәүештә күпләп танк етештереү талап ителгән. Әммә уның сылбыры (гусеница) бик тар булғанлыҡтан, сиҙәм ерҙә батҡан. Бер нисә генә дана эшләп өлгөргәндәр. Икенсе техниканы ла ашығыс эшләргә тура килгән, конструкторҙар ҡаршы булыуға ҡарамаҫтан, башҡа танктың әҙер башняһын ҡуйырға тигән күрһәтмә килгән. Конструкторҙар иҫәпләп сығарыуынса, танк саҡ ҡына ауыш урында ла ҡабырғаһына ятҡан. Бер нисәү эшләгәс, етештереүҙе туҡтатҡандар, бер өлгөһө музейҙа һаҡлана.
Бына шулай һәр техника – үҙенә күрә тарих. Танктарҙан башҡа пушка, бронемашина, ретро-самолёт, вертолёт, локомотивтар тупланған. Техниканың күпселеге әле лә сафта. Һуғыш йылдарындағы легендар танк, бронемашиналар ҡалала 9 Май парадында ҡатнаша. Еңеү байрамында заводта автомашинала, автобуста эшләгән водителдәр бер генә көнгә танкисҡа әйләнеп, беркетелгән техниканы ҡабыҙып, колонна булып үтә. Википе­диясыларҙың маҡсаты – ошондағы һәр техниканы ентекләп фотоға төшөрөп, һәр кем файҙалана алған интернет-ресурсҡа һалыу ине.
Төштән һуң йыйылған мәғлүмәтте һәм предприятие тәҡдим иткән архивты Викимедиа Интернет-ресурсына урынлаштырыу дауам итте. Вики-марафон менән бер рәттән йәнле һөйләшеү ҙә барҙы. Башҡорт Википедияһы ҡаҙаныштары менән, вики-өләсәйҙәр хәрәкәте менән күптәр таныш. Мин википедиясыларҙы Башҡортостан тураһында төрлө телдә мәҡәләләр яҙыу конкурсында ҡатнашырға өндәнем. Рус Википедияһы иғлан иткән кулинария конкурсына ҡушылыуыбыҙ тураһында белдерҙем. Гәзит уҡыусыларҙы ла был бәйгелә ҡатнашырға саҡырам. “Бәйләнештә”, “Класташтар” социаль селтәрҙәрендә төрлө рецепт, фотолар ҡуйып ваҡыт уҙғарыусылар бөтә кешегә лә файҙалы булырлыҡ итеп Википедияла ла мәғлүмәт яҙа ала, ул ғына түгел, барлыҡ рецепт өлгөләре бер урында туплана, кәрәк ваҡытта инеп, уҡып, яҙып алырға ғына ҡала.
Шулай уҡ был конкурс барышында ла, артабан да Википедияла ҡашығаяҡ, аш-һыу техникаһы тураһында, йәки үҙегеҙ белгән рецепт өлгөләре, Вики-дәреслектә ниндәйҙер ризыҡты әҙерләү процесы тураһында яҙырға була, фото менән булһа, тағы ла яҡшыраҡ.
Был сарала, алда әйтеп үтеүемсә, Эрзя Википедияһынан Андрей Петров ҡатнашты. Ул Һамар өлкәһендә тыуған, Санкт-Петербург ҡалаһында рус телле журналист булып эшләй, буш ваҡытында Эрзя Википедияһын етәкләй. Хушлашҡан ваҡытта: “Үкенескә ҡаршы, ҡасандыр берҙәм булған мордва халҡы моҡша һәм эрзя халҡына бүленгән. Һеҙ, башҡорттар – үҙ-ара дуҫ, берҙәм халыҡ. Тарихтан күренеүенсә лә, бар эшкә күмәкләп тотонаһығыҙ. Бөгөн дә Викимедиа төркөмөгөҙ башҡа халыҡтарға өлгө булып тора, беҙгә һеҙҙән күп нәмәгә өйрәнергә, өлгө алырға, үҙебеҙҙең төркөмдө йыйырға кәрәк”, – тине. Ысынлап та, Андрейҙың һүҙҙәренән һуң телебеҙҙең гөрләп йәшәгәненә инандым. Эрзя телендә бер нисә генә гәзит, телевидениела бер нисә минутлыҡ ҡына тапшырыу бар, уларын да рус, моҡша телдәрендә ҡабатлап күрһәтергә кәрәк.
Беҙҙә башҡортса күпме балалар, йәштәр, ҡатын-ҡыҙҙар баҫмалары нәшер ителә, башҡорт телендә тәүлек әйләнәһенә радио һәм телевидение каналдары эшләй, башҡорт теленең Интернетта үҙ урыны, хатта Википедия тип аталған универсаль Интернет-энциклопедияһы бар. Бөгөн Башҡорт Википедияһы ныҡлы, ышаныслы аҙымдар менән алға бара һәм артабан да һынатмаҫ, төркөмөбөҙгә рухлы, сәмле яңы ҡатнашыусылар өҫтәлер, тип ышанабыҙ.

https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Photographs_by_Vadim_Smalkov



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






“Башҡорт халҡы – ул бит  бал ҡорто һымаҡ”

“Башҡорт халҡы – ул бит бал ҡорто һымаҡ” 16.11.2018 // Башҡорт донъяһы

Уртаҡ ғәмәлдәрҙе тормошҡа ашырабыҙ. Тап ошо һүҙҙәр менән башланы сығышын Түбәнге Кама ҡалаһының...

Тотош уҡырға 118

Мәркәздә лә башҡорт булып ҡалыу еңелме?!.

Мәркәздә лә башҡорт булып ҡалыу еңелме?!. 30.10.2018 // Башҡорт донъяһы

Мәскәүҙәге милләттәштәребеҙҙең зиһен байлығы – Башҡортостанға бүләк. Мәскәү ҡалаларын матур тиҙәр,...

Тотош уҡырға 1201

Башҡорт балы – халҡыбыҙ һағы

Башҡорт балы – халҡыбыҙ һағы 19.10.2018 // Башҡорт донъяһы

Милли байлығыбыҙҙы үҙ мәнфәғәтебеҙҙә файҙалана беләбеҙме? Белеүебеҙсә, 2021 йылда беҙҙә ХLVII...

Тотош уҡырға 107

Кәмәлек буйҙарында ҡунаҡта

Кәмәлек буйҙарында ҡунаҡта 31.08.2018 // Башҡорт донъяһы

Һарытау башҡорттары хаҡында һөйләгән һайын һөйләге килә... “Функционально-структуральный метод П.Г....

Тотош уҡырға 254

Бөрйән балы – башҡорт даны!

Бөрйән балы – башҡорт даны! 24.08.2018 // Йәмғиәт / Башҡорт донъяһы

Бар донъяға танылыу яулаған Бөрйән балын кем генә белмәй икән? Һуңғы йылдарҙа ул райондың ғына...

Тотош уҡырға 212

“Салауат рухы беҙҙе ҡурсаланы”

“Салауат рухы беҙҙе ҡурсаланы” 24.08.2018 // Башҡорт донъяһы

Батырыбыҙҙың һуңғы төйәге – Эстониялағы Палдиски ҡалаһына милләттәштәребеҙҙең юлы өҙөлмәй. Йәй...

Тотош уҡырға 237

ХӘТЕР ҘӘ, ХӨРМӘТ ТӘ, ӨМӨТ ТӘ

ХӘТЕР ҘӘ, ХӨРМӘТ ТӘ, ӨМӨТ ТӘ 16.08.2018 // Башҡорт донъяһы

...Кем машинала, кем йәйәүләп Бүжә тауы яғына ашыға. Ғүмәрҙәр өсөн бөгөн бында ҙур мәғәнәгә эйә...

Тотош уҡырға 593

100 йыллыҡҡа – 100 ҡурайсы

100 йыллыҡҡа – 100 ҡурайсы 10.08.2018 // Башҡорт донъяһы

Күптән түгел йәмле Ирәндек буйында урынлашҡан “Йәйләү” лагерында Ҡурай байрамы булды. Уның нәҡ...

Тотош уҡырға 219

Ҡурай иленең өлгөһө

Ҡурай иленең өлгөһө 08.08.2018 // Башҡорт донъяһы

Баймаҡ – таланттар төйәге, ҡурай иле, йырсылар, йыраусылар, сәсәндәр, шағирҙар, яҙыусылар үҫтергән...

Тотош уҡырға 243

Ҡомалаҡ икмәге тәмле!

Ҡомалаҡ икмәге тәмле! 03.08.2018 // Башҡорт донъяһы

Икмәк – бөтәһенә лә баш, ти халыҡ әйтеме. Ысынлап та, ҡабарып бешкән хуш еҫле әпәкәй – һәр табындың...

Тотош уҡырға 225

Буҙаның үҙ яйы бар...

Буҙаның үҙ яйы бар... 03.08.2018 // Башҡорт донъяһы

“Башҡортостан” гәзитенең 75-се һанында (2018 йыл, 29 июнь) “Инйәр ағинәйҙәренән өйрәнегеҙ” тигән...

Тотош уҡырға 200

Йылы усаҡ янында

Йылы усаҡ янында 27.07.2018 // Башҡорт донъяһы

Был ғаилә барыһына ла кәңәш бирә, ярҙам итә Улар күрше Ҡоръятмаҫ ауы­лынан. Ишетеп-күреп белһәм дә,...

Тотош уҡырға 237