Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Тәбиғәт ҡомартҡыларына сәйәхәт
Тәбиғәт ҡомартҡыларына сәйәхәтКүптән түгел Хәйбулла районы хакимиәте тәҡдиме менән йәш быуында тыуған төйәккә ҡарата һөйөү тойғоһо тәрбиәләү, тирә-яҡ мөхитте һәм тәбиғәт һәйкәлдәрен ҡурсалауға өйрәтеү, иҫтәлекле урындарға иғтибарҙы арттырыу һәм һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү маҡсатында “Хәйбулла районының тәбиғәт һәйкәлдәре” исемле автоуҙыш үтте. Унда райондың тыуған яҡты өйрәнеүселәре, уҡытыусылар һәм уҡыусылар ихлас ҡатнашты. Дүрт көн буйы барған автоуҙыштың һуңғы көнөндә беҙгә лә ҡатнашыу бәхете тейҙе.

Шуныһы ҡыуаныслы: төбәктең тыуған яҡты өйрәнеүселәре йылдар дауамында райондың һигеҙ тәбиғәт ҡомартҡыһын, айырыуса яҡлауға һәм һаҡлауға мохтаж ун тәбиғәт объектын ныҡлап өйрәнгән. Тап уларҙың тырышлығы менән башланған изге эш быйыл, ниһайәт, үҙ маҡсатына өлгәште, сөнки тәбиғәт ҡомартҡылары менән яҡындан танышыу маршруттарын улар төҙөгән. Һәр урында тыуған яҡты өйрәнеүселәр ойошмаһы ағзаларының тикшеренеүҙәренә таянып, ғилми яҡтан нигеҙләнгән сығыштары киләсәктә ниндәй эш башҡарыу кәрәклеге хаҡындағы тәҡдимдәр менән үрелеп барҙы. Мәҫәлән, Бәләкәй Арыҫланғол ауылы янында “Ҡыҙыл китап”ҡа ингән, республикала бик һирәк осраған күк артыш үҫә. Шулай уҡ Мәйтүбә битләүендә юғала барған бик боронғо артыш ағасын осратырға мөмкин. Оло Әбеш ауылына ҡараған биләмәлә бер саҡрымға һуҙылған андыҙ урындары ла ҡурсалауға мохтаж.
Һуңғы көндә автоуҙышта ҡатнашыусыларҙы бигерәк тә ҡыҙыҡлы, иҫтәлекле урындар көтә ине. Тәүге туҡталыш күптәр өсөн көтөлмәгән булды. Ул — боронғо диңгеҙ төбө Ҡайынҡабаҡ. Ғалимдар һәм археологтар билдәләүенсә, был урында элек диңгеҙ булған. Хәҙер ҙә уның ярҙарынан беҙгә билдәле булмаған балыҡтарҙың, һөйрәлеүселәрҙең һөлдәләре, ҡабырсаҡтар табыла икән. Бындай үҙенсәлекле ер Хәйбулла районында ғына түгел, ә тотош Көньяҡ Уралда берәү генә. Рәсәй буйынса быға оҡшаш мезозой эраһына хас диңгеҙ ҡатламы Мәскәү, Һарытау өлкәләрендә генә бар. Элегерәк хатта диңгеҙ терпеләренең ҡалдығына тап булғандар, әле уларҙың энәләре килеп сыға, ти тыуған яҡты өйрәнеүселәр. Шуныһы ҡыҙыҡлы: бында ике миллиметрҙан алып утыҙ өс сантиметр оҙонлоғона тиклемге белемниттарҙы ла осратырға мөмкин. Хәйер, уны һатыу өсөн файҙаланыусылар ҙа юҡ түгел. Шуға күрә сараны ойоштороусылар Ҡайынҡабаҡты БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығына тәбиғәт ҡомартҡыһы булараҡ тәҡдим итергә һәм ошо урынды айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһенә тиңләргә тәҡдим итте.
Киләһе туҡталыш – Юлбарыҫ ауылы янында үҫкән меңйәшәр ҡарағас. Хәйер, гәзит биттәрендә был хаҡта мәҡәлә донъя күргәйне инде. Райондың тыуған яҡты өйрәнеүселәр ойошмаһы етәксеһе, Аҡъярҙың 1-се мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Шәһит Мәжит улы Баймырҙин әйтеүенсә, ауылдан биш саҡрым алыҫлыҡтағы ҡарт ҡарағас — Көньяҡ Уралдағы ылыҫлы ағастар дендрологияһы һәм фитогеографияһы өсөн бик үҙенсәлекле күренеш. Меңйәшәр ҡарағас 1998 йылда Тәбиғәт ҡомартҡыларына сәйәхәтХәйбулла район Советы ҡарары менән тәбиғәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә. Әле райондағы иң ҡарт ағасҡа – 170 йәш. Әммә Юлбарыҫ ауылында йәшәгән ололар Мөхәмәҙи менән Әмир Вәхитовтарҙың һөйләүенә ҡарағанда, ҡарағасҡа 600-700 йыл тирәһе булырға тейеш. Бында күп кеше килеп, изге ағас янында туҡталып, уны ҡосаҡлап, төрлө теләк теләй. Ауырыуҙарға — дауаһын, аҙашҡандарға юл күрһәтеүсе, шанлы һәм данлы тарихыбыҙҙың тере хәтере, рухи көс биреүсе илаһи бер мөғжизәгә тиң меңйәшәр ҡарағас янында барыһы ла нисектер таҙарынып, яман уйҙарҙан арынып, үҙҙәренә көс һәм рух алғандай тойолдо. Шул саҡ барыбыҙҙы ла ҡойондороп яуған ямғыр тамсылары аша ҡарт ағас үҙ фатихаһын биргәндәй булды. Шуғалыр ҙа изге урындан берәү ҙә китергә ашыҡманы, һәр кем тәбиғәт ҡомартҡыһы янында оҙағыраҡ торорға тырышты, буғай.
Шуныһы иғтибарға лайыҡ: Һамар ауыл биләмәһе башлығы Вәкил Фәйзуллиндың тырышлығы менән быйыл ҡарт ағасты уратып яңы ҡойма эшләнгән, ял итеү өсөн эскәмйәләр ҡуйылған, тирә- яғы таҙартылған, мәғлүмәт таҡтаһы ҡуйылған. Ысынлап та, ниндәй генә төбәктәге тәбиғәт ҡомартҡыһын һәм объектын алма, урындағы ҡала һәм район, ауыл хакимиәте етәкселәре, тарихсылар, тыуған яҡты өйрәнеүселәр һәм ауыл халҡы һаҡсыл ҡарашта түгел икән, тәбиғәтебеҙҙең был мөғжизәләрен киләсәк быуындарға һаҡлап ҡала алмаясаҡбыҙ. Шуға күрә әлеге эште бөгөндән үк башлау кәрәк. Был йәһәттән беҙгә хәйбуллаларҙан өлгө алып, уларҙан өйрәнергә генә ҡала.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






Беҙҙең еләккә ни етә?!

Беҙҙең еләккә ни етә?! 05.10.2018 // Экология

Киҫкен континенталь климатлы төбәктә үҫкән ҡурай еләге С витаминына ныҡ бай булыуы менән айырыла,...

Тотош уҡырға 54

Тәбиғәт һәйкәлдәре арта

Тәбиғәт һәйкәлдәре арта 05.10.2018 // Экология

Башҡортостандағы торф һаҙлыҡтарын айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тип иғлан итәсәктәр. Улар...

Тотош уҡырға 55

Мәңге йәшә, урман!

Мәңге йәшә, урман! 05.10.2018 // Экология

Көҙгө акцияның маҡсаты ниҙә? Хәтерҙә әле мәктәп йылдарында яҙлы-көҙлө урмандарға сығып ағас...

Тотош уҡырға 89

Йәшәгән еребеҙ хәүефһеҙ булһын

Йәшәгән еребеҙ хәүефһеҙ булһын 05.10.2018 // Экология

Киләһе йылдың 1 ғинуарынан коммуналь хеҙмәттәр квитанцияһында яңы пункт барлыҡҡа киләсәк. Йәй етеү...

Тотош уҡырға 53

Сүп-сарҙы иң алыҫ  ауылдарҙан да йыясаҡтар

Сүп-сарҙы иң алыҫ ауылдарҙан да йыясаҡтар 26.09.2018 // Экология

Ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү буйынса төбәк операторы – “Эко-Сити” компанияһы Башҡортостандың...

Тотош уҡырға 48

Уртаҡ йортобоҙ таҙа булһын

Уртаҡ йортобоҙ таҙа булһын 19.09.2018 // Экология

Дөйөм Рәсәй халыҡ фондының Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе әүҙемселәре Рәсәйҙең барлыҡ...

Тотош уҡырға 71

“Йәшә, урман!”

“Йәшә, урман!” 18.09.2018 // Экология

Ошо исемендәге Бөтә Рәсәй көҙгө акцияһы нигеҙендә республика Урман хужалығы министрлығының үҙәк...

Тотош уҡырға 102

Ейәндәребеҙ сүплектә йәшәмәһен

Ейәндәребеҙ сүплектә йәшәмәһен 28.08.2018 // Экология

Полиэтилен баҫа донъяны… Юл хеҙмәтендә эшләгән танышым, уфтанып, былай тигәйне: “Исмаһам, ҡар ҙа...

Тотош уҡырға 100

Етеҙ Танып таҙарҙы

Етеҙ Танып таҙарҙы 16.08.2018 // Экология

Балтас районында “Рәсәй һыуы” экологик акцияһы булды. Район кимәлендә үткәрелгән сарала 800 кеше...

Тотош уҡырға 161

Ағиҙелгә йән өрөп

Ағиҙелгә йән өрөп 14.08.2018 // Экология / Спорт һәм туризм

Өфөлә Ағиҙел ярын төҙөкләндереү эше ваҡытынан алда ғәмәлгә ашырылып килә. Республиканың баш ҡалаһын...

Тотош уҡырға 142

Сүп өҫтөнә сүмәлә булмайыҡ

Сүп өҫтөнә сүмәлә булмайыҡ 10.08.2018 // Экология

Киләһе йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙең барлыҡ төбәктәре лә “сүп-сар реформаһы”н башларға бурыслы....

Тотош уҡырға 154

Урмандарға керһәң, шырпыһыҙ кер...

Урмандарға керһәң, шырпыһыҙ кер... 31.07.2018 // Йәмғиәт / Экология

“Йәшел ҡалҡан”да хәүефһеҙлек ҡағиҙәһен үтәмәгәндәргә штраф һалына Ут менән шаярыуҙың ниндәй...

Тотош уҡырға 173