Табан аҫтындағы ер

29-11-2017, 00:09 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға
Табан аҫтындағы ерЯңы технологиялар үҫешен иҫәпкә алғанда, ауыл ерендә юғары етештереү һәләтенә эйә булған эш табыусыларҙың һаны кәмегәндән-кәмей бара, тип билдәләне Мәскәү мэры Сергей Собянин. Уның фекеренсә, баш ҡалала хеҙмәт етештереүсәнлеге ауыл ерҙәре менән сағыштырғанда биш-ете тапҡырға юғарыраҡ.


“Бөгөн ауыл ерендә яңы технологиялар ҡулланып ауыл хужалығы тауарҙарын етеш­тереү мөмкинлеге булмаған 15 миллион са­ма­һы “артыҡ” кеше йәшәй. Улар – йә чиновниктар, йә социаль хеҙмәткәрҙәр...” – тине ул.
Тарихҡа күҙ һалайыҡ. Ауылдарҙы “ҡу­лай­лаш­тырыу” уҙған быуаттың 60-сы йылдарында уҡ “перспективаһыҙ” мөһөрө һуғыуҙан баш­ланғайны. Мәҫәлән, һуңғы 20 йыл эсендә генә 23 меңдән ашыу ҡала, ҡасаба, ауыл Рәсәй картаһынан юҡҡа сыҡты. Үкенескә ҡаршы, үҙенең етәкселек вази­фа­һын бәләкәй ҡасабанан башлаған кешенән ауылдар яҙмышы тураһында шундай һүҙ ишетеүе сәйер. Нимә генә тиһәк тә, ҡот осҡос һуғыш һәм аслыҡ йылдарында ҡала халҡын, ғөмүмән, илде һаҡлап ҡалыуға ауылдарҙың индергән өлөшөн инҡар итеп булмай. Ябай ғына итеп әйткәндә, диңгеҙҙе тулыландырған йылғалар кеүек, ауылдар ҡала тормошона ҡеүәт биреп торҙо. Бөгөн дә шул “артыҡ” тип аталған ауыл халҡынан сыҡҡан шәхестәр араһында исемдәре донъяға билдәле фән, мәҙәниәт, әҙәбиәт, сәнғәт эшмәкәрҙәре әҙме ни?!
Собянин әйтеүенсә, Мәскәүгә ҡарағанда ауылдарҙа хеҙмәт етештереүсәнлеге күпкә түбәнерәк. Шул уҡ ваҡытта баш ҡаланың нимә етеш­тереүе тураһында бер һүҙ ҙә юҡ. Мәскәүҙең иһә 90 процент финанс хеҙмәтен “етештереүе” берәүгә лә сер түгел. Икенсе төрлө әйткәндә, уның төп шө­ғөлө бөтә Рәсәйҙән йыйылған килемде бүлеп биреүгә ҡайтып ҡала. Бында инде илебеҙҙең нефт­кә бай төбәктәренең байлығы ғына түгел, бәләкәй ҡала һәм ауылдарҙың да мөлкәте керә. Шуға күрә Мәскәүҙең юғары хеҙмәт етештереү­сәнлеге баш ҡала статусына бәйле булыуын онотмаҫҡа кәрәк.
Бынан тыш, Себерҙә йә башҡа тарафтарҙа нефть сығарған, иген үҫтергән, сауҙа менән шө­ғөл­ләнгән ҙур компаниялар Кремлгә яҡыныраҡ булыр­ға ынтыла, йыш ҡына Мәскәүҙә теркәлә. Әйтәйек, иртәгә баш ҡала икенсе тарафҡа күсә йә Кремлдең бойороғо менән “Роснефть” ниндәйҙер “хеҙмәт етештереүсән­леге түбән” булған төбәктә теркәлә икән, ундағы халыҡ мәскәүҙәргә ҡарағанда ун тап­ҡыр һөҙөмтәлерәк эшләй килеп сыға. Тимәк, мэр­ҙың сәйер логикаһы буйынса, баш ҡала хал­ҡының яртыһы “артыҡ” була лабаһа!
Үҙ илеңдең тарихын онотмаҫҡа кәрәк. Берен­се­нән, ауыл хужалығы тауарын етештереү ха­лыҡ­ты ауыл ерендә төпләндереүҙең берҙән-бер юлы түгел, башҡа мөһим сәбәптәре лә бар. Әй­тәйек, биләмәне тотоп тороу өсөн унда йәшәргә кәрәк. Буш ятҡан ерҙәрҙең, иртәме-һуңмы, эйәһе табыла. Ошо хаҡта оноторға ярамай.
Бынан тыш, Америкала йә Голландияла ха­лыҡтың өс-дүрт проценты барыһын да туйындыра тигән һүҙҙәр ысынбарлыҡҡа тура килмәй. Һүҙ ҙә юҡ, ошо процент фермала, баҫыуҙа эшләй, ләкин шул уҡ ваҡытта уларҙы ашламалар, орлоҡтар, техника менән тәьмин итеү һәм башҡа шарттар тыуҙырыу тураһында өндәшмәйҙәр. Тимәк, ауыл хужалығы өсөн халыҡтың байтаҡ өлөшө эшләй. Өҫтәүенә, технологиялар үҫешкән дәүерҙә халыҡ Американың фермерҙар ҡасабаһын ташлап Нью-Йоркка ағылмай, киреһенсә, ҡаланы­ҡылар ауылда тамыр ебәрергә тырыша.
Беҙҙә иһә миллиондарса гектар ташландыҡ ер эйәһен көтөп ята. Белгестәр әйтеүенсә, баҫыу­ҙарыбыҙ урманға әйләнеп бөткәс, уларҙы ҡабаттан тергеҙеү ауыр буласаҡ. Әгәр киләсәк тураһында уйлаһаҡ, бына ҡайҙа иғтибарҙы йүнәлтергә кәрәк. Ғөмүмән, ауыл хужалығына аҡса һалғандан һуң ғына хеҙмәт етештереү­сәнлегенең һөҙөмтәлеме-юҡмы икәне тураһында һүҙ йөрөтөргә мөмкин. Бөгөн һыйырға бесән һалмайынса һөт һауып маташабыҙ килеп сыға.
Беҙгә заманса ауыл хужалығын ойоштороу етешмәй. Унда, күп тигәндә, ун-егерме кеше эш менән мәшғүл, ҡалғандар үҙ йүнен үҙе күреп көн итә. Мал аҫрап, ҡош-ҡорт үрсетеп, ит-һөтөн, йо­морт­ҡаһын ҡайҙа ҡуйырға белмәй аптыраған ғаи­ләләр ҙә етерлек. Колхоздар дәүерендәге кеүек халыҡтан ауыл хужалығы продукттарын йыйыусылар ҙа тойолмай, сауҙа менән шөғөл­ләнгән аралашсылар ғына осһоҙ хаҡҡа һатып ала. Ныҡлап уйлағанда, яйға һалын­маҫлыҡ эш түгел был.
Ҡыҫҡаһы, ауыл хужалығына булған ҡараш үҙгәрергә тейеш. Асыҡтан-асыҡ еткергән фекере өсөн Сергей Собянинға рәхмәт әйтергә лә була, сөнки был мәсьәләгә ниндәй генә битлек кейҙерһәк тә, ул көнүҙәк булып ҡала. Һығымта яһалырмы – быныһы инде икенсе эш. Шуныһы аңлашыла: ғә­зиз тыуған ергә таянырға кәрәк. Ул – беҙҙең иң төп байлығыбыҙ. Табан аҫтындағы ерҙең бөйөк­лөгөн онотмайыҡ!