Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » “Серле шәфәҡ булып балҡыны”
Күренекле шағир Яҡуп Ҡолмойҙоң тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы нәшриәттә яңы китап – “Һайланма әҫәрҙәр” донъя күрҙе.

Йыйынтыҡҡа баш һүҙ яҙыусы шағирә, тәржемәсе, З. Биишева исе­мен­дәге премия лауреаты Әнисә Таһирова Яҡуп Ҡолмойҙоң ижады ха­ҡында төплө, үткер һәм бай фекер үткәрә, бер һүҙ менән әйткәндә, уның ижад донъяһына туҡтала, бигерәк тә әҙиптең сонеттарына һоҡлана. “Яҡташ, ижадташ, сонетташ хаҡында” тип атай ул мәҡәләһен һәм уны тү­бәндәге шиғыр юлдары менән башлай:
“Күңелемә сонет нурын сәсте,
Шул сонеттың нурлы ялҡыны
Рухыбыҙҙы нығыраҡ яҡынайтты,
Серле шәфәҡ булып балҡыны”.

Әнисә Таһированың әйтеүенсә, Яҡуп Ҡолмой ысын мәғәнәһендә әҙәбиәттә үҙен “сонетсы” тип танытты. Эйе, әҙиптең ниндәй генә әҫәрен уҡып ҡарама, барыһы ла ҙур оҫталыҡ менән яҙылған, уларҙың һәр береһендә лә тиерлек сонет жанры өҫтөнлөк итә, яугир-шағир еренә, иленә, Ватанына дан йырлай.

Баҫманың тәүге өлөшөндә туп­лан­ған “Төрлө йылдарҙа ижад ител­гән шиғырҙар”ы араһында әҙиптең “Йыр һәм ҡурай”, “Һәләүек ярында”, “Йырҙарым”, “Тыуған төйәк”, “Уралға”, “Әсәгә”, “Серле тел” кеүек бик күп шиғырҙары урын алған. Яҡуп Ҡолмой уларҙың һәр береһендә лә лирик шағир булараҡ сығыш яһай. Тыуған илгә, тыуған яҡҡа, әсәгә, телгә, тәбиғәткә һоҡланыуын белдерә.

Тыуған яғым, бар матурлыҡ
һиндә,
Гөлдәрең дә һинең нурлыраҡ.
Ағыраҡ бит һинең аҡ ҡарың да,
Ҡояшың да һинең йылыраҡ, –
тип яҙа ул “Бар матурлыҡ һиндә” исемле шиғырында.

Китаптың артабанғы бүлеге “Фронт шиғырҙары” тип атала. Уларҙа Яҡуп Ҡолмой үҙ уҡыусыһына ысын мәғәнәһендә һалдат-шағир образында мөрәжәғәт итә. Ҡырыҫ яҙмыш, утлы йылдар шағирҙы бик иртә һалдат яһаған, хәтәр заманалар әҙипте шағир булыуҙан бигерәк һалдат булыуын талап иткән:
Яу күкрәгән көндән башлап,
Шағир һәм һалдат.
Йыр һәм автоматы менән
Тыныслыҡ яулай.
(“Шағир һәм һалдат”).

Йыйынтыҡтың “Мөхәббәт шиғыр­ҙары” исемле бүлегендә шағирҙы мөхәббәт йырсыһы булараҡ күрәбеҙ. Ләкин был мөхәббәт егет менән ҡыҙ мөхәббәте генә түгел, ә тәбиғәткә, тыуған ергә булған һөйөү һәм һоҡланыу.

Үрҙә әйтеп үтелеүенсә, Яҡуп Ҡолмойҙоң ижадында сонет жанры үҙәк урындарҙың береһендә тора. Китаптың “Сонеттар” тип аталған өлөшөндә әҙиптең ҙур ғына күләмле әҫәрҙәре урын алған.

Шағирҙың һәр шиғыры, һәр сонеты йырға яҡын, ә йырҙары халыҡҡа яҡын. Йыйынтыҡтың “Йырҙар” бүлегендә иһә халыҡ араһында күптән таралған, яратып йырланған һәм тыңланған йырҙары тупланған. Башҡортостандың бөтә билдәле композиторҙары ла тиерлек уның һүҙҙәренә көй яҙған. Киң таралған йырҙарының һаны йөҙ илленән артып китә. “Уралым”, “Былбылым”, “Тыуған илем”, “Томбойоҡ бүләк итмә”, “Бәхет йыры” кеүек һәм башҡа бик күп йырҙары айырыуса халыҡлашып китте, ҡайһы берҙәре һаман моң һөйөүселәрҙе һөйөндөрә.

Яҡуп Ҡолмойҙоң үлемһеҙ ҡыйыу­лығы менән таң ҡалдырған яҡта­шыбыҙ Александр Матросов хаҡында “Беҙҙең ҡала егете”, “Яуҙа сыныҡҡан йәшлек”, “Хаттар һөйләй” исемле поэмалары баҫманың “Поэмалар” тигән бүлегенә индерелгән.

Ғөмүмән, авторҙың һәр бер әҫәрендә башҡорт халҡының рухи ныҡлығы, үҙ илен, тыуған төйәген мөкиббән яратыуы, тоғролоғо асыҡ сағыла.
Китапты төҙөүсе автор Миләүшә Ҡолмөхәмәтова “Былбылдарҙы һай­ратыр шағир” мәҡәләһендә шуларҙы яҙа: “Яҡуп Ҡолмойҙоң “Һайланма әҫәрҙәр”енең ниндәй генә бүлеген алма, унда әҙиптең төрлө йылдарҙа ижад ителеп, бешеп еткән алмалар төҫлө өлгөргән, аҡыл һәм хис тулы, фәлсәфәле әҫәрҙәре тупланды. Уларҙа әҙип тыныс тормош, мөхәббәт, мәңгелек, йәшлек, үткән ғүмер һәм тормош асылы хаҡында уйлана, йыш ҡына хәтирәләргә бирелә. Әҫәрҙәренең теле ябай һәм уҡымлы, шағир һүҙ менән оҫта эш итә”.

Йырҙар, сонеттар, поэмалар һәм шиғырҙар тупланған баҫма “Китап” нәшриәтенең фирма магазинына һатыуға сығарылды.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






Фонд гранты – Диана Вәкиловаға

Фонд гранты – Диана Вәкиловаға 21.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Йәштәрҙе уңыштарына бәйле дәртләндереү – уларҙың артабанғы үҫешенә этәргес биреү. Быны тәрән...

Тотош уҡырға 6

“Атайымдың “Ярлыҡау”ҙы яҙған мәлен яҡшы хәтерләйем”

“Атайымдың “Ярлыҡау”ҙы яҙған мәлен яҡшы хәтерләйем” 21.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Рус дәүләт академия драма театрында Мостай Кәримдең “Ярлыҡау” әҫәре буйынса сәхнәләштерелгән “Луна...

Тотош уҡырға 28

Бикчәнтәй ҙә, Лермонтов та яҡын

Бикчәнтәй ҙә, Лермонтов та яҡын 21.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Бөрйән районының Яңы Усман ауылы китапхаһында “Бикчәнтәй уҡыуҙары” акцияһы ойошторолдо....

Тотош уҡырға 10

“Мостай Кәрим бөйөк шағир ҙа, оло сәйәсмән дә булды”

“Мостай Кәрим бөйөк шағир ҙа, оло сәйәсмән дә булды” 20.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуған көнө бөгөн – бөйөк әҙиптең тыуыуына 99 йыл. Ошо...

Тотош уҡырға 66

Радий ХӘБИРОВ: “Минең өсөн ул Уҡытыусы, юғары әхлаҡлылыҡ өлгөһө ине”

Радий ХӘБИРОВ: “Минең өсөн ул Уҡытыусы, юғары әхлаҡлылыҡ өлгөһө ине” 19.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Мостай Кәрим исемендәге фонд...

Тотош уҡырға 138

Ҡытайҙарҙы көлдөрөп...

Ҡытайҙарҙы көлдөрөп... 19.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Марсель Сәлимов Шанхайҙа халыҡ-ара әҙәби йыйында ҡатнашты. Рәсәй яҙыусылары, шағирҙары,...

Тотош уҡырға 68

“Ашҡаҙар” ҡайтты

“Ашҡаҙар” ҡайтты 19.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Беренсе башҡорт спектакле йәнә сәхнәлә Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһенең Башҡорт драма театры...

Тотош уҡырға 45

Флүр Ғәлимов ил майҙанына сыға

Флүр Ғәлимов ил майҙанына сыға 19.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Яҙыусы Флүр Ғәлимовтың “Аҙғын тәүбәһе” китабы урыҫ теленә тәржемә ителеп, Мәскәүҙә “Художественная...

Тотош уҡырға 57

Уңғандарҙан илһам алып

Уңғандарҙан илһам алып 19.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

“Тарих биттәре” фестиваль-марафонында – ғафуриҙар. Башҡорт дәүләт филармонияһы фойеһында район...

Тотош уҡырға 53

Ҡояш кеүек һин – Һәр кемдеке

Ҡояш кеүек һин – Һәр кемдеке 19.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

Иртәгә – Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 99 йыл. Тотош бер быуат, тиергә лә...

Тотош уҡырға 61

“Йөрәктәге яҙмалар” китабын уҡығыҙ!

“Йөрәктәге яҙмалар” китабын уҡығыҙ! 18.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә күренекле шағир, публицист һәм ғалим-энциклопедист,...

Тотош уҡырға 98

Яҡуп Ҡолмойҙоң хәтер кисәһе

Яҡуп Ҡолмойҙоң хәтер кисәһе 18.10.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт

22 октябрҙә Өфөләге Башҡорт дәүләт филармонияһында билдәле шағир Яҡуп Ҡолмойҙың тыуыуына 100 йыл...

Тотош уҡырға 50