Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Бер көн һуңлаһаң, биш көн йүгерерһең, ти халыҡ. Ваҡыт тигәнең бик тиҙ уҙа, йыл үткәнен һиҙмәй ҙә ҡалаһың. Яңы уҡыу йылы Хөкүмәттең милли телдәргә ҡағылышлы ҡарары менән башланып киткәйне. Инде йәйге каникул да етеп килә.

Тағы яуаплы, тынғыһыҙ ғәмәл — Берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерлек, уны уңышлы үтәп сығыу бурысы тора. Минеңсә, был һынау барыбер төптән уйлап эш ителмәгән, аҙағынаса еткерелмәгән.
— БДИ совет дәүерендәге сифатлы һәм уңайлы, ысын мәғәнәһендә уҡыусыларға төплө белем биргән мәғариф системаһын юҡҡа сығарҙы, — ти филология фәндәре докторы, Башҡортостандың атҡаҙанған ғилми эшмәкәре, профессор Әлим Әхмәҙиев. — БДИ уҡыусыны уйларға, фекер йөрөтөргә өйрәтмәй.
Был осраҡта, әлбиттә, уҡытыусының да үҙ фәненә һүлпән ҡарауы күренә. МДУ ректоры Виктор Садовников бына нимә ти: “Мәғариф өлкәһендә беҙ күп хаталар ебәрҙек һәм күп ҡиммәттәрҙе юғалттыҡ, бер сиктән икенсеһенә һикерәбеҙ, ә һөҙөмтә юҡ. Советтар Союзындағы белем биреү системаһы төплө уйлап эшләнгәйне, һәм ул үҙен ыңғай яҡтан ғына күрһәтте. Беҙ һәр ваҡыт белем биреү өлкәһендә көслө булдыҡ, уҡыусыны уйларға, эҙләнергә, фекер йөрөтөргә, иҫбатларға өйрәттек. Бөгөн бөтә уҡыу системаһы аңламай ятлауға ҡоролған, шул иҫәптән БДИ ла. Бындай системаны мотлаҡ үҙгәртеү кәрәк, был — бөгөнгө төп мәсьәлә”.
Беҙ, ХХ быуат кешеләре, туған телебеҙҙә белем алдыҡ, күбебеҙ юғары үрҙәргә үрләне, кеше булып ҡалдыҡ, илебеҙгә тоғро хеҙмәт иттек. Әсә теле бит ул — күкрәк һөтө менән бирелгән юйылмаҫ мөғжизә. Ошо тел аша һәр милләт балаһы тәрбиә ала, сөнки туған тел – инсафлыҡ, намыҫ, милли рух тәрбиәләү ҡоралы.
Тәү кеше иң элек өн сығарған, тора-бара ымлап аңлашыу мөмкинлеген тапҡан, һүҙбәйләнештәрен булдырған, меңәр йылдар, быуаттар буйы оҙон юл үтеп, халыҡ телдәрен барлыҡҡа килтергән, тел милләтте тыуҙырған, милләт үҙ ерендә дәүләтен ойошторған. Үҙ дәүләтен булдырған халыҡ уға исемен биргән, үҙе булдырған илендә дәүләтенең тулы хоҡуҡлы вәкиле булып йәшәй башлаған. Ул дәүләттең еренә, ер аҫты һәм ер өҫтө байлыҡтарына, үҙ аҡылы, зиһене менән ынйы бөртөктәре кеүек бөртөкләп йыйған теленә, уны инҡар итеүгә берәүҙең дә хаҡы юҡ, сөнки кеше илен, телен үҙе булдырған, уға ситтән килеп берәү ҙә ярҙам итмәгән, былар – уның аңы, хәләл хеҙмәте менән булдырылған хәләл мөлкәте, меңәр йыллыҡ өҙлөкһөҙ эш емеше.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының 1983 йылғы Бөтә донъя конференцияһында “төп халыҡтың ере, тәбиғи байлығы, үҙ илендәге законлы хоҡуҡтары тартып алынырға, теле инҡар ителергә тейеш түгел” тип билдәләнгән. Тимәк, һәр милләт вәкиле үҙ ерендә — еренең хоҡуҡлы хужаһы. Был хоҡуҡ халыҡ-ара закондар менән нығытылған. Һәр ил халҡы мәнфә­ғәттәренән сығып закондар сығарырға (Конституция) һәм уны яҡларға хаҡлы. Ситтән килгәндәр ошо дәүләттең закондарына һис һүҙһеҙ буйһонорға, уларҙы үҙ ерендә ҡабул иткән төп милләт кешеләрен хөрмәт итергә бурыслы.
Башҡорт әҙәбиәтен факультатив итеп үткәреүгә күсеү бөтөнләй аңлашылмай. Әҙәбиәт йәш быуынға тормоштоң ҡыҙыҡ та, ҡатмарлы ла яҡтарын аса, уларҙы киләсәккә — оло юлға әҙерләй. Тел дәрестәрен дә кәметеү мөмкин түгел. Тел — ул төпһөҙ диңгеҙҙе хәтерләткән, рухи байлыҡ тәрбиәләй торған фән.
Был өлкәлә ата-әсәләрҙең дә аңһыҙлығы борсоуға һала. Бәғзеләр балаларын урыҫ кластарына биреүҙе хуп күрә, улар ғәзиздәренең дә, республикабыҙ киләсәген дә уйлап еткермәй, ахыры. Шул арҡала башҡорт ауылдарынан (балалар һаны етеүгә ҡарамаҫтан) балаларҙы урыҫ мәктәптәренә күсереү күбәйҙе. Уларҙа уҡытыусылар эшле, ә башҡорт мәктәп­тәрендәгеләр урамда ҡалды. Башҡорт балалары маңҡорт буласаҡ. Был бер ниндәй ҙә ҡанун ҡалыбына һыйған эш түгел. Уйланырға урын бар.
Ҡыҫҡаһы, халҡыбыҙ алдында тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек яуаплы эштәр тора. Был осраҡта берҙәмлек, сабырлыҡ, татыулыҡ һәм ныҡышмалылыҡ талап ителә, ләкин бының өсөн закондарҙы өйрәнеп, ҡанун нигеҙендә халыҡтың киләсәге өсөн әһәмиәтле эштәрҙе талап итә белеү кәрәк.

Ләлә БЕЙЕШЕВА,
хаҡлы ялдағы уҡытыусы.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






Йөрәк ярып сыҡҡан һүҙ

Йөрәк ярып сыҡҡан һүҙ 20.07.2018 // Йәмғиәт / Телгенәм - бергенәм

“Үткән ғүмер”, “Башҡортостандың йөҙ йыллығына – йөҙ исем”, “Башҡорттар”... Башҡортостан...

Тотош уҡырға 214

“Туған тел яҙмышы кем ҡулында?”

“Туған тел яҙмышы кем ҡулында?” 18.07.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт / Телгенәм - бергенәм

Башҡортостан һәм Татарстан яҙыусылары фекер алышты Дүртөйлө ҡалаһында уҙған “Туған тел яҙмышы кем...

Тотош уҡырға 231

ХХ БЫУАТ БАШЫНДАҒЫ ВАҠЫТЛЫ МАТБУҒАТ

ХХ БЫУАТ БАШЫНДАҒЫ ВАҠЫТЛЫ МАТБУҒАТ 22.06.2018 // Телгенәм - бергенәм

БАШҠОРТ ТЕЛЕ МӘСЬӘЛӘҺЕ ХХ быуаттың 20-се йылдарына тиклем башҡорттар ғәрәп графикаһына нигеҙләнеп...

Тотош уҡырға 696

Быуаттарға торошло мираҫ

Быуаттарға торошло мираҫ 08.06.2018 // Телгенәм - бергенәм

Башҡортостандың 100 йыллығына әҙерлек барған көндәрҙә әле һүҙ башларға йыйынған ваҡиға айырым урын...

Тотош уҡырға 272

Уйланырға урын бар

Уйланырға урын бар 06.06.2018 // Телгенәм - бергенәм

Хәтерегеҙҙәлер, БЮТ каналында “Йөрәк һүҙе” тип аталған шиғриәт байрамының телеверсияһын...

Тотош уҡырға 239

ҺӘР КЕМДЕҢ ДӘ ХОҠУҒЫ БАР

ҺӘР КЕМДЕҢ ДӘ ХОҠУҒЫ БАР 25.05.2018 // Телгенәм - бергенәм

Ошо дүшәмбелә Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Кеше хоҡуҡтары буйынса совет мәғариф өлкәһендә...

Тотош уҡырға 238

Тыуған илгә, туған телгә  һөйөү менән

Тыуған илгә, туған телгә һөйөү менән 25.05.2018 // Телгенәм - бергенәм

Һәр быуындың талантлы, алдынғы ҡарашлы, рухлы йәштәре була. Яңыраҡ шундайҙарҙы Сибай...

Тотош уҡырға 315

Телеңдән ҡыуан, тигәндәр

Телеңдән ҡыуан, тигәндәр 22.05.2018 // Телгенәм - бергенәм

Һуңғы арала тел хаҡында, уның мөһимлеге, киләсәк, йәштәр өсөн, баланың сәләмәтлеге өсөн кәрәклеге...

Тотош уҡырға 331

Телде тойоу – һирәктәргә бирелгән һәләт

Телде тойоу – һирәктәргә бирелгән һәләт 08.05.2018 // Телгенәм - бергенәм

Ҡыҙыҡ прибор ул: “дошман” нөктәләрен таба, ваҡытында үҙәккә еткерә. Өңөндә боҫоп ятҡан, үҙенең...

Тотош уҡырға 234

Министр менән диктант яҙҙыҡ

Министр менән диктант яҙҙыҡ 24.04.2018 // Белем һәм тәрбиә / Башҡорт донъяһы / Телгенәм - бергенәм

Дүртенсе йыл рәттән ойошторолған “Башҡорт теленән төбәк диктанты” акцияһында ҡатнашыусылар...

Тотош уҡырға 218

Тел, милләт, милли мәҙәниәт...

Тел, милләт, милли мәҙәниәт... 02.03.2018 // Телгенәм - бергенәм

Стәрлетамаҡ башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының гөрләтеп “Етегән” ғаилә, мөхәббәт һәм...

Тотош уҡырға 738

Күп балалы әсәләргә ярҙам

Күп балалы әсәләргә ярҙам 28.02.2018 // Телгенәм - бергенәм

Капиталистик илдәрҙә балаларҙы ҡайғыртыу түгел, ата һәм әсәнең үҙҙәре тураһында ла уйлаусы юҡ....

Тотош уҡырға 244