Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Әй һандуғасыОҙон көйлө башҡорт
халыҡ йыры –
Ул бит түгел бары ария.
Башҡорт халыҡ йыры —
йәнгә дауа,
Башҡорт халыҡ йыры —
моңдаръя!


90-сы йылдар аҙағы ине булһа кәрәк. Мин йыш ҡына филармонияла барған концерттарҙы ҡарарға яратам. Шундай сараларҙың береһендә иҫ китмәле моңло тауышлы, һомғол буйлы, колоратуралы сопрано тауышлы ҡыҙҙың “Зөлхизә”не башҡарыуын тыңланым. Уның йырын тыңлап, онотолоп китеп, күҙ йәштәремде лә тыйманым. Бына шундай бит ул башҡорт халҡының оҙон көйлө изге йырҙары! Сылтырап аҡҡан шишмә кеүек, тауышы әллә ҡай­ҙарға тарих төпкөлөнә алып китте. Ул йырлап туҡтағас та, тағы йыр­ла­һын ине тигән кеүек, халыҡ дәррәү ҡул сапты, ләкин ул башҡа йырламаны.
Концерт тамамланғас, ҡайтырға автобус туҡталышына киттем. Унда барып еткәс, теге һылыу йырсы ҡыҙҙы осраттым һәм үҙем барып концерт тураһындағы тәьҫорат­тарым менән уртаҡлаштым. Уның Әлфиә Кәлимуллина булыуын, Мәсетле районының Тайыш ауылынан икәнен белдем. Туҡталышта оҙаҡ ҡына автобус көтөп тороп, бер үк урында төштөк. Беҙ Әлфиә Кәлимуллина менән яҡташтар булып сыҡтыҡ.
Әлфиә ул саҡта Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡый ине. Беҙ Фрунзе (хәҙер — Зәки Вәлиди) урамында йәшәгән саҡта йыш ҡына осрашып һөйләшә торғайныҡ. Һуңынан икенсе урынға күскәс, һирәк күрешә башланыҡ. Радио һәм теле­визорҙан башҡорт халыҡ йырҙарын тыңларға яратам, сөнки улар күңелгә бигерәк яҡын. Бала саҡтан уҡ Баш­ҡортостан радиоһы өйҙә бер ваҡытта ла һүнмәне, әле лә һәр саҡ һөйләп, йырлап тора. Әлфиәнең тауышын махсус ултырып тыңлайым. “Юлдаш” радиоһын машинала юлға сыҡҡас та көйләп ҡуябыҙ.
Әлфиә Кәлимуллина Тайыш ауылында башланғыс кластарҙы тамамлай, аҙаҡ Йонос урта мәктәбендә белем ала. Бала саҡтан йыр-моңға ғашиҡ ҡыҙ өйҙә ҡысҡырып йырлай, тик ул быны бер кем дә булмағанда ғына эшләй, сөнки бик баҫалҡы һәм оялсан була, әммә күршеләре уның йырын гел тыңлап әсәһенә: “Ҡыҙың бик матур йырлай, йырсы булырға уҡырға ебәрмәйһеңме?” — ти. Ә әсәһе: “Мин уның йырлағанын белмәйем”, — ти. Әлфиә бит ул берәй ергә киткәс кенә моңланған. Әсәһе Менәүәрә үҙе лә бик матур итеп халыҡ йырҙарын башҡарған. Был һәләт миңә инәйемдән күскәндер, моғайын, ти Әлфиә.
Бер саҡ инәһе, өйҙән сығып киткән кеше булып, мейес артына йәшенеп, Әлфиәнең йырлағанын тыңлап тора һәм хайран ҡала. Мәктәптә уҡыған саҡта йыр уҡытыусыһы Гөлдәр Рәхимова уны гел мәктәп концерттарында йырлата башлай. “Һин йырсы булырға тейешһең”, — тип күңелен үҫтерә. Һуңынан Йонос урта мәк­тәбендә уҡығанда Миңленур исемле баянсы уны район кимәлендәге конкурстарҙа ҡатнаштыра. Х класта район һәүәҫкәрҙәре менән гастрол­дәргә йөрөй башлай. Уның хыялы — йырсы булыу. Мәктәпте тамамлағас, Өфө сәнғәт училище­һының вокал бүлегенә уҡырға инә. Бында Әлфиә Кәлимуллина Дилә Әхәт ҡыҙы класында уҡый. Училищены тамамлағас, тыуған районы Мәсетлегә ҡайтып, музыка мәктәбендә уҡыта башлай һәм концерттарҙа ҡатнаша.
Тормош булғас, төрлө хәлдәр була. Яҙмыш уны Мәскәүҙәге Бәрхәт Гәрәев етәкселегендәге коллективҡа – “Татар-миниатюра” театрына алып килә, ләкин ул тыуған яғын — Башҡорт­останын һағына. Ҡайтҡас, Өфө дәүләт сәнғәт институтының фольклор бүлегенә уҡырға инә. Танылған йырсы Флүрә Килдейәрова класында белем ала.
Өфөлә уҡыу уға уңыш килтерә. Ул төрлө йыр бәйгеләрендә әүҙем ҡатнаша. 1993 йылда конкурста баш­ҡорт халыҡ йыры “Зөлхизә”не баш­ҡарып, Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге махсус призға лайыҡ була. Шулай итеп, Әлфиә Кәлимуллина халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыусы, моңло тауышлы йырсы булараҡ таныла. Ниндәй генә концерттар булмаһын, ниндәй генә сәхнәләр­ҙә сығыш яһама­һын, репертуарында баш­ҡорт халҡының моңло оҙон көйлө йырҙары урын ала: “Ашҡаҙар”, “Һаҡмар”, “Хисам”, “Шар­лы урман”, “Ғил­мияза”, “Мәҙинәкәй”, “Ҡара сура”, “Зәлиф­әкәй”... Йырсы­ның репертуарында башҡорт композитор­ҙарының йырҙа­ры ла байтаҡ. Х. Әхмә­тов­тың классик йырҙарынан “Төнгө Урал”ды, “Кәкүгем”де, Н. Саби­товтың “Йырлай тур­ғай”ын, З. Исмәғилевтең “Аҡ­мулла” опера­һынан Аҡсәскә арияһын, А. Ғаб­драхма­нов­тың “Таңдағы йыр”ын һәм баш­ҡа әҫәрҙәрҙе ҙур оҫ­талыҡ менән башҡара.
Әлфиә һәр саҡ ижади эҙләнеү өҫтөндә, төрлө телдә иркен йырлай, үҙенә ҡарата талапсан. Мө­нәжәт жанрын да башҡарыусы, йырҙар ҙа яҙа. Әлфиә Кәли­муллина — тынғыһыҙ ижадсы. Ул, даими халыҡ араһында булып, онотолоп барған йырҙарҙы йыя һәм, профессиональ кимәлгә еткереп, концерт­тарҙа башҡара, радиоға яҙҙыра. Мәҫәлән, беҙҙең Мәсетле яҡтарында таралған “Әли-Вәли”, “Аҡ суҡ, зәңгәр суҡ”, “Алһыу”, “Әбделхәй”, “Дәмдерҙитә” кеүек йыр­ҙарҙы бары тик уның баш­ҡа­рыуында ғына ишетергә мөмкин. 2012 йылда уның халыҡ йырҙарынан торған альбомы донъя күрҙе. Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләүенә лә 20 йыл тулды. Әлфиәнең йырҙары – йәнгә дауа, уны тыңлаған һайын тыңлағы килә.

Тамара СӘЙФУЛЛИНА,
Башҡортостандың
мәғариф отличнигы, “Мәрхәмәт” ойошмаһы
рәйесе урынбаҫары.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Ҡыҙыл буйы шағирә ҡыҙын ҙурланы

Ҡыҙыл буйы шағирә ҡыҙын ҙурланы 22.02.2019 // Әҙәбиәт

Бурандарҙа сыныҡҡан... Әбйәлил районының Ишҡол ауылына, Шәйехзада Бабич исемендәге республика...

Тотош уҡырға 76

Ветеран (Хикәйә)

Ветеран (Хикәйә) 22.02.2019 // Әҙәбиәт

Иртә менән оператив кәңәшмәгә баш мөхәррир бүлмәһенә йыйылып, түрҙәге йомшаҡ креслоһына сумып...

Тотош уҡырға 93

“Крыловҡа ғашиҡтар көнө”

“Крыловҡа ғашиҡтар көнө” 19.02.2019 // Әҙәбиәт

Илеш районының үҙәк һәм балалар китапханаһының ҡыҙыҡлы, фәһемле саралар үткәреү маһирлығына халыҡ...

Тотош уҡырға 53

Төхвәт Йәнәбиҙән ниндәй серҙәр ҡалған?

Төхвәт Йәнәбиҙән ниндәй серҙәр ҡалған? 16.02.2019 // Әҙәбиәт

Яҙыусы, билдәле йәмәғәт эшмәкәре Төхвәт Йәнәбиҙең тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан уның һеңлеһенең...

Тотош уҡырға 105

Иҫән саҡта иғтибарлы булайыҡ

Иҫән саҡта иғтибарлы булайыҡ 15.02.2019 // Әҙәбиәт

Теҙеп һанай башлаһаң, беҙҙең быйылғы юбилярҙар күп кенә икән. “Ағиҙел” журналының тәүге һанында...

Тотош уҡырға 113

“Йәнем аҡ нур минең,  Ә нурҙарға ғашиҡ булмағандар һарандар...”

“Йәнем аҡ нур минең, Ә нурҙарға ғашиҡ булмағандар һарандар...” 15.02.2019 // Әҙәбиәт

Мөхәббәттән, беләм, тыуғанмын мин, Саф хистәрҙән генә яралған. Йәнем аҡ нур минең, Ә нурҙарға Ғашиҡ...

Тотош уҡырға 152

Күңеле тулы  һөйөү ине...

Күңеле тулы һөйөү ине... 15.02.2019 // Әҙәбиәт

Ул “мөхәббәт шағиры” булды....

Тотош уҡырға 136

Әсәйемде ҡосаҡлап иланым

Әсәйемде ҡосаҡлап иланым 14.02.2019 // Әҙәбиәт

Танылған йәш яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтовты китап уҡыусылар республикала ғына түгел, сит илдәргә лә...

Тотош уҡырға 338

Яҡшығолов уҡыуҙарында ҡатнаш!

Яҡшығолов уҡыуҙарында ҡатнаш! 13.02.2019 // Әҙәбиәт

Мең ырыуы вәкилдәре күпләп йәшәгән райондарҙа Башҡорт автономияһы башында торған шәхес, шағир...

Тотош уҡырға 169

Грант күләме тос, кем алыр?

Грант күләме тос, кем алыр? 13.02.2019 // Әҙәбиәт

Дәүләт һәм республика халыҡтары телдәрен һаҡлауға, үҫтереүгә Башҡортостан Башлығы грантына дәғүә...

Тотош уҡырға 121

Бөркөт өсөн офоҡ ята йәйрәп, Ҡунһа осоп ҡая башына

Бөркөт өсөн офоҡ ята йәйрәп, Ҡунһа осоп ҡая башына 13.02.2019 // Әҙәбиәт

Сатирик-шағир Камил Фазлый (Камил Нәжми улы Фазлетдинов) Бәләбәй районының Туҙлыҡыуыш ауылында...

Тотош уҡырға 75

Әҙәби премияға кемдәр лайыҡ?

Әҙәби премияға кемдәр лайыҡ? 12.02.2019 // Әҙәбиәт

Күгәрсен районында Зәйнәб Биишева исемендәге әҙәби премияның 2018 йылғы лауреаттарын бүләкләү...

Тотош уҡырға 132