Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » “Йөрәкте һиңә асам...”
“Йөрәкте һиңә асам...”Йәки Рәшит Назаровтың бер ҡайҙа ла баҫылмаған поэмаһы тураһында
Сағыштырғыһыҙ, феноменаль талант эйәһе Рәшит Назаров ижады хаҡында тәүге һүҙемде бынан 41 йыл элек, шағирҙың “Ҡояш юлы буйлап” тип исемләнгән икенсе китабы донъя күргәс, тәүгеләрҙән булып “Совет Башҡортостаны” гәзитендә әйткәйнем.
Мәҡәлә Рәшиттең:
“Һөйөклө дуҫым! Йөрәкте
Мин һиңә генә асам.
Усыңда ята тетрәп ул,
Усыңда — көтөп баһаң”, —
тигән шиғыр юлдары менән башлана ине. Бөгөнгө һүҙем — Рәшит Назаров һәм уның иң яҡын дуҫы Даян Ильясов (уны Талха тип тә йөрөтәләр икән) тураһында, дөрөҫөрәге, бала саҡтан, мәктәп йылдарынан, бигерәк тә армия сафына саҡырылғас, ысын дуҫлыҡтарын раҫлаусы бәйләнештәре — хаттары хаҡында. Тәүгеһенән башлайыҡ. Уны Даян “Ағиҙел” журналына ебәргән. Бына ул хат:
“Хөрмәтле редакция! “Ағиҙел” журналының 6-сы һанында (1989) Риф Мифтаховтың “Атылған йондоҙ, йәки Рәшит Назаров тураһында һүҙ” тигән мәҡәләһен уҡып тәрән уйҙарға ҡалдым. Эйе, замандашым, мәктәп иптәшем Рәшиттең яҙмышы бик аяныслы шул. Һәм беҙ уны, ысынлап та, бик онотоп ташлап ғәҙелһеҙлек эшләнек, инде 20 йылдан ашыу Рәшитте иҫкә алыусы юҡ ине бит, хәҙер уны ижади тормошҡа ҡайтарып булмаһа ла, хәлен еңеләйтеү, дауалау сараларын күрергә кәрәк, әлбиттә.
Риф Мифтахов Рәшиттең шиғырҙар йыйынтығын нәшерләү мәсьәләһен күтәрә, быны тормошҡа ашырғанда бик яҡшы булыр ине тип уйлайым.
Әсәһе Фатима әбейҙең һүҙенә ҡарағанда, Рәшит күп шиғырҙарын юҡ иткәндер, “һеҙ генә минең башыма еттегеҙ”, тигән бит. Уның бындай һөҙөмтәгә килеүенең бер сәбәбе: быға тиклем шиғриәт күгендә янған “йондоҙҙар”, Рәшит тигән яңы йондоҙ балҡыуыбыҙҙы тоноҡландырыр, тип ҡурҡҡандыр. Халыҡ араһында ошондай фекер таралған. Ысынлап та, шулай булһа, бик үкенесле хәл, яҡты идеалдар тураһында йырлаған шиғриәт кешеләренең бер-береһенән көнләшеүе күңелдә ауыр тәьҫир ҡалдыра.
Һалдат хеҙмәтендә Рәшит менән хат яҙыша торғайныҡ, шул хаттарында ул миңә ҡайһы бер шиғырҙарын яҙып ебәрә ине, улар миндә әлегәсә һаҡланды. Әгәр ҙә Рәшиттең шиғыр йыйынтығын сығарыу ысын булһа, бәлки, был шиғырҙары ла кәрәгер, ярап ҡуйыр тигән уй менән шуларҙы һеҙгә ебәрергә булдым. Рәшиттең шиғырҙар йыйынтығы мотлаҡ сығарылырға тейеш, һуңлабыраҡ булһа ла, уның ижади мираҫын (һаҡланып ҡалғандарын) тулыһынса табып, донъяға сығарып, халыҡҡа еткерергә кәрәк, халыҡ өсөн ижад ителгән бит улар. Һәр хәлдә редакция өсөн был хат-шиғырҙарҙың бик кәрәге булмаһа, уларҙы Риф Мифтаховҡа тапшырһағыҙ ҙа була, был ышаныслы ҡул булырға тейеш тип уйлайым.
Рәшиттең йыйынтығын нәшерләүҙә уңыштар теләп һәм ул йыйынтыҡ сығыр тип ышанып ҡалыусы Даян Ильясов”.
Уның яҙыуынан аңлашылғанса, Рәшит Назаровтың хаттары шағирса эстәлекле: хеҙмәт итеү, киләсәктә уҡырға инергә хыялланыу, тормош, әҙәбиәт хаҡында ҡыҙыҡлы уйланыуҙар...
Минең өсөн уларҙа тағы ла бер яңылыҡ бар ине: шағирҙың темаһы, йөкмәткеһе йәһәтенән 2005 йылда донъя күрәсәк һайланма әҫәрҙәренең 2-се томындағы “Тауҙарыма сығам” тип аталған бүлектәге ҙур бер шиғыр итеп берләштергән дүрт һалдат шиғыры, баҡтиһәң, асылда “Һалдат бәхете” тип аталған поэманың бүлектәре булған икән. Үҙгәртергә һуң ине. Шуға ла Рәшиттең китаптарында әлегәсә баҫылғаны юҡ: әммә шуныһы хаҡ һәм шатлыҡлы: башҡорт шиғриәте (башҡорттоҡо ғынамы икән?) һалдат данын иң юғары бейеклеккә күтәргән, үҙенсәлекле образы, ҙур фәлсәфәгә, тәрән уй-фекергә ҡоролған һоҡланғыс поэмаға байыны. Нисә йылдан һуң!
Ошо хаҡта “Йәшлек” (2005 йыл, 23 апрель) гәзитендә яҙып сыҡҡайным. Шул йылдың майында Даяндан ошо хатты алдым: “Һаумыһығыҙ, хөрмәтле Риф Мифтахов иптәш! “Йәшлек” гәзитендә Рәшит иптәшем тураһында яҙған мәҡәләгеҙҙе уҡып, уның миндә һаҡланған шиғырҙарының донъя күреүен белеп, бик шатландым һәм тағы ла уйҙарға ҡалдым.
Был хат матбуғат өсөн түгел, һеҙгә бары тик ҙур рәхмәт белдергем генә килә. Рәшиттең яҙмышы урыҫтарҙың “нет пророка в своем отечестве” тигән һүҙен тағы бер тапҡыр раҫланы. Ярай, оҙон яҙып тормайым. 60 йәшкә еткәс булһа ла, уның мәғәнәһен аңларлыҡ хәлдә булмаһа ла, Рәшиткә Салауат Юлаев премияһын бирҙеләр, был йәһәттән һеҙҙең тырышлығығыҙ ҙурҙыр, һеҙгә тағы бер тапҡыр рәхмәт.
Юғарыла, уйҙарға ҡалдым, тигән инем. Әлбиттә, бөгөн миндә Рәшиттең башҡа әҫәрҙәре юҡ. Ләкин бер нисә хаты һаман бар. Дөрөҫөн әйтергә кәрәк, инде пенсионерҙар булып киттек. Хоҙай ни ғүмер биргән, кем белә, минән һуң был хаттарҙың юғалып ҡуйыуы ихтимал тип уйлап, уларҙы тағы һеҙгә ебәрергә булдым, Рәшиттең ижади мираҫын өйрәнеүҙә файҙаһы булыр. Кем белә, бәлки, алдағы көндә уның архивын туплаусы булыр, йорт-музейы булһа ла асылыр, ул тыуып үҫкән йорт Төрөмбәт ауылында инде юҡ. Ә шулай ҙа, бәлки, энтузиастар табылыр.
Был хаттарҙың ҡайһы берҙәре Төрөмбәт ауылынан Һарытау ҡалаһына яҙылған, мин ул ваҡытта уҡыу полкында һалдат-курсант инем. Ҡалғандары Рәшит хеҙмәт иткән Златоустан ГДР-ға яҙылған, 9–10 айҙан һуң мине башҡалар менән бер рәттән шунда оҙаттылар. Ә иң һуңғыһы ул хеҙмәт иткән Златоустан Төрөмбәт ауылына яҙылған, мин ул йылда хәрби хеҙмәтемде бөтөрөп ҡайтҡас, ауылда бер ҡыш уҡытыусы булып эшләнем.
Исемем тураһында: мине 17 йәшкә тиклем Даян тип йөрөттөләр, ә аҙаҡ документта исемемдең Талха икәнлеге асыҡланды, ете ҡыҙ араһында бер генә малай тыуғас, ата-әсәйемдең башы әйләнгән.
Ярай, иптәш, эшегеҙҙә, тормошоғоҙҙа ҙур уңыштар теләп, хәҙерге ваҡытта Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәүсе Даян (Талха) Баһауетдин улы Ильясов. Еңеү көнөндә яҙҙым был хатты.
2005 йыл, 9 май.”
Риф МИФТАХОВ.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Төхвәт Йәнәбиҙән ниндәй серҙәр ҡалған?

Төхвәт Йәнәбиҙән ниндәй серҙәр ҡалған? 16.02.2019 // Әҙәбиәт

Яҙыусы, билдәле йәмәғәт эшмәкәре Төхвәт Йәнәбиҙең тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан уның һеңлеһенең...

Тотош уҡырға 78

Иҫән саҡта иғтибарлы булайыҡ

Иҫән саҡта иғтибарлы булайыҡ 15.02.2019 // Әҙәбиәт

Теҙеп һанай башлаһаң, беҙҙең быйылғы юбилярҙар күп кенә икән. “Ағиҙел” журналының тәүге һанында...

Тотош уҡырға 91

“Йәнем аҡ нур минең,  Ә нурҙарға ғашиҡ булмағандар һарандар...”

“Йәнем аҡ нур минең, Ә нурҙарға ғашиҡ булмағандар һарандар...” 15.02.2019 // Әҙәбиәт

Мөхәббәттән, беләм, тыуғанмын мин, Саф хистәрҙән генә яралған. Йәнем аҡ нур минең, Ә нурҙарға Ғашиҡ...

Тотош уҡырға 121

Күңеле тулы  һөйөү ине...

Күңеле тулы һөйөү ине... 15.02.2019 // Әҙәбиәт

Ул “мөхәббәт шағиры” булды....

Тотош уҡырға 107

Әсәйемде ҡосаҡлап иланым

Әсәйемде ҡосаҡлап иланым 14.02.2019 // Әҙәбиәт

Танылған йәш яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтовты китап уҡыусылар республикала ғына түгел, сит илдәргә лә...

Тотош уҡырға 304

Яҡшығолов уҡыуҙарында ҡатнаш!

Яҡшығолов уҡыуҙарында ҡатнаш! 13.02.2019 // Әҙәбиәт

Мең ырыуы вәкилдәре күпләп йәшәгән райондарҙа Башҡорт автономияһы башында торған шәхес, шағир...

Тотош уҡырға 150

Грант күләме тос, кем алыр?

Грант күләме тос, кем алыр? 13.02.2019 // Әҙәбиәт

Дәүләт һәм республика халыҡтары телдәрен һаҡлауға, үҫтереүгә Башҡортостан Башлығы грантына дәғүә...

Тотош уҡырға 105

Бөркөт өсөн офоҡ ята йәйрәп, Ҡунһа осоп ҡая башына

Бөркөт өсөн офоҡ ята йәйрәп, Ҡунһа осоп ҡая башына 13.02.2019 // Әҙәбиәт

Сатирик-шағир Камил Фазлый (Камил Нәжми улы Фазлетдинов) Бәләбәй районының Туҙлыҡыуыш ауылында...

Тотош уҡырға 62

Әҙәби премияға кемдәр лайыҡ?

Әҙәби премияға кемдәр лайыҡ? 12.02.2019 // Әҙәбиәт

Күгәрсен районында Зәйнәб Биишева исемендәге әҙәби премияның 2018 йылғы лауреаттарын бүләкләү...

Тотош уҡырға 115

Башҡорт халҡына хушлашыу хаты

Башҡорт халҡына хушлашыу хаты 12.02.2019 // Әҙәбиәт

Мәшһүр шәхесебеҙ Әхмәтзәки Вәлиди, эмиграцияға китер алдынан “Башҡорт халҡына хушлашыу хатын” яҙып,...

Тотош уҡырға 150

“Заманым тип тамаҡ ярмаһам да, заман ярып үтте йөрәкте!..”

“Заманым тип тамаҡ ярмаһам да, заман ярып үтте йөрәкте!..” 12.02.2019 // Әҙәбиәт

Бөгөн, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуған көнөндә, шәхестең ижадына, тормош...

Тотош уҡырға 158

Беҙ бәхетле милләт булырбыҙ

Беҙ бәхетле милләт булырбыҙ 08.02.2019 // Әҙәбиәт

Рустар олоғая барған һайын “Старость – не радость” тигән һүҙҙәрҙе йышыраҡ ҡабатлай. Үҙебеҙсә...

Тотош уҡырға 122