Хәйләһеҙ хәйләкәр Үҙенең аҡылы, хәйләкәрлеге менән байтаҡ халыҡтың мифологияһына инеп ҡалған был йән эйәһе. Тормошта ла, ғилми телдә лә “ябай” йәки “ерән” төлкө тип йөрөтәләр уны. Әйткәндәй, төҫө төрлө булырға мөмкин: ҡара, ҡыҙыл (огневка), аҡ (альбинос) һ. б. Европала ғына ла 15 төргә яҡыны (донъяла – 25) йәшәй. Улар төйәкләгән еренә, төҫөнә, ҙурлығына ҡарап билдәләнә.
Ком: 0 // Уҡынылар: 37 тапҡыр // Тотош уҡырға
Быуа быуыу Беҙҙең ауыл эргәһенән генә Янбай йылғаһы аға. Элегерәк мул һыулы булған, шишмәләре урғылып торған. Ләкин баҫыуҙарҙы ярына тиклем үк килтереп һөргәс, улар тупраҡ, балсыҡ ҡатнашмаһы аҫтында ҡалған, ләм баҫҡан. Ике быуаһы ғына уны йылға итеп тота. Улайһа, ҡоро йылдарҙа өҙөк-өҙөк йырғанаҡ ҡына булып ҡалыр ине.
Ком: 0 // Уҡынылар: 32 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ғаилә ҡиммәттәре һәм йорт төҙөү Ҡондоҙҙар өңдәрҙә һәм махсус “йорттар”ҙа йәшәй. Тәүгеһен текә ярҙарҙа ҡаҙалар. Улар бик оҙон һәм ҡатмарлы лабиринтты хәтерләтә. Бер нисә инеү урыны бар. Иҙәндәре һыу кимәленән юғары. Йылға ташып, һыу күтәрелһә, түбәһенән балсыҡты ала баралар, ергә түшәй торалар, йәғни өң юлдарын бейегәйтәләр.
Ком: 0 // Уҡынылар: 31 тапҡыр // Тотош уҡырға
Бар мәшәҡәттәре – ағас кимереү, оя ҡороу Бүре, айыу, төлкө, ҡуян, терпе һымаҡ уҡ, ҡондоҙ ҙа күңелебеҙгә бала саҡтан йәнһүрәттәр, төҫлө-төҫлө һүрәтле китаптар аша үтеп ингән. Тырыш, аҡыллы, ҡабаланмаҫ йәнлек йә йылғаларҙы арҡыры быуа, йә файҙалы кәңәше менән башҡа кейектәргә ярҙамға килә.
Ком: 0 // Уҡынылар: 31 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡорҙар ҡарсығанан һаҡлана “Монолит” тигән төшөнсәнең ни аңлатҡанын күптәр белмәйҙер әле. Эйе, үҙебеҙҙең телгә ауҙарғанда, ул “берҙәмлек” һүҙенә яҡын тора һәм сәйәсәттән башҡа агрономик мәғәнәгә лә эйә. Ни өсөнмө? Сөнки тупраҡтың өҫкө ҡатламы, ужым культураларының ҡышҡы хәл-торошон, яҙҙы нисек ҡаршылауын белер өсөн мотлаҡ монолит алыу һәм билдәле бер шарттарҙа үҫтереп ҡарау кәрәк. Монолитҡа ҡарап ашлыҡтың киләһе уңышын күҙалларға була, яҙғы эштәргә, ғөмүмән, планға үҙгәрештәр индерелә.
Ком: 0 // Уҡынылар: 39 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡондоҙ үҫемлек ашап туйына. Һыуҙағынан тыш, уҫаҡ, тал, ҡайын, йыла ағастарын ҡайыҙлай. Тәү ҡарашҡа кимереүселәр тәбиғәткә зыян килтерә һымаҡ, ләкин тәбиғәттә бер нәмә лә бушҡа түгел. Йәнлектәр һис шикһеҙ файҙа ғына эшләй. Йәғни башҡа тереклеккә йәшәргә мөмкинлектәр аса.
Ком: 0 // Уҡынылар: 27 тапҡыр // Тотош уҡырға
Тәбиғәт — мәңгелек сер — Һеҙ ниндәй ағас яратаһығыҙ?
— Йүкә.
— Ҡыҙыҡ. Беҙ ни өсөндөр үҙегеҙ һымаҡ олпат һәм мөһабәт, бейек ҡаялар өҫтөндә, таштар араһында үҫкән ғорур ҡарағайҙы атарһығыҙ тип уйлағайныҡ. Ә ниңә йүкә?
— Сөнки иң күп продукция биргән ағас. Ул үҫкән бер гектар ерҙән
1 тонна 200 килограмм тирәһе бал алырға мөмкин. Ағасы кәрәккә ныҡ ҡулланыла. Сувенирҙар эшләргә ипкә килә, йомшаҡ. Ҡалаҡ, батман кеүек һауыт-һаба яһайҙар. Сәскәһе — ҙур дауа, йүкә балының шифаһы тураһында, әйтмәһәң дә, бөтәһе лә белә. Һалҡын тейгәндә йүкә сәскәһе һалынған сәйҙе баллап эсһәң, тирләтеп ебәрә, сир ҡаса.
Ҡайырыһы һарыуысҡа ҡуйыла. Ҡорт айырған саҡта шуның еҫенә барып һарыла. Ҡабығын санаға түшәп ултырып йөрөйһөң. Шулай уҡ һалабаш итеп яһап, йүкә йыуғыс, атҡа септә, ҡап һуҡҡандар, бау, арҡан ишкәндәр. Мунса бураһын күптәр йүкәнән күтәрә, тәмле еҫе сығып тора. Тағы ла дауам итәйемме?
— Ысынлап та, ғәжәп ағас икән дә!
— Мин уны хатта кәрәгемә лә йыҡмайым.
...Әңгәмәсебеҙ — “Шүлгәнташ” ҡурсаулығының егеры, солоҡсо-ҡортсоһо Иштуған Миңләхмәт улы. Байғазиндарҙы Бөрйән районында белмәгән кеше юҡтыр. Атайҙары Миңләхмәт ағай ҡурсаулыҡ асылғаны бирле эшләп, хаҡлы ялға сыға. Улдары Ғәйнулла, Иштуған, Илһам да яҙмыштарын урман менән бәйләгән. Ғәйнуллаһы — ҡурсаулыҡтың урман хужалыҡтарында лесничий, Илһам — ошонда уҡ ҡортсо, умартасы. Барыһы ла тейешле йүнәлештә урта һөнәри һәм юғары белем алған. Бөтәһенең хеҙмәт стажын бергә иҫәпләгәндә 150 йылға барып етәлер.
Ком: 0 // Уҡынылар: 40 тапҡыр // Тотош уҡырға
Ҡарғаларҙың аҡыллы ҡош икәнен барыбыҙ ҙа ишетеп беләбеҙ. Уларҙы ҡулға эйәләштереп була, төрлө “һөнәр”гә өйрәтәләр. Был ҡоштар мифологияла ла ҙур урын ала. Уларҙың ҡылығын ғалимдар һаман өйрәнеп бөтә алмай.
Ком: 0 // Уҡынылар: 37 тапҡыр // Тотош уҡырға
Араланы Апрель айы етеп, ҡар бутҡа ише иҙелә башлағанда, мин аҡ юрғандарын аса башлаған баҫыуҙарымды байҡап ҡайтырға һыбай сығам. Йыл да. Әле иртә булыуға ҡарамаҫтан, ғәҙәтемә кергән. Урман-ҡырҙар ҙа ныҡ һағындырған. Унан, бар тәбиғәт зыҡ ҡубып уяна башлаған мәлдә нисек сыҙап ятмаҡ кәрәк. Быйыл да ул ғәҙәтемде ташламаным.
Ком: 0 // Уҡынылар: 40 тапҡыр // Тотош уҡырға
Заманында табыш ине Һуҡыр сысҡанды ҡайһы бер яҡтарҙа “төрткө” тиҙәр. Совет осоронда уның тиреһен йыя торғайнылар. Башҡортостандың урманлы райондарында төрткө тиреһе әҙерләү халыҡтың өҫтәмә кәсептәренең береһе ине.
Ком: 0 // Уҡынылар: 43 тапҡыр // Тотош уҡырға
Артҡа 1 2 Алға
Бит башына