Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Яҡташтарыбыҙ ҙа тос өлөш индерә
Яҡташтарыбыҙ ҙа тос өлөш индерәБөйөк Ватан һуғышы тарихында Сталинград һуғышы – иң оҙайлы һәм фажиғәле алыштарҙың береһе. Ул 1942 йылдың 17 июлендә башланып, 1943 йылдың 2 февралендә тамамлана. Дон һәм Волга йылғалары ярҙарында 400-ҙән алып 850 километр арауыҡҡа һуҙылған фронт һыҙығында 200 көн һәм төн буйы ҡаты яуҙар дауам итә.

Сталинград өсөн һуғышта бөтәһе 2,1 миллиондан ашыу кеше ҡатнаша, ә күләме һәм көсөргәнеше буйынса ул донъя тарихындағы бөтә алыштарҙы ла уҙып китә. Был фронт һыҙығында еңеү яулау совет ғәскәренең дөйөм уңышына хәл иткес өлөш индерә. Германияның сигенеүе иһә уның союздаштарының ышанысын юғалтыуға килтерә, ә Европа илдәрендә фашизмға ҡаршы тороу хәрәкәтен әүҙемләштерә. Япония һәм Төркиә СССР-ға ҡаршы әүҙем эшмә­кәрлек планынан баш тартырға мәжбүр була.

Сталинградтағы еңеү совет ғәскәренең рухи ныҡлығы, ҡыйыулығы һәм батыр­лығы һөҙөмтәһе була. Был алышта хәрби фиҙакәрлек өсөн 44 берләшмә һәм часҡа почетлы исемдәр бирелә, 55-е ордендар менән наградлана, 183-ө гвардия итеп үҙгәртелә. Унар меңләп һалдат һәм офицер дәүләт наградаларына лайыҡ була, ә 112 яугиргә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. Ҡаланы батырҙарса һаҡлау хөрмәтенә Совет Хөкүмәте 1942 йылдың 22 декабрендә “Сталинградты обороналау өсөн” миҙалын булдыра. Был награда ошо алышта ҡатнашҡан 700 меңдән ашыу кешегә тапшырыла. 1945 йылдың 1 майында Юғары командующий бойороғо менән Сталинградҡа герой-ҡала исеме бирелә, ә 1965 йылдың 8 майында совет халҡының фашизмды еңеүенә 20 йыл тулыу айҡанлы ҡалаға Ленин ордены һәм “Алтын Йондоҙ” миҙалы тапшырыла.

Дошманды тар-мар итеүгә Башҡортостан яугирҙәре лә тос өлөш индерә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының данлы юлы ла тап Сталинградтан башлана. Был яуҙарҙа 700 меңдән ашыу һалдат һәләк була.

“8-се кавалерия корпусын Сталинград далаларына күсергән осорҙа уның командиры итеп гвардия генерал-майоры М.Д. Борисов (1942 йыл, 26 октябрь), урынбаҫары итеп М.М. Шайморатов (1942 йыл, 11 ноябрь) тәғәйенләнә. Сталинград янында немец-фашист ғәскәрҙәрен ҡамауға алғанда 21-се тау-кавалерия һәм 55-се кавалерия дивизиялары хәрби бурыстарҙы үтәү маҡсатында йыш ҡына башҡа хәрби берләшмәләр ҡарамағына тапшырылған, ә 112-се дивизия иһә һәр саҡ кавалерия корпусы ҡарамағында ҡалып, уның нигеҙен тәшкил итер булған.

Ҡыҙыл Армия яугирҙәренең ҡаһарманлыҡ символы “Сталинград һуғышы” монумент-һәйкәлен төҙөгәндә СССР-ҙың хәрби тарихсылары хәрби берләшмәләрҙең Паулюстың 6-сы армияһын ҡыйратыуға индергән өлөшөн объектив баһалау йәһәтенән ҙур эш башҡара. “Тыуған ил-Әсә саҡыра!” статуяһы алдында Волга киңлектәрен кәүҙәләндергән яһалма һыу ятҡылығы бар. Мамай ҡурғанына килеүселәр уны урап үтеп, плитәләр янына килә. Һул яҡтағы икенсеһендә “Һуғыштарҙа П.И. Батовтың, М.Д. Борисовтың ... ғәскәрҙәре ҙур ҡаһарманлыҡ күрһәтте” тигән һүҙҙәр уйып яҙылған. Сталинград янында дошман ғәскәрҙәрен ҡулсаға алыуҙа ҡатнашҡан өс (3-сө гвардия, 4-се һәм 8-се) кавалерия корпусы араһынан М.Д. Борисов етәкселегендәге 8-се корпус ҡына ошо плитәлә телгә алынған. Миңлеғәле Минһаж улы Шайморатов Борисовтың уң ҡулы булған, кавалерия корпусының хәрби бурыстарын билдәләүҙә, уларҙы тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнашҡан”, – тип яҙғайны тарихсы Борис Малородов.

Автор: Р. МУСИНА әҙерләне
Фото: 3d-galleru.ru


Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






"Изгелек"тең татлы емеше

"Изгелек"тең татлы емеше 22.02.2019 // Йәмғиәт

Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтынан Гүзәл Ишмуллина Башҡортостанда “Иң яҡшы 100 топ...

Тотош уҡырға 0

Ветерандарға оло хөрмәт йөҙөнән

Ветерандарға оло хөрмәт йөҙөнән 22.02.2019 // Йәмғиәт

Ватанды һаҡлаусылар көнө уңайынан республика етәксеһе Радий Хәбиров тантаналы ҡабул итеү ойошторҙо:...

Тотош уҡырға 0

Зариф өйөнә ҡайтты!

Зариф өйөнә ҡайтты! 22.02.2019 // Йәмғиәт

Учалылағы ҡот осҡос атыштан һуң иҫән ҡалған Зариф Хилажев биш аҙнаға яҡын дауаханала ятҡандан һуң,...

Тотош уҡырға 35

"Илебеҙҙең тоғро улдары икәнебеҙҙе тоябыҙ"

"Илебеҙҙең тоғро улдары икәнебеҙҙе тоябыҙ" 22.02.2019 // Йәмғиәт

Бөгөн “Башҡортостан” дәүләт концерт залында республикабыҙҙың иң ҡыйыу ир-аттарын – хәрбиҙәрҙе –...

Тотош уҡырға 30

Көслө һәм ҡеүәтле

Көслө һәм ҡеүәтле 22.02.2019 // Йәмғиәт

Владимир Путин быйылғы Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһенең иң ҙур өлөшөн ҡоралланыу, яңы...

Тотош уҡырға 26

Ут һаҡһыҙлыҡты яратмай

Ут һаҡһыҙлыҡты яратмай 22.02.2019 // Йәмғиәт

Йыл башынан республикала бихисап кеше янғындан һәләк булды, араларында балаларҙың күп булыуы...

Тотош уҡырға 35

Улар беҙгә – үрнәк

Улар беҙгә – үрнәк 22.02.2019 // Йәмғиәт

Аҡһаҡалдар урамдан үтһә, донъя яҡтыра....

Тотош уҡырға 30

Йәш сик түгел

Йәш сик түгел 22.02.2019 // Йәмғиәт

“Ауыл табибы” программаһы өр-яңы һулыш аласаҡ. Йәш буйынса сикләүҙәр бөтөрөләсәк, 50 йәште уҙған...

Тотош уҡырға 49

Үҙ ғүмерҙәре тураһында уйламай

Үҙ ғүмерҙәре тураһында уйламай 22.02.2019 // Йәмғиәт

“Башҡортостан – мөмкинлектәр биләмәһе” йәштәрҙең гражданлыҡ форумында батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ...

Тотош уҡырға 32

Көтөп алған ял... фажиғә менән тамамлана

Көтөп алған ял... фажиғә менән тамамлана 22.02.2019 // Йәмғиәт

Был хәл февралдең башында Вьетнамда була. Туймазы районының Ҡандра ауылы кешеһе – 48 йәшлек Наил...

Тотош уҡырға 203

Самолетта осоп ҡына....

Самолетта осоп ҡына.... 22.02.2019 // Йәмғиәт

Тиҙҙән Өфөнән Рәсәйҙең барлыҡ миллионлы ҡалаларына самолетта осоу мөмкинлеге тыуасаҡ....

Тотош уҡырға 40

“Ҡариҙел буйында ҡалам...”

“Ҡариҙел буйында ҡалам...” 22.02.2019 // Йәмғиәт

Хеҙмәт кешеһенең ҡәҙере бар....

Тотош уҡырға 38