Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Ғүмерлек яра ул – һуғыш
Ғүмерлек яра ул – һуғыш
Фәтхулла Тимерғәлин Берлинға һөжүм итеүҙә лә, Рейхстагты алыуҙа ла ҡатнаша.

Дәһшәтле һуғышты үткән ветерандар һаны йылдан-йыл кәмей. Ошо ғәрәсәтле осор онотолмаһын өсөн, уларҙың батырлығы, үҙ-үҙҙәрен аямай илебеҙҙе һаҡлауҙары тураһында йышыраҡ һөйләргә кәрәк. Миҫал өсөн, ғинуар айында 95 йәшлек юбилейын билдәләгән Фәтхулла Тимерғәле улы Тимерғәлин – ошо иҫәптән. Ауыр һуғыш юлдарын үтеп, лайыҡлы тормош кисергән, балалар үҫтереп, ҡәҙер-хөрмәттә йәшәгән аҡһаҡал ул. 

Фәтхулла олатай 1924 йылда Туймазы районының Балтай ауылында донъяға килгән. Ете йыл­лыҡ мәктәпте тамамлағас, күп балалы ғаиләгә еңелерәк булһын өсөн, ауылда хат ташыусы эшен атҡара башлаған. Ауылдаштарына хаттар яҙырға ярҙам иткән, килгән хаттарҙы уҡып та ишет­тергән, шуға ла ярҙамсыл егетте барыһы ла үҙ иткән. Йәш булыуына ҡара­маҫ­тан, уны агитатор, политинформатор итеп тәғә­йенләп ҡуйғандар.
 
Һуғыш башланыр алдынан Фәтхулланы Свердловск ҡала­һындағы фабрика-завод учили­ще­һына уҡырға ебәрәләр. Бер йылдан ул училищены тамамлап ҡайта һәм, күп тә үтмәй, егетте хәрби хеҙмәткә алалар. Благовещенск ҡалаһында ҡыҫҡа ваҡытлы пулеметсылар курсын үткәндән һуң, Курск өлкәһенә артиллерия ғәскәренә хеҙмәт итергә ебәрелә ул. Беренсе яраһы – снаряд ярсығы – ветеранды әле һаман төндәрен һыҙлап уята. Икенсе яраһын Днепр аша сыҡҡанда ала. Был яраланыу уның ғүмерен һаҡлап ҡала. Икенсе ярға сығып өлгөргән яуҙаш­тарын дошман ҡырып һала. 

Госпиталдән төҙәлеп сыҡҡас, яугир Фәтхулла йәнә ут эсенә инә. Был юлы инде танктарға ҡаршы һөжүм итеү дивизияһы составында һуғыша. 1945 йыл­дың башында Германия билә­мәһендә Фәтхулла Тимерғәлин етәкселегендәге расчет, командованиенан рөхсәт алмайынса, дошман эшелонына һөжүм итә, сөнки уйланырға ваҡыт булмай. Йә атып ҡалаһың, йә ятып ҡала­һың тигәндәй, расчет командиры секунд эсендә һөжүм итергә ҡарар сығара. Улар яуҙырған артиллерия снарядтары сәпкә тейә: поезд артабан хәрәкәт итә алмай. Был “башбаштаҡлыҡ” арҡа­һында Фәтхулла Тимерғәле улына I дә­рәжә Ватан һуғышы ордены бирелә. 

Фәтхулла Тимерғәле улы Берлинға һөжүм итеүҙә лә, Рейхстагты алыуҙа ла ҡатнаша. Еңеү байрамы уның өсөн 2 майҙа етә: дошмандар, утты туҡтатып, әсирлеккә төшә. Әммә йәш яугир өсөн һуғыш тамамланмай әле. Еңеү байрамынан һуң уны Польшаға, бандеровсыларға ҡаршы һуғышырға ебәрәләр. Унан һуң ул йәнә Германияла хеҙмәт итә. Һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн I дәрәжә Ватан һуғышының ике ордены, 11 миҙал менән бүләкләнгән. 

1946 йылдың мартында Фәт­хулла Тимерғәлин тыуған яғына ҡайтып төшә. Йортта яңғыҙ ҡалған әсәһе иптәшкә фатирға ҡыҙ индергән икән. Йәштәр бер-береһенә күҙ һирпеү менән, бер ҡараштан ғашиҡ булалар һәм, күп тә үтмәй, сәстәрен сәскә бәйләйҙәр. 

Ауылға ҡайтыуының икенсе көнөндә үк уны Ҡандра район советы башҡарма комитетының финанс бүлегенә эшкә саҡы­ралар. Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа халыҡ аслыҡтан йонсой, техника ҡаҡшаған һәм иҫ­кергән, шуға уңыш күләме ҡырҡа кәмей, колхозсылар үҙҙәренең эше өсөн түбән хеҙмәт хаҡы ала. Шуларҙан тағы һалым йыйырға ла кәрәк. Райондаштарын йәлләп, был урындан китергә мәжбүр була Фәтхулла Тимерғәле улы. Туҡай ауылындағы таҡта ярыу цехына эшкә урынлаша. 

1953 йылда Баҡалылағы ме­ханизаторҙар училищеһына уҡыр­ға инә һәм хаҡлы ялға сыҡ­ҡансы колхозда комбайн­да, тракторҙа эшләй. 
Ҡатыны Хидая Шәғәли ҡыҙы менән алты бала тәрбиәләп үҫте­рәләр. 64 йыл бер-береһенә терәк булып йәшәйҙәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тормош иптәше бөгөн беҙҙең арала юҡ. 

“Минең өсөн иң ауыры – Еңеү көнөндә ауылдағы мемориаль таҡтаташ эргәһенә килеү. Ундағы яҙыуҙарҙы уҡый башлау менән, йәштәштәрем күҙ алдына баҫа. Айырыуса һуғыш яланында ятып ҡалған ике ағайымды йәлләйем. Был юғалтыу – ғүмерлек үкенес”, – ти ветеран. 



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Билет алмаһа ла, сығарма

Билет алмаһа ла, сығарма 21.03.2019 // Йәмғиәт

Рәсәйҙә балаларҙы һалҡында йәмәғәт транспортынан сығарыуҙы тыйған закон ҡабул ителәсәк. “Берҙәм...

Тотош уҡырға 32

“Ялҡауҙар” ҡайҙа йәшәй?

“Ялҡауҙар” ҡайҙа йәшәй? 21.03.2019 // Йәмғиәт

“Росстат” Рәсәйҙең иң “ялҡау” төбәктәрен атаны....

Тотош уҡырға 64

Подъезың төҙөкмө?

Подъезың төҙөкмө? 21.03.2019 // Йәмғиәт

"Башинформ" мәғлүмәт агентлығының конференц-холында "Подъездарҙы капиталь ремонтлау: хыял һәм...

Тотош уҡырға 50

Хата булһа, хәбәр итегеҙ

Хата булһа, хәбәр итегеҙ 21.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостан кешеләре февраль өсөн сүп-сар сығарыуға түләүгә квитанция алды....

Тотош уҡырға 64

Картанан ҡулаҡсаны кассала алырға мөмкин буласаҡ

Картанан ҡулаҡсаны кассала алырға мөмкин буласаҡ 21.03.2019 // Йәмғиәт

Һаҡлыҡ банкы июль айынан яңы хеҙмәт тәҡдим итә....

Тотош уҡырға 89

Ҡыш бирешергә теләмәй

Ҡыш бирешергә теләмәй 21.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостан гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығынан белдереүҙәренсә, иртәгә...

Тотош уҡырға 44

Ыҫлаҡтарға ни етмәй?

Ыҫлаҡтарға ни етмәй? 21.03.2019 // Йәмғиәт

Әлшәй районында ауыл йыйылыштары дауам итә. Элек-электән бындай йыйындар ауылдаштар менән власть...

Тотош уҡырға 46

Иң яҡшы водитель кем булыр?

Иң яҡшы водитель кем булыр? 21.03.2019 // Йәмғиәт

Илеш районында тәүге тапҡыр “Иң яҡшы мәктәп автобусы водителе” конкурсы уҙҙы. Профессиональ...

Тотош уҡырға 37

"Һаумы, 105 йәшем!"

"Һаумы, 105 йәшем!" 20.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостанда иң оҙон ғүмерле кешеләрҙең береһе Хәйбулла районында йәшәй. Уға бөгөн 105 йәш тулды!...

Тотош уҡырға 87

Бәхетле булығыҙ, балалар!

Бәхетле булығыҙ, балалар! 20.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Өфөләге Шәһит Хоҙайбирҙин...

Тотош уҡырға 52

Иң бәхетле кешеләр ҡайҙа йәшәй?

Иң бәхетле кешеләр ҡайҙа йәшәй? 20.03.2019 // Йәмғиәт

Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы йылдағыса Бәхет тураһындағы бөтә донъя докладын баҫтырып сығарҙы....

Тотош уҡырға 109

“Цирк күрһәтмә” тиелгәйне бит...

“Цирк күрһәтмә” тиелгәйне бит... 20.03.2019 // Йәмғиәт

Суд ҡарарын үтәмәгән өсөн “Триумф” циркы директорына ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылғайны....

Тотош уҡырға 53