Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Теленә хыянат итмәгән
Теленә хыянат итмәгәнСиләбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Һарыкүлмәк (Шығай) ауылында тыуған Ғәли Зөлҡәрнәевтең көтөүсе, эшсе, улыс уҡытыу йорто мөдире, волком рәйесе, яҙыусы, тәржемәсе һәм башҡа яуаплы вазифаларын телгә алмайынса, уның 1940 – 1945 йылдарҙа “Ҡыҙыл Башҡортостан” (хәҙер – “Башҡортостан”) гәзитенең баш мөхәррире булып эшләгән осорона туҡталғым килә.


1937 йылда күренекле башҡорт интеллигенцияһы атып үлтерелеп бөткәс, юғары органдан гәзитте ике телдә сығарырға тигән фарман килә. Баш мөхәррир, бер нәмәнән дә ҡурҡмайынса, быға ҡырҡа ҡаршы сыға һәм еңеү яулай.
Был турала билдәле хәбәрсе Юныс Әхмәҙиев “Ҡыйыулыҡ” (“Башҡортостан”, 1993 йыл, 3 март) тигән мәҡәлә баҫтырҙы. Яҙманы тулыраҡ күҙ алдына баҫтырыу өсөн, унан өҙөк килтерәм. “Әммә Ғәли Зөлҡәрнәевтең иң ныҡ хәтерендә ҡалғаны партия өлкә комитетының пропаганда буйынса секретары Р. Рә­йемов менән бәрелешеүе булғандыр.
Билдәле булыуынса, һуғыш башланыу менән татар телендә сыҡҡан “Коммуна” гәзитен нәшерләү туҡтатыла. Күпмелер ваҡыт үткәс, партия өлкә комитеты секретары Р. Рәйемов Ғәли Камал улын үҙ кабинетына саҡыртып ала ла һис көтөлмәгән, айыҡ аҡылға һыймаҫлыҡ тәҡдим яһай.
— Һеҙгә гәзитте ике телдә сығарырға тура килер, — ти ул.
— Аңламайым. Нисек инде ике телдә?
— Эйе, шулай. Башҡорт һәм татар телдәрендә.
— Булмай. Гәзит бутерброд түгел, – тип позицияһын бирмәй яҡташым.
Р. Рәйемов, секретарь булараҡ, күпме генә ҡыҫым яһамаһын, Ғәли Камал улы үҙ һүҙендә ныҡ тора, сигенмәй. Баҫ­маның башҡорт телендә генә сығыуын һаҡлап алып ҡала”. Был ҡыйыулыҡ түгелме ни?! Юҡһа уны кире элеккегә ҡайтарыу мөмкинлеге лә булмаҫ ине.
Ошо хәлдән һуңғараҡ, 60-сы йылдар башында, Н.С. Хрущев ил буйлап оҙайлы сәйәхәттән, шул иҫәптән Өфөнән ҡайтҡас, “Совет Башҡортостаны” гәзитенә тағы бер бәлә яуа. “Гәзитте Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсерергә!” тигән телеграмма ебәрә Хрущев. Шул ваҡытта редакцияның яуаплы секретары Файыҡ Мөхәмәт­йәновҡа ошо хаҡта һорау биргәйнем. Ул күңелһеҙ генә: “Эйе, дөрөҫ, беҙҙе Стәрлетамаҡҡа күсерәләр”, — тине. Ғөмүмән, был баш ҡаланы күсереү сәйәсәте ине.
Демонстрация ойош­торорға тигән идеям хупланмағас, Өфөнән, Күмертау эшселәренән (шағир Ғәли Ильясов аша) Мәскәүгә йөҙҙән ашыу ҡултамғалы ға­риза ебәрҙем, һөҙөм­тәлә хаин эш туҡта­тылды. Был турала “Көрәшеп йәшәү...” (“Киске Өфө”, 2009 йыл, 14, 20 март) тигән мәҡәләмдә әйтелә.
Шулай итеп, ауыл­дашымдың юлын ла­йыҡлы дауам итәм. Тимер ваҡытында һу­ғылды. Юғиһә был хатаны ла кире төҙәтеү мөмкинлеге булмаҫ ине.
Йәнә әйтәһе һүҙем шул: Ғәли Зөл­ҡәр­нәев, уның ҡыҙы, ейәне йәшәгән йортҡа (Ленин урамы, 2) әле һаман да иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылмаған. Хәтеребеҙ бик һай шул. Уның хәтер кисәһендә, яңылышмаһам, фекер­ҙәштәренең береһе: “Ғәли Зөлҡәрнәевкә таҡтаташ ҡуйылыр һәм Өфө урам­дарының береһенә уның исеме бирелер” тип тә өмөтләндергәйне.
Ғәли ағайҙың исеменә тап төшө­рөүселәр ҙә бар. Имеш, ул халыҡ сәсәне Мөхәмәтша Буранғоловҡа ҡаршы сыҡҡан... Шуны оноторға ярамай, Ғәли Зөлҡәрнәев — партия өлкә комитеты ҡарарҙарын тормошҡа ашырған шәхес. Шуны беләм, Ғәли Камал улы бер ҡасан да теленә хыянат итмәгән, уның киләсәге өсөн көрәшкән һәм еңгән.
Өҫтә әйтелгән яҙыусыларҙың, ауылдаштарының, уны баһалаусыларҙың теләге тормошҡа ашһын ине. Өфө урамдарының бик аҙы ғына халҡыбыҙҙың арҙаҡлы ул-ҡыҙҙарының исемен йөрөтә. Был, әлбиттә, икенсе тема. Шулай ҙа уны телгә алмай булмай.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






“Томан” тарала

“Томан” тарала 27.07.2018 // Шәхестәр

Бөйөк Ватан һуғышының күп ҡаһармандарының батырлығы, ваҡиғалар айышы билдәһеҙ ҡала бара, ләкин...

Тотош уҡырға 121

Әйҙәүсе барҙа – һәр саҡ алға!

Әйҙәүсе барҙа – һәр саҡ алға! 20.07.2018 // Шәхестәр

Башҡорт автономиялы совет республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулыу айҡанлы барлыҡ ҡала, район, ауыл...

Тотош уҡырға 111

Зәйнулла ишан васыяттары

Зәйнулла ишан васыяттары 20.07.2018 // Шәхестәр

Күренекле дин әһеленең тыуған көнө халыҡ-ара кимәлдә билдәләнде Башҡортостан ерлегендә халҡыбыҙҙың...

Тотош уҡырға 1 009

Боронғолоҡто яҡтыртып…

Боронғолоҡто яҡтыртып… 20.07.2018 // Йәмғиәт / Шәхестәр

Ғалим-этнограф Мирза Муллағоловтың хеҙмәттәре Лондонда ла һаҡлана Башҡарған эштәре менән...

Тотош уҡырға 223

Бер шәхестә — заман йөҙө

Бер шәхестә — заман йөҙө 06.07.2018 // Шәхестәр

Маһир фольклорсының иҫтәлеге мәңгеләштерелә “Яҡты хәтер” тигән китапты филология фәндәре кандидаты...

Тотош уҡырға 128

Барҙың ҡәҙерен бел

Барҙың ҡәҙерен бел 26.06.2018 // Шәхестәр

Очерк Ҡәҙерле уҡыусым! Һиңә йыйнаҡ инеш һүҙ менән мөрәжәғәт итәм. Был әҫәр йәш йырсы Райман Ишбаев...

Тотош уҡырға 431

“Был һуғышта беҙ берҙәмлек менән еңдек”

“Был һуғышта беҙ берҙәмлек менән еңдек” 19.06.2018 // Шәхестәр

– Зәйнулла, һин йәшәргә тейеш инең... Һәләк булған иптәше янына сүгәләгән Әхнәф ошонан башҡа бер...

Тотош уҡырға 152

Еребеҙҙе биҙәргә килгән кеше

Еребеҙҙе биҙәргә килгән кеше 19.06.2018 // Шәхестәр

Көтмәгәндә күренекле дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, элегерәк барыһына ла яҡшы таныш БАССР-ҙың сауҙа...

Тотош уҡырға 124

Башҡортостандың беренсе маршалы менән осрашыу

Башҡортостандың беренсе маршалы менән осрашыу 16.06.2018 // Шәхестәр

...Һуғыш тамамланғас, күптәр, бигерәк тә Еңеү менән тыуған яҡтарына, ғәзиз кешеләре янына иҫән-имен...

Тотош уҡырға 143

Яугир һәм ғалим

Яугир һәм ғалим 05.06.2018 // Шәхестәр

Ошо көндәрҙә билдәле тарихсы-ғалим, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Тәмимдәр Әхмәҙиевкә 95 йәш тулған...

Тотош уҡырға 207

Ысын халыҡ табибы

Ысын халыҡ табибы 25.05.2018 // Шәхестәр

Яңыраҡ ҡулыма бер китап килеп эләкте – “Народный врач” тип атала ул. Авторы – Эльза Исҡужина....

Тотош уҡырға 200

Тыуған яҡ йырсыһы

Тыуған яҡ йырсыһы 15.05.2018 // Шәхестәр

Белорет районының Абҙаҡ урта мәктәбендә күренекле рәссам Әхмәт Лотфуллиндың тыуыуына 90 йыл тулыу...

Тотош уҡырға 220