Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Уҡыған халыҡ отолмаҫ
Уҡыған халыҡ отолмаҫБашҡортостанда ете телдә сығып килгән меңдән артыҡ баҫма теркәлгән. Уларҙың күпселеге – дәүләт ҡарамағында. Баҫмалар башлыса республиканың ижтимағи-сәйәси, иҡтисади, мәҙәни һәм фәнни тормошон яҡтырта. Был баҫмаларҙың тәүге һандары күбеһенсә үткән быуаттың беренсе сирегендә (илдә сәйәси ҡоролош юлы боролош алыу нигеҙендә байтағы атама, йөкмәткеләрен бер нисә ҡабат үҙгәртергә мәжбүр була) һәм икенсе сирегенең һуңғы ун йыллығында донъя күрә. Әммә башҡорт матбуғатының килеп сығыу һәм үҫеш алыу юлы тарихы ХIХ быуатҡа ҡарай.

Ысынында башҡорт ваҡытлы матбуға­тының, халыҡ араһында мәғлүмәт таратыу ысулының яралыуы билдәләп кителгән ваҡыттан күпкә алғараҡ тура килә, сөнки әле күп быуаттар элек халыҡ йыйындарҙа осрашып, сәсәндәр әйтешен тыңлап, мәғлүмәт алыша. Артабан Ислам дине киң таралғас, яҙма формала мәғлүмәт алышыу ҙа үҫешә. Шулай ҙа Башҡорт­останда ваҡытлы матбуғаттың төплө үҫеш алыуы ХIХ быуатта ғына башлана. Билдәле булыуынса, быға йәмғиәттең иҡтисади хәле яҡшырыу менән аң-белеме киң үҫеш алыу (мәҙрәсә-мәктәптәр, китапханалар, мәҙәни усаҡтар асылыу) сәбәпсе була.
Тәүге губерна типографияһы 1801 йылда булдырыла. Ә 20-се йылдарҙа иһә рәсми губерна хәбәрҙәре (яңылыҡтары, мәғлүмәттәре) “Оренбургские губернские новости” тигән дөйөм исем менән баҫыла башлай. 1826 йылда эшен яңы ғына булдырылған икенсе типография ла то­ҡандырып ебәрә. Бында ғәрәп графикаһы ҡулланыла.
1838 йылдың 1 ғинуарында Өфө типографияһында төбәктә “Оренбургские губернские ведомости” исемле тәүге гәзит донъя күрә. Ошо көндән алып башҡорт матбуғаты үҫеш юлы ала, тип әйтергә мөмкин. Артабан яңы баҫмалар барлыҡҡа килә, төрлө көнүҙәк темалар яҡтыртыла.
...Осраҡлы яҙмайым был һүҙҙәрҙе. Башҡорт ваҡытлы матбуғаты тарихына күҙ һалһаң, бормалы юлдар аша үҫешкәненә шаһит булаһың. Уның һынауҙар аша үтеүенә, әлбиттә, йәмғиәт ҡоролошоноң, иҡтисади хәлдең йоғонтоһо ҙур була. Әммә туҡтап ҡалмай, үҫешә бит гәзиттәр.
Бөгөн нисек һуң? Йәмғиәткә интернет кәрәк, аҡса юҡ, тип баралар. Шуға быуаттар буйы һынмай килгән баҫмаларҙың бер нисә йылда бөлөүе ихтимал. Атап әйткәндә, ете йылдан ете төрлө баҫманың нисәүһе ҡалыр икән? Шул уҡ ваҡытта, кинәнеп Интернеттан мәғлүмәт туплағанда, ошо гәзит-журналдарҙың (мәғлүмәт алыр өсөн генә түгел) һаҡлап ҡалырға кәрәклеген аңларға ваҡыт – рух тибеҙ, тел тип көйөнәбеҙ, мәҙәниәт, әҙәбиәт, инде, ғөмүмән, милләт булараҡ йәшәйеш ошо гәзит-журналдарға бәйле түгелме ни?! Милли баҫмалар – милләттең мәҙә­ниле лә, телле лә, рухлы ла икәнлегенең бер күрһәткесе ул, глобалләштереү ҡоторғанда таяныр көсө. Уйлап ҡарайыҡ әле, цивилизацияға милләт вәкилен еңеүе еңелерәкме, әллә милләте юҡ, тип нарыҡланғанынмы?..
Хөрмәтле гәзит уҡыусылар, киләһе ярты йыллыҡҡа гәзиткә яҙылыу мөмкинлеген дә дөрөҫ һәм йылдам файҙаланырға кәрәк. Әгәр милләт булараҡ һаҡланып ҡалайыҡ тиһәк, һәр күренеш өсөн көрәшергә, уны һаҡларға һәм ҡурсаларға бурыслыбыҙ.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






Тәрбиә орлоғон кем сәсә?

Тәрбиә орлоғон кем сәсә? 21.11.2018 // Рухиәт

Тел уҡытыусыларының бурысы телде өйрәтеү генә түгел. Быйыл “Урал батыр” эпосын яттан һөйләү буйынса...

Тотош уҡырға 88

“Әкиәттәге серле ҡурай һымаҡ, Әйт, был ниндәй ҡанлы тантана?..”

“Әкиәттәге серле ҡурай һымаҡ, Әйт, был ниндәй ҡанлы тантана?..” 30.10.2018 // Рухиәт

Таң алдынан беҙҙе аталар, Хуш, бәхил бул, Фатимам. Йәшәһен тик тыуыр таңдар, Йәшәһен тик саф иман!...

Тотош уҡырға 113

Беҙ һеҙҙе онотманыҡ...

Беҙ һеҙҙе онотманыҡ... 23.10.2018 // Рухиәт

Тамырҙарын белгән быуын беҙ. Ил яҙмышына һәр кемдең индергән үҙ өлөше бар. Меңәрләгән кешенең...

Тотош уҡырға 107

Танылған археолог иҫтәлегенә

Танылған археолог иҫтәлегенә 18.10.2018 // Рухиәт

Ошо шәмбелә Ғафури районының Сәйетбаба ауылында билдәле археолог, Башҡортостан Фәндәр академияһы...

Тотош уҡырға 145

Дандары ҡайтты халҡына

Дандары ҡайтты халҡына 17.10.2018 // Рухиәт

Дандары ҡайтты халҡына. ...Алыҫ йылдар төпкөлөндәге тарихҡа шаһит Баймаҡ районы республиканың 100...

Тотош уҡырға 120

“Атайымдың яҙмышы асыҡланды”

“Атайымдың яҙмышы асыҡланды” 16.10.2018 // Рухиәт

Бөйөк Ватан һуғышы һалған яралар, йылдар үтһә лә, уңалмай, әленән-әле яңы факттар һәм тарихи биттәр...

Тотош уҡырға 140

Һәйкәл булып ҡайтты тыуған яғына

Һәйкәл булып ҡайтты тыуған яғына 16.10.2018 // Рухиәт

2018 йылдың 20 мартында Благовар районы башҡорттары Ҡәнзәфәр бей исемендәге башҡорт тарихи-мәҙәни...

Тотош уҡырға 129

Батырҙар исеме үлемһеҙ

Батырҙар исеме үлемһеҙ 15.10.2018 // Рухиәт

Көйөргәҙеләр үҙҙәренең ҡаһарман яугирҙәре менән хаҡлы рәүештә ғорурлана. Район үҙәге Ермолаевка...

Тотош уҡырға 93

Данлы, шанлы йылдар ауазы

Данлы, шанлы йылдар ауазы 10.10.2018 // Рухиәт

Әхмәтзәки Вәлиди, Шәйехзада Бабич, Муса Мортазин эҙҙәренән. Мәғрур Ирәндек тауының төньяҡ итәгендә,...

Тотош уҡырға 167

Ҡарасайҙа, йөҙ йыл элек

Ҡарасайҙа, йөҙ йыл элек 02.10.2018 // Рухиәт

...Тыуған йылым ун туғыҙҙан уңдым, Октябрҙән — тыуған айымдан, — Ана нисек минең юлдарыма Һары...

Тотош уҡырға 134

Шәхес һалған һуҡмаҡтан

Шәхес һалған һуҡмаҡтан 02.10.2018 // Рухиәт

Өфөлә V Кузеев уҡыуҙары барышында “Этнос. Йәмғиәт. Цивилизация” Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли...

Тотош уҡырға 106

“Халҡыбыҙға ислам дине VII быуатта уҡ ингән”

“Халҡыбыҙға ислам дине VII быуатта уҡ ингән” 28.09.2018 // Рухиәт

Башҡорттарҙың борондан дәүләтселеге булған. Уның менән һәр әңгәмә халҡыбыҙҙың боронғо тарихына...

Тотош уҡырға 419