Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Хеҙмәттәре әсе, емештәре татлы
Хеҙмәттәре әсе, емештәре татлыҠасандыр бында баяр усадьбаһы булған. 1926 йылда күсеп килгән Стреляевтар юҡҡа ғына ошо урынды питомник өсөн һайламағандыр. Ул саҡта әле урындағы совет яҡлылар имениены емереп, алаһын алып, яндыраһын яндырып бөтмәгән. Баҡсаһы ҙур булған, беҙҙең яҡтарға ситен алма, башҡа еләк-емеш үҫкән, өс фонтан урғылған. Оло йәштәгеләр хәтерләүенсә, был фонтандарҙы бик оҙаҡ емерә алмағандар. Иҙмәгә йомортҡа һарыһы ҡушҡандар, имеш. Бөгөн баяр усадьбаһын ошонда үҫкән өс йөҙйәшәр имән хәтерләтеп тора.


Эйе, БАССР Совнархозы Топорнин (Кушнаренко) емеш-еләк хужалығы питомник ойошторған саҡта барыһын күҙ уңында тотҡан. Селекция эшен алып барыу, ойоштороу өсөн йәш ғалим-биологтар, ирле-ҡа­тынлы Лидия менән Василий Стреляев­тарҙы ебәрәләр. Бында уларҙың емеш-еләк ағастары, ҡыуаҡтары ғына түгел, үҙҙәре лә ерегеп китә, матур итеп донъя көтә башлай. Бер уйлаһаң, шунан да ҡу­лайлыһы юҡ бит: йәшәгән, яратып эшләгән урының да ошонда, фән менән шөғөлләнеү өсөн дә бөтә шарттар тыуҙырылған.
Һуңыраҡ ҡаҙаныштары өсөн Лидия Стреляева СССР дәүләт премияһына лайыҡ була. Ни генә тимә, ул заманда фән үҫеше­нә ныҡ иғтибар иткәндәр, дәртләндерә лә алғандар.
Хеҙмәттәре әсе, емештәре татлыБөгөн Кушнаренко питомнигын Башҡорт­ос­танда ғына түгел, Рәсәй төбәктәрендә лә бик яҡшы беләләр. Бында районлаш­ты­рылған, ҡырыҫ, көйһөҙ климат шарттарына яраҡлаштырылған егермегә яҡын еләк-емештең өс йөҙгә яҡын сорты үҫтерелә.
— Беҙҙең төп маҡсат — яңы сорттар сы­ға­рыу, үрсетеү, таратыу. Биш төп йүнә­леш һанала: алма, груша, ҡарағат, крыжовник, виноград сорттары. Мәҫәлән, алманың “башкирский красавец” сортын баҡсасылар яратып ҡабул итте. Грушаның “шатлыҡ”, “первушин” сорттары бик яҡшы. Виноградтың һуңғы сорттарынан “находка Стреляева” ҡыуандыра. Рәсәйҙә тәүге тапҡыр ҡарағаттың “золотистая” сортының яңы төрөн сығарҙыҡ. Хәҙер башҡа яҡтарҙа үҫтерә башланылар. Беҙҙә иһә биш-алты сорты бар, — тип башҡарған эштәре, ҡаҙаныштары тураһында ғорурланып һөйләй хужалыҡ етәксеһе Ринат Шафиҡов.
Быларҙан тыш, питомникта үҙҙәре сығармаһа ла, башҡа төбәктәрҙән йыйып, емеш-еләк сорттарын районлаштырыу, һынап ҡарау өҫтөндә эшләйҙәр. Үҫентеләр беҙҙең климат шарттарына яраҡлашып китә алһа, үрсетеп, халыҡҡа һаталар. Шундайҙарға һырғанаҡ, ҡара миләш, балан, ҡурай еләге, баҡса еләге һәм башҡа бик күп төр емеш-еләк инә. Тағы шуныһын да әйтергә кәрәк: быларҙан тыш, питомниктың 500 гектар һөрөнтө ерендә элиталы иген орлоҡтары үҫтерелә. Емеш-еләк баҡсаһы менән питомник 36 гектар майҙанды биләй.
Емеш-еләк һәм виноград буйынса Кушнаренко селекция үҙәгендә ысын мәғәнә­һендә үҙ эшенә фанатиктарса бирелгән, мөкиббән ғашиҡ белгестәр эшләй. Һәр йүнәлеште тәжрибәле белгестәр алып бара. Мәҫәлән, Радмил Ниғмәтйәнов ҡарағат буйынса эшләй, алған белемен ерҙә нығыта, үҙе аспирантурала уҡый.
Өс гектарҙа үҫтерелгән виноградты Наталья Старцева күҙәтә. Венера Зарипова иһә коллективта 1997 йылдан бирле эшләй. Ул ер еләге, ҡурай еләге сорттары менән мәшғүл. Агроном Рәзилә Иҙрисова, кем әйтмешләй, үҙен иҫләгәндән бирле питомникта. Алма, грушалар менән Әлмира Басирова, Харис Фазлиәхмәтов шөғөлләнә. Людмила Головинаның тырыш хеҙмәтен дә билдәләге килә.
Коллективты тәжрибәле, үҙ эшен яҡшы белгән Ринат Әнүәр улы Шафиҡов етәкләй. Һөнәре буйынса агроном, Башҡортостан ауыл хужалығы институтынан тыш, Мәскәүҙә Мичурин исемендәге институт тамамлаған.
Хеҙмәттәре әсе, емештәре татлыӘлбиттә, ҙур хужалыҡ эшмәкәрлеген алып барғанда ауырлыҡтарһыҙ ҙа булмай. Иң төп проблема — эшсе ҡулдар етмәүе. Эйе, колледж уҡыусыларға ярҙамға килә, уларға ысын күңелдән рәхмәт әйтәләр. Баҡса, селекция эшендә оҙаҡ йылдар эшләп, тәжрибә туплау ҙа кәрәк бит. Бигерәк тә ғилми эш менән шөғөлләнеп, яңынан-яңы сорттар сығарғанда. Әгәр ағас үҫентеһе бер нисә йылдан емеше менән ҡыуандырһа, яңы сорттар сығарыуы, ай-һай, тиҫтә йылдар талап итә. Шуға селекционерҙар араһында үҙҙәренсә көләмәс тә йөрөй.
— Баҡсасылар ниңә оҙаҡ йәшәй?
— Хеҙмәттәренең емешен күрергә кәрәк тә инде...
Амин, шулай булһын: иҫән-һау оҙаҡ йәшәп, емешегеҙҙе тирергә яҙһын.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 119

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 117

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 128

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 132

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 99

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 190

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 126

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 138

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 140

Һорау – яуап

Һорау – яуап 11.09.2018 // Баҡса

— Элегерәк мөгәрәптең кирбес стеналарын эзбиз оно менән ағарта торғайным. Улай мәшәҡәте күберәк....

Тотош уҡырға 130

Тәрбиә булһа...

Тәрбиә булһа... 11.09.2018 // Баҡса

Алмағас ҡар ҡалын ятҡан, һөрөнтө ҡатламы тәрән булған, эре структуралы, дымлы һауа, йылылыҡ үтеп...

Тотош уҡырға 136

Гүзәллектән күҙҙәр ҡамаша…

Гүзәллектән күҙҙәр ҡамаша… 11.09.2018 // Баҡса

Ҡарабаш ауылында баҡса үҫтермәгән, йорт алдарын гөл-сәскәгә күммәгән хужа юҡтыр ҙа. Кемдең...

Тотош уҡырға 138