Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Нимә беләбеҙ?
Нимә беләбеҙ?Картуф мал, ҡош-ҡорт аҙығында ла, сәнәғәт өлкәһендә лә киң ҡулланыла. Медицина өлкәһе ғалимдары фекеренсә, кеше организмын төрлө ауырыуҙарҙан иҫкәртеү буйынса ла өҫтөнлөклө.
Картуфта крахмал, декстрин, шәкәр, органик кислоталар, пектин матдәләре, протеин, май, калий, фосфор, тимер, йод, организмға кәрәкле башҡа төр элементтар бар. Калий элементы буйынса картуф башҡа йәшелсәнән өҫтөн тора. Күренеүенсә, ул йөрәк, ҡан тамырҙары, бауыр һәм башҡа ауырыуҙарҙы иҫкәртеүҙә ифрат ҙур роль уйнай.
Күңел биреп үҫтергәндә беҙҙең климат һәм тупраҡ шарттарында ла һәр гектарҙан 1000 центнер уңыш алып була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә картуфтың уңышы күпселек 60-80 центнер ғына тәшкил итә.


Юғары уңыш алам тиһәң...

“Картуфтың һабағы иртә ҡорой, бүлбеләр өлгөрмәй, насар һаҡлана, күп өлөшө сереп, юҡҡа сыға, сәбәбе нимәлә?” – тигән һорауҙы йыш бирәләр.
Картуфтың биологик үҙенсәлеген күҙ алдына килтерәйек. Уның ҡайһы бер сорттарына өлгөрөү өсөн 130-160 тирәһе йылы көн талап ителә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, картуф үҫтереүселәр уның веге­тация осорон һанға һуҡмай. Май урталарында шытмаған орлоҡ ултырталар, хатта июнь баштарына тиклем һуҙыла. Шытмаған ҡаты орлоҡ 20 июнь тирәһендә генә шытым бирә. Беҙҙең климат шарттарында август урта­ларында картуф үҫешенә зыян килтерә торған киске һалҡындар башлана. Һөҙөмтәлә картуф һабағы ҡорой, үҫеше туҡтала.
Күренеүенсә, орлоғон шыттырмай, һуң ултыртҡан картуф 60-65 көн самаһы ғына үҫеп ҡала, шуға күрә “етлекмәгән” картуф тәмһеҙ була, серей.
Беҙҙең климат шарттарында үҫеү осорон оҙайтып, юғары уңыш алыу өсөн нимәләр эшләргә? Бының өсөн иртә яҙҙан хәстәрлек күрергә кәрәк. Мөгәрәптән алып, ултыртҡанға тиклем орлоҡто йылы урында 30-35 көн шыттырып, ер йылынғас та (тупраҡ йылылығы 12 градусҡа еткәс) ултыртҡанда, беҙҙә лә картуф өлгөрә, юғары уңыш бирә.

Орлоғон шыттырыу ысулдары

Апрель баштарында уҡ орлоҡ шыттырырға һалына. Орлоҡ шыттырыуҙың төрлө ысулдары бар.
Ултыртырға 30-35 көн ҡалғас, ул баҙҙан алына, йылы урында кәштәләргә, иҙәнгә йәйелә йә йәшниктәргә тултырып ҡуйыла. Тәҙрә тупһаларына түшәлә. Яҡтылыҡ етмәһә, шытымдар аҡ һәм оҙон була. Яҡтылыҡ етерлек булһа, йәшел төҫтә йыуан булып шытып сыға. Шытымдың оҙонлоғо 5-6 миллиметрҙан уҙмай. Шыттырыуға зарарланмаған таҙа орлоҡтар һайлап алына. Мөгәрәптә һаҡлағанда биргән шытымдар өҙөп ташлана. Шыттырырға һалған орлоҡтар аҙна һайын әйләндерелеп торола.
Икенсе юл менән дә шыттыралар. Бүлбеләрҙе тимер сыбыҡҡа теҙеп, яҡты бинаға элеп ҡуялар. Картуфты дымлы ысул менән шыттырғанда, шытымдар ғына түгел, ә тамырҙар ҙа барлыҡҡа килә. Бының өсөн йәшник төбөнә 3-4 сантиметр ҡалынлыҡта дымлы торф йәки бысҡы вағы һалына. Уның өҫтөнә картуф орлоғо түшәлә, тағы торф йәки бысҡы вағы йәйелә, картуф орлоғо түшәлә. Шул рәүешле 4-5 тапҡыр ҡабатлана.
Дымлы ысул менән шыттырыу тупраҡҡа сығарып ултыртырға 10-15 көн ҡалғас башлана. Ҡатнаш шытымдарҙы ла ҡулланырға мөмкин. Орлоҡто 10-15 көн яҡтыла, 6-8 көн дымлы торфта тоталар.



Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ
Комментарий өҫтәргә






Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 119

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 117

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 127

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 129

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 98

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 186

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 124

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 138

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 137

Һорау – яуап

Һорау – яуап 11.09.2018 // Баҡса

— Элегерәк мөгәрәптең кирбес стеналарын эзбиз оно менән ағарта торғайным. Улай мәшәҡәте күберәк....

Тотош уҡырға 129

Тәрбиә булһа...

Тәрбиә булһа... 11.09.2018 // Баҡса

Алмағас ҡар ҡалын ятҡан, һөрөнтө ҡатламы тәрән булған, эре структуралы, дымлы һауа, йылылыҡ үтеп...

Тотош уҡырға 134

Гүзәллектән күҙҙәр ҡамаша…

Гүзәллектән күҙҙәр ҡамаша… 11.09.2018 // Баҡса

Ҡарабаш ауылында баҡса үҫтермәгән, йорт алдарын гөл-сәскәгә күммәгән хужа юҡтыр ҙа. Кемдең...

Тотош уҡырға 137