Һайрар өсөн яралған

– Рәсимә Рафиҡ ҡыҙы, моға­йын, барыһын да мәғрур ҡара­ғайҙар төйәге булған Бөрйән ҡыҙының сал далалар иле Хәйбуллаға нисек килеп сығыуы ҡыҙыҡһындыралыр...

– Барыһы ла ошо хаҡта һорай, тиһәм дә була (йылмая – авт.). Күрәһең, ысынлап та, минең Хәй­бул­лала йәшәп, ижад итеүем күп­тәрҙе аптырашта ҡалдыра. Бәлки, дала кеүек киң күңелле хәйбул­лалар араһында йәшәүем миңә илһам, дәрт бирәлер ҙә яңы йыр ижад итеүгә ҡанатландыралыр.

Мин йәмле Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында тыуып үҫтем. Ғаиләлә иң өлкән баламын, тағы ике ҡустым бар. Сәнғәтте яратҡан, мәҙәниәтте үҙ иткән ғаилә ағзаһы булыуым менән үҙемде бәхетле һанайым. Шунлыҡтан бәләкәйҙән моңдоң ҡәҙерен белеп, сәнғәткә башкөллө ғашиҡ булып үҫкәнмендер.

Ҡустыларым уйнап өйрәнһен өсөн, атай-әсәйем гармун һатып ал­ды. Ни өсөндөр улар уны үҙ итмә­не, ә минең шул тиклем уйна­ғым килде. Ул ваҡытта бейеүсе бу­лам тип уйлай торғайным, сөнки бала саҡтан бейергә яраттым, әхирәттәрем өсөн үҙем хәрәкәттәр уйлап сығарып, мәктәптә уҡыған саҡта бейеүҙәр һалдым.

Шулай ҙа өйҙә ултырған гармун күҙҙе ҡыҙҙыра ғына, түҙмәнем, бер көн уны ҡулыма алып, күректәрен тартып ебәргән булдым. Иң тәүге уйнаған көйөм “Ҡарабай” булды, уны миңә әсәйем үҙе өйрәтте. Ул ваҡытта гармун түңәрәгенә яҙылыу теләге ҙур булһа ла, түләүле булыу сәбәпле, йөрөй алманым. Хаҡы ла заманына күрә байтаҡ ҡына юғары ине, айына 20 һум. Һигеҙенсе класта уҡығанда, үҙемә гармун һатып алып бирҙеләр.

Хәтеремдә, “Пионер” журналында балалар бейеү ансамбле ту­ра­һында бик матур һүрәтләмә баҫылды. Минең дә ошо ансамблдә бейегем килде, хат та яҙып ебәр­ҙем. Редакциянан “йәшең үткән” тигән яуап килде һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы мәҙәниәт-ағартыу техникумына барырға кәңәш иттеләр.

– Шулай һеҙ студент булып киттегеҙме?

– Эйе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бе­йеүсе булырға яҙмаған. Уҡып йөрөгән мәлемдә операция яһа­тырға тура килде. Шунлыҡтан мине хор-дирижер бүлегенә күсерҙеләр.

Тормошта бер нәмә лә осраҡлы булмай, тиҙәр. Бейеүсе була алмағаныма үкенмәйем, киреһенсә, яҙмыш миңә сәнғәт юлында үҙемде икенсе яҡтан асырға мөмкинлек бирҙе. Баянда, мандолинала уйнарға өйрәндем.

1992 йылда ҡулыма диплом алып, хеҙмәт юлымды Ишембай районында башланым. Йәш, матур саҡ, мөхәббәт утында янған саҡ. Барыһы ла булды тормошомда: үлеп ғашиҡ булыуҙар ҙа, һөйөү тулы мөхәббәт тә. Мин тиҙ ғашиҡ булыусанмын. Тәбиғәткә, йыр-моңға, матур кешеләр осраһа, уларға ғашиҡмын. Бәлки, ижад кешеһе шулай булалыр ҙа, бигерәк тә мәҙәниәт өлкәһендә эшләүселәр.

Әммә тормош һин теләгәнсә генә бармай. Минең дә яҙмышым ҡырҡа икенсе төҫ алып, уйла­мағанда Хәйбулла тарафтарына алып килде.

– Һәм һеҙ сал ҡылғанлы далалар еренә аяҡ баҫтығыҙ...

– Эйе, 1996 йылда Хәйбулла районына эшкә килдем, егерме йыл­ға яҡын “Йәйғор” балалар баҡсаһында музыка етәксеһе булып эшләнем. Бер юлы район мә­ҙәниәт йорто янындағы Нәзифә Ҡыҙрасова етәкселегендәге “Гөл­ләмә” вокаль ансамблендә шөғөл­ләндем, әле лә уны ташламаным.

Балалар менән эшләү ҙә миңә ныҡ оҡшай ине: яңы ғына килгән кескәйҙәргә йыр өйрәтеү, уларҙы үҫтереү, музыкаль яҡтан һәләт­тәрен асыу күңелгә дәрт өҫтәй. Уларҙың сығыштарын күреү үҙе бер байрамға тиң ине! Әммә үҙ өҫтөңдә эшләргә, ижад итергә ваҡыт та, хәл дә ҡалмай.

Район мәҙәниәт йортона саҡы­рыу алғас, тәүәккәлләргә булдым. Яңы дәрт менән эшкә тотондом. Нисектер икенсе һулыш асыл­ғандай тойолдо, күңелдә ҡа­сандан бирле йөрөгән моң-көйҙәр үҙенән-үҙе бәреп сыҡҡандай, яңы йырҙар яҙыуға этәргес бирә.

– Рәсимә Рафиҡ ҡыҙы, күптәр һеҙҙе һәүәҫкәр композитор булараҡ та яҡшы белә. Тәүге йырығыҙ ҡасан яҙылды, йыр ижад итеүгә нимә мәжбүр итте?

– Тәүге йырым “Ғазапланма” тип атала. Уның яҙмышы бик бә­хетле булып сыҡты. 2015 йылда “Юлдаш йыры”нда ҡатнашып, икенсе урынды яуланым. Артабан Си­байҙа һәүәҫкәр композиторҙар ара­һында Юлай Моратов исе­мендәге конкурста лауреат булдым.

– Йыр яҙыу еңелме?

– Юҡтыр, сөнки уны күңелеңдән тыуҙырырға кәрәк бит. Икенсенән, һүҙҙәренә ныҡ иғтибар итеүсәнмен. Минең өсөн шиғырҙың оҡшауы кәрәк, әгәр ҙә ул күңелгә ятһа, көй үҙенән-үҙе килеп сыға. Мәғәнәһеҙ, рифма өсөн генә яҙылған һүҙҙәрҙе фиғелем ҡабул итмәй.

Әле минең 100-ҙән ашыу йырым бар. Уның күбеһен үҙем башҡарам, шулай уҡ танылған йырсыларҙан Лилиә Ишемйәрова йырлай.

Сибай ҡалаһында Юлай Моратов исемендәге һәүәҫкәр компо­зиторҙарҙың асыҡ конкурсында, Ейәнсура районында ойошто­ролған Сөләймән Абдуллин һәм Мәғфирә Ғәлиева исемендәге призға башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыусыларҙың асыҡ конкурсында урын алыуым мине тағы ла ҡанатландырып ебәрҙе һәм йәнә илһамланып ижад итергә тотондом. 2014 йылда, Мәҙәниәт йылына арнап, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең гимнын яҙҙым. Ул йыр бик популяр булып китте. Шулай уҡ “Сулпылар” балалар телевизион бәйгеһендә минең йырҙы башҡарған бала­ларҙың еңеүсе булыуы ла ижадыма ҡанат өҫтәй.

– Ниндәй авторҙар менән хеҙмәттәшлек итәһегеҙ?

– Гөлнур Ҡыуатова, Фирүзә Абдуллина, Зөфәр Вәлитовтың ши­ғыр­ҙарына бик күп йырҙар яҙылды. Татарстандың Аҡтаныш районында йәшәгән шағир Фәнәүис Дәүләт­баевтың 70-тән ашыу шиғырына көй яҙылды. Ҡазан ҡалаһына уның ижад кисәһенә барып, үҙебеҙсә, саф башҡортса йырлап та ҡайттым әле (көлә – авт.). Шулай уҡ Йәүҙәт Мөхәмәтшин, Хәдис Ниғмәтул­линдың шиғырҙарына ижад ителгән йырҙарым бар.

– Йырҙар ижад итеү күңел торошона бәйле, тиҙәр. Был һүҙҙәр менән килешәһегеҙме?

– Килешәм. Ысын­лап та, ул шулай. Күңел ҡы­уаныс кисер­гәндә, дәртле һәм шат йыр­ҙар тыуа, һа­ғыш­лан­ғанда һа­ғышлы йырҙар бар­лыҡҡа килә. Мәҫәлән, нин­дәйҙер сарала булып, күңел ҡанатланып, илһам алып ҡайт­ҡанда нисектер еңел генә көй тыуыуы мөмкин. Мин үҙемә оҡшаған шиғырҙы уҡыһам, уға моң өҫтәгем килә, шулай иткәндә, ул тағы ла матурыраҡ күренгәндәй тойола.

– Заказға йырҙар яҙаһы­ғыҙмы?

– Яҙырға тура килгән осраҡтар булды. Әммә бик аҙ, ундай йыр­ҙарҙы яҙыу еңелдән түгел. Шуға ваҡытымды бушҡа үткәрергә теләмәйем. Көсләп асҡан күҙҙең нуры юҡ, ти бит халыҡ та.

– Үҙегеҙ ижад иткәндәр ара­һынан иң яратҡан йырығыҙ бармы?

– Мин уларҙы бүлмәйем, бары­һын да тигеҙ күрәм, яратам. Балалар кеүек бит улар, нисек уларҙы айырырға мөмкин?! Бармағыңдың ҡайһыһын тешләһәң дә ауырта бит. Йырҙарымдың барыһы ла күңелем аша үткән, уларҙың барыһы ла миңә яҡын һәм ҡәҙерле.

– Сәхнә кешеһе ҡыйын­лыҡтарға йыш осраймы?

– Һәр эштең үҙ ҡыйынлығы, үҙ проблемаһы барҙыр инде. Минең өсөн иң ҡыйыны – үҙем ижад иткән йырҙарға аранжировка эшлә­теү. Сифатлыһын яһатыу өсөн байтаҡ сығым талап ителә. Үҙебеҙҙең район егеттәренә, атап әйткәндә, Маҡандан Сергей Захаров менән Аҡъярҙан Ирек Атановҡа ҙур рәхмәт. Йырҙарымдың күбе­һенә улар аранжировка эшләне. Шулай уҡ Ильяс Кинйәғолов та яр­ҙам иткәне бар. Бер йыр яҙ­ҙыртыу өсөн генә лә өс мең һумдан ашыу аҡса кәрәк, ә минең йырҙарым бик күп. Күптәре “тыуып” та үҙ тамаша­сыһына ишетелмәй ята әле.

– Талантлы кеше бар яҡлап та талантлы, тиҙәр. Эшегеҙҙән башҡа һеҙҙе тағы нимәләр ҡыҙыҡһындыра?

– Һәр саҡ яңылыҡҡа ынтылам, яңы шөғөлдәрҙе үҙ итергә тырышам, бер урында тапанырға яратмайым. Бәләкәйҙән бәйләргә яраттым, ниндәйҙер осорҙа ул үҙенән-үҙе юҡҡа сыҡты. Аҙаҡ мәрйендәр, сәйләндәр менән эш итергә тотондом: селтәр, ҡаш­мау, хәситә, төрлө биҙәүестәр яһау күңелемә оҡшап ҡалды. Кемгәлер бүләк иттем, һораусыларға һаттым.

Сәхнә һоҡланыуҙы ярата, шуға күрә һәр саҡ матурлыҡҡа ынтылып йәшәйем. Тамашасылар алдына сыҡҡанда ла килешле күлдәк ке­йергә, сағыу биҙәүестәр тағырға тырышам. Сәхнә кешеһенә төҫкә-башҡа күркәм булыу кәрәк. Зауыҡлы кейем һайлай белеү ҙә йырсы өсөн мөһим сифаттарҙың бере­һе­лер, тип иҫәпләйем.

Әле тыр­наҡ­тар­ға маникюр эшләү нескә­лектәрен өйрәнәм. Ҡатын-ҡыҙ өйҙә лә, сәх­нәлә лә һәр яҡлап гүзәл бу­лырға тейеш тигән фе­кер­ҙәмен. Кәйефтәр күтә­ренке бул­ғанда, үҙеңде бар яҡлап матур итеп тойғанда ғына, күңелдән көй ағыла, йырлағы килә.

– Киләсәккә ниндәй пландар менән янаһығыҙ?

– Улар күп инде. Әсә булараҡ, улдарым Айнур менән Тимурҙың юғары белем алып, тормошта үҙ урындарын табыуҙарын теләйем. Йырсы булараҡ, халыҡ йырҙарын өйрәнеп, уны тамашасы хөкөмөнә сығарғым килә. Быға тиклем нисектер уларҙы йырларға баҙнат итмәйерәк торһам, әле ваҡытым еткәнде тоям. Композитор булараҡ, үҙем яҙған йырҙарҙы башҡа йырсыларҙың да башҡарыуын теләр инем. Шулай уҡ үҙем ижад иткән һәм башҡарған йырҙарҙан диск сығарыу теләге менән янам. Башҡараһы эштәр, яулайһы үрҙәр алда әле, ең һыҙғанып ижад итергә генә ҡала!

– Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт! Ижад шишмәләрегеҙ артабан да урғылып торһон, сағыу талан­тығыҙ, моңоғоҙ, иҫ киткес тырышлығығыҙ менән артабан да яңы бейеклектәргә үрләргә яҙһын.

Хәйбулла районы.