Good bye, мөхәббәт... (Аҙағы)

Бына бөгөн үҙемде тәрбиә ҡылған ҡатынға ҡаты бәрелмәһәм, әллә ул да ярһып китмәҫ ине, тим. Хәйер, төрлөһө бар бында. Бүтән эш булмағанлыҡтан, аҙ ғына аҡсаға ла әүрәп йөрөгәндәр күберәктер барыбер. Кем үҙ ирке менән көн һайын йыйын әргендек араһына килеп эшләп йөрөһөн инде. Уның өсөн бит оло йөрәк кәрәк. Ә хәҙер әҙәм балаларының йөрәге хатта үҙҙәрен дә һыйҙырмай. Яратмай кеше үҙен. Минең кеүек. Үҙемде яратыуҙан туҡтағаны бирле башҡаларға ла мөнә­сәбәтем үҙгәрҙе, берәүҙе лә һөйһөнмәйем, бөтә нәмәнән ғәйеп эҙләйем – уныһы оҡ­шамай, быныһы насар. Хатта атайыма ҡарата ла сәйер бер тойғо баш ҡалҡыта, анһат, берҙән-бер улын дәүләт ҡа­ра­мағына тапшырҙы ла, донъя­ның артына тибеп, йәшәп ят­ҡан көнө, тигән йәмһеҙ уй тынғы бирмәй. Килеп ҡанға тоҙ өҫтәп йөрөмәһә лә булыр ине. Һине генә юҡһынам, әсәй. Әгәр теге донъяның барлығына ышанһам... һинең эргәңә генә күсеп барыр инем. Кешеләргә күңелем ҡайтты. Good Bye, мөхәббәт... Кешеләргә, донъя­ға ҡарата мөхәббәт, Good Bye! Йәшәүҙән ваз кисеп ҡуйма­йым, тип тә ҡурҡам. Ерҙең аҫтынан өҫтө яҡшыраҡтыр барыбер.

...Мине тәрбиәләүсе хәҙер икенсе. Тәрбиәләүсе, тип, бүл­мәне йыуып, ашарға ташый инде. Ҡалған йомош-фәләнгә үҙем дә маһир. Кейем-һалым­ды үҙем йыуам, һүтелгән урыны булһа – тегеп йә ямап та ҡуям, һинең әйткәндәрең һәр саҡ хәтеремдә.

– Тормошта һәр кем көсө еткән эште башҡара белергә тейеш, – ти торғайның бит, әсәй. – Ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар эше юҡ, физик көс талап иткән һәм әллә ни көсәнеү кәрәкмәгән йомош-фәлән генә бар. Ҡасандыр хатта бәйләм бәйләү ир-ат эше һаналған, бөгөн иһә көсһөҙ зат тип ҡараған ҡыҙ-ҡырҡын машина йөрөтә, шахтаға төшә, ауыр юл эштәрен атҡара. Донъя йөгөн тотош ҡатындар елкә­һенә күсереү, минеңсә, бө­төнләй дөрөҫ түгел...

Шулай тиһәң дә, мәктәптән аҙ ғына бушап торған арала ла ҡулыңдан балта-көрәк төшмәне, әсәй. Мине лә эшкә өйрәтеүсе күберәк һин булдың.

...Хәҙер төшкөлөктө тара­тырға тейештәр. Һаҡ ҡына шаҡынылар. Ҡараусы килде. Быныһы тегенеһе кеүек яра баҫып, дарҫ та дорҫ килеп ин­мәй, минең тыныслыҡты һаҡларға тырыша. Бөгөн дә аш-һыу тейәлгән арбаһын этәреп, ипле генә килеп керҙе. Үҙем дә һиҙмәҫтән:

– Гутен Таг! – тип ысҡын­дырҙым.

– Гутен Таг! – тип яуап ҡай­тарҙы санитарка.

Был мине аптыратты ла, ҡы­уандырҙы ла. Көлөп ебәр­ҙем. Ул асыуланманы, йом­шаҡ ҡына итеп йылмайҙы. Май айындағы йәшеллекте хәтерләткән күҙҙәре менән ҡарашым осрашты. Йәнем алҡымыма тығылды. Һинең күҙҙәр, һинең яғымлы ҡара­шың ине унда, әсәй. Кирле-мырлы әрепләшеү онотолдо, шул минутта мин әүәлге әҙәпле Рәшиткә әүерелдем.

– Нисә көн күрәм һеҙҙе, исемегеҙҙе лә белмәйем, – тинем.

– Саимә апайың булам...

– Һе... Апай... Мөмкин булһа, мин һеҙгә Саимә тип кенә өндәшермен, яраймы?

– Әгәр шулай уңай икән... өндәшегеҙ. Ә хәҙер тамаҡ ялғап алайыҡ. Бөгөн турама ла бик тәмле, тауыҡ ите менән бәрәңге лә...

– Әйҙәгеҙ, һеҙ ҙә өҫтәл янына, – тим. – Бында ризыҡ икебеҙгә лә етерлек.

– Рәхмәт. Мин һеҙ ашаған арала бүлмәгеҙҙе тәртипкә килтерә торайым. Ашығыҙ тәмле булһын!

– Ә һеҙ миңә “һин” тип кенә әйтегеҙ был яғына, яраймы. Ә миңә... мөмкинме, “һин” тип өндәшергә?

– Әлләсе...

– Һин немец телен белә­һеңме?

– Әпәй-тоҙлоҡ һупалайым бер аҙ.

– Минең әсәйем сит тел­дәр­ҙән уҡытты. Телдәрҙе ул өй­рәтте. Хәҙер онотоп ҡуйыуҙан ҡурҡам, аралашырға берәү юҡ.

– Улайһа, һеҙ тамаҡ туй­ҙырған, ә мин саң-фәлән һөрт­кән арала беҙ дәрес тә ҡабатлай алабыҙ, шулаймы? Миңә лә зыян итмәҫ. Ҡасандыр мин дә филология факультетын та­мамлағайным. Мәктәптә урын булмай сыҡты, шунан бирле төрлө эштәмен.

– Ә ни өсөн мотлаҡ бында? Үҙең күрәһең бындағы эштең ауырлығын. Аҡсаһын әйтеп тә тораһы түгел.

– Шулай кәрәк. Ә минең өсөн был эш ауыр ҙа түгел. Һәр эштең ыңғай яҡтарын таба, күрә белергә кәрәк.

Кейәүҙәме ул, юҡмы? Мине хәҙер шул һорау борсой ине. Юҡ, бүтәндәргә насип оло ғаилә бәхетенә өмөт итмәйем. Ул бәхеткә минең, кеше көнлө байғоштоң, көсө етмәҫ. Шулай ҙа һәр даим уны эргәмдә күр­гем, уның менән серләшкем килә. Нимә тураһында һора­һам да, ул сабыр ғына яуап ҡайтара, йәшәйеш, әҙәм балаһының был ерҙәге урыны хаҡында фәлсәфәүи һүҙ ҡуҙ­ғалһа, асыҡтан-асыҡ үҙ фекерен белдерә. Саимә менән аралашыуы еңел, рәхәт.

Һәр иртәне түҙемһеҙлек менән көтөп ала башланым. Тәүҙә Саимәне гел әсәйем менән сағыштырһам, тора-бара улар икеһе, айырым төҫ-ҡиәфәт алып, йөрәгемдә һәр ҡайһыһы үҙенең тейешле урынын биләне. Дөрөҫөрәге, әсә­йем үҙ урынында ҡалды, ә Саимә йөрәктең иң әрнеткес, шул уҡ ваҡытта иң яҡты бер мөйөшөнә күсте.

– Саимә, ни өсөн һин гел ашығаһың? – тип бәйләндем бер көндө уны үҙ янымдан ебәрергә теләмәйенсә.

– Мин бит бында һиңә ҡунаҡҡа йөрөмәйем, эшләйем. Ашханала иҙән дә йыуам, – тауышын үҙгәртмәй генә, тыныс итеп әйтте ул быны. Теге йәүкәсе бисә булһа, ҡый-ҡыу һалыр ине, билләһи.

– Ә һин улай күп эшләмә. Эшләп кем байыҡҡан... Рәшит ағайыңдан фәһем ал. Аяҡ һоноп, икмәк серетеп тик ятам.

– Һиңә лә эшкә тотонорға ваҡыт, ҡустыҡайым. Һинең көсөң еткәндәй вазифалар бихисап.

– Мәҫәлән?..

– Мәҫәлән, өҫтәлеңде йы­йыш­тырғанда һин яһаған рәсемдәрҙе күрҙем. Шәп! Бик шәп! Ни өсөн рәссам булмаҫҡа һиңә?

Тәбиғәт шундай оло һәләт биргән үҙеңә. Ә һин... икмәк серетәһең, – Саимә сыңлатып көлөп ебәрҙе. Уның көлөүенән миңә лә иҫ киткес күңелле булып китте.

– Ысынлап әйтәһеңме, Саимә? Һәләт тураһында?

– Әлбиттә! Ниндәй һәләт бит әле!

– Берәүгә лә күрһәтмәгән рәсемемде ҡарағың киләме?

– Йә?

– Ана, тумбочканы ас әле. Китаптар өҫтөндә ята.

Саимә үҙенең портреттарын күреп, “аһ” итте.

– Ҡара, нисек оҡшаған! Бөйөк рәссамдың ҡәләм осона эләгеүем менән нимәгә бурыслы инде мин, Рәшит туғаным? – “Туғаным” һүҙен айырып, баҫым яһап әйтте Саимә.

– Ә мин һиңә ҡусты ла, туған да булырға теләмәйем, аңлайһыңмы?

– Ниңә? Мин шулай алама апаймы ни? Ярай, улайһа, дуҫтар булып ҡалайыҡ. Дуҫҡа ҡарағанда туған яҡыныраҡ бит, шуға әйтәм инде. Үҙең минән күпкә бәләкәсерәк тә, етмәһә.

– Ә ҡустынан да яҡыныраҡ кем?

– Ҡустынан да яҡын кем булыуы мөмкин?

– Әгәр минең... аяҡтарым зәғиф булмаһа... миңә кейәүгә сығыр инеңме?

– Рәшит, әйҙә, был хаҡта бер ҡасан да һүҙ ҡуҙғатмайыҡ, йәме? Һин бит аҡыллы егет. Аяҡтарҙың бында бер ҡыҫы­лышы ла юҡ. Берҙән, мин һинән оло. Икенсенән, минең ғаиләм бар. Ирем, балам.

Юҡ, быныһы инде артыҡ ине. Мин Саимәне берәү менән дә бүлешергә теләмәйем. Бөтә Ер йөҙөндә ул – минең өсөн иң ғәзиз, иң яҡын кеше. Ә уның өсөн мин ҡусты ғына, йәнәһе. Әммә мин һуңға ҡал­ғанмын, инде булыры булған, ергә тәгәрәп илаһаң да, күк­тәргә ҡарап олоһаң да яҙ­мышты кирегә бороп булмай. Ул – ғаиләле. Нишләй алам? Бер ни ҙә. Иң яҡшыһы, ҡабат уны күрмәҫкә, йөрәктән алып ырғытырға, әйҙә, ит-ҡаны сәсрәһен меҫкен йөрә­гемдең, яралары уңалмаһа – суҡынып китһен... Ҡапыл миндә инде күптән ойомһорап ятҡан әшеүәтһеҙ бәндә уянды. Зәңгәр күгемдәге яҡты ҡояшымды ҡотһоҙ ҡара болоттар ҡаплап китте. Ҡара ҡоҙғон булып Саимәгә ябырылдым:

– Сығып кит бүлмәнән! Күҙемә күренмә! Ниңә осраттым мин һине?! Инде өмөт­тәрем һүрелеп бөткәс, ниңә ҡайтанан йән өрҙөң үҙең?!

Тағы әллә ниндәй, туҙға яҙ­маған ғәйептәр ташланым, булмаған гонаһтар өйҙөм Саи­мәнең башына. Юҡ, сығып йүгермәне ул. Ипләп кенә сәстәремә ҡағылды:

– Ярһыма, туғанҡайым, тыныслан. Ярамай улай сы­ғыр­ҙан-сығырға. Донъя емерел­мә­гән бит, үҙ урынында. Бөтә­һе лә һәйбәт. Һин әле бәхетле буласаҡһың. Күр ҙә тор!

– Емерелде! Минең донъям емерелде, Саимә! – Мин уның наҙлы ҡулдарынан ебенем, үкһеп илап ебәрҙем. – Мин һине ғәйепләмәйем. Минең кеүек... ғәрип... кемгә кәрәк?!

– Һин әле бына тигән матур, һәйбәт ҡыҙҙы осратасаҡһың. Ул һиңә үлеп-янып ғашиҡ булыр. Һин уның портреттарын эшләрһең. Һиңә һәләтте Хоҙай йәлләмәй биргән бит, ҡәҙерен бел. Булғанды емереү бер ни тормай, ҡайтанан тергеҙеү ге­нә ауыр, хатта мөмкин түгел...

Һуңғы һүҙҙәрҙе ул күберәк үҙенә атап әйтте шикелле. Ниңәлер миңә шулай тойолдо. Ысынлап та, ни тип ғә­йеп­ләйем һуң мин Саимәне? Әллә әрнеү-һыҙланыуҙарымды иркәләп ята торғас, йәнем тупаҫланып, йөрәгем туңып ҡалғанмы? Ни өсөн ул минең хаҡҡа ғаилә бәхетен ҡорбан итергә тейеш? Ғөмүмән, унан ниҙер талап итергә берәй хаҡым бармы һуң минең?

Әкренләп тынысландым.

– Кисер, Саимә. Зинһар, кисер. Тик күҙ алдымдан, тормошомдан ғына юғалма. Ҡус­тымы, туғанмы булып ҡа­лырға ла ризамын, юғалма ғына. Һинһеҙ мин аҙашырмын кеүек. Аҙашырмын да йәшәү юлын ҡабат табалмам...

– Йә, ярай, иртәгә һиңә буяуҙар, ҡағыҙ алып килермен. Эшкә тотон, етди эшкә.

Саимәнең артынан ишек ябылды. Good Bye, мөхәббәт! Хуш!..

Был хәлдәргә лә ун йыллап ваҡыт үтте. Инде мин интернатта түгел, ә үҙем һатып алған ҙур, күркәм фатирҙа йәшәйем. Оҫтаханам да ошонда уҡ, ҡайҙалыр ситкә сығып йөрөйһө түгел. Күргәҙмәләрем төрлө илдәрҙә ҡуйыла, үҙем дә күптән инде дүрт мөйөшкә ҡарап ултырмайым, илдәр гиҙәм, кешеләр менән ихлас аралашам. Донъяның дүрт ҡитғаһында ла дуҫтарым етерлек.

Саимә үҙ-үҙемә ышанысымды ғына түгел, башҡаларға ҡарата ыңғай мөнәсәбәтемде лә ҡабат ҡайтарҙы. Тик йө­рәгемдең иң төпкөл бер мө­йөшө, юҡ, мөйөшө генә түгел, тотош йөрәгем – Саимәнеке. Бөтә уңыш-ҡаҙа­ныштарым менән уға бурыслымын. Чечня ғәрәсәте, ғәзиз әсәйемдең вафаты, атайымдың хыянаты, хәйер, инде ул хәлгә хыянат тип тә ҡарамайым, бүтән мең төрлө сәбәп ҡа­сандыр күңе­лемде ҡатырған, ҡанымды ҡарайтҡан булһа, Саимә мине асыу, нәфрәт кеүек яуыз дош­мандарҙан йолоп алды, тор­мошҡа булған мөхәббәтемде кире ҡайтарҙы. Мин хатта Саимәнең ғаиләһе менән дуҫлаша алдым, ирен ағайым итеп ҡабул иттем. Балалар хаҡында әйтергә түгел, улар – мин өҙөлөп һөйгән ҡатын­дыҡы, тимәк, минеке лә, сөнки бөгөнгө йәшәйешемә йәм-йән өргән әлеге үҫмерҙәр өсөн мин – фиҙакәрлек, ба­тырлыҡ өлгөһө. Әлбиттә, күп­ме генә эҙләһәм дә, ул юғары сифаттарҙы үҙемдә тапмайым, әгәр Саимәне осратмаһам, хәҙерге мин дә булмаҫ ине.

Бәлки, үҙ тормошоң менән йәшәмәйһең, тип ғәйепләүсе­ләр табылыр. Ә кем үҙ тормошо менән йәшәй? Беҙ һәр саҡ нимәлер, кемдеңдер хаҡына ниҙе лә булһа ҡорбанға килтерәбеҙ. Һөйгән кешем хаҡына шәхси тормоштан баш тартҡанмын икән... бының ни насарлығы бар? Саимәне бөтөнләй юғалтып ҡуймаҫ өсөн мин уға ҡусты булып ҡалам. Ул үҙе һиҙә-тоямылыр был хаҡта, белмәйем, ләкин үл­сәүҙең бер яғына – минең мөхәббәтемде, икенсеһенә ғаиләһен һалһаҡ, барыбер Саимәнең иренә, ғаиләһенә тоғролоғо еңәсәк. Иң мөһиме, мин тормошто, кешеләрҙе яратам.

Good morning, мөхәббәт!