Рухи мәркәз хужаһы

Һүҙемде замандаштарымдың бихисап шәхестәре араһынан айырылып торған, үҙ асылына тоғро ҡалған оло уҡытыусы – Гөлназ Ғафир ҡыҙы Әхмәҙиеванан башларға теләйем.

Оло уҡытыусы... Был тылсымлы һүҙҙәрҙең яңғырашына халҡыбыҙ оло хөрмәт менән баҡҡан, хәҡиҡәттең үҙенә тиң­ләгән. М. Аҡмулла, Ш. Бабич шәхестәренә лә ошо ғәмәлдәре мәртәбә өҫтәгән. Гөлназ Ғафир ҡыҙының балаларға белем бир­гән миҙгелдәрен һан аша түгел, ә йөрәк йылыһы һәм зиһен юғарылығы менән иҫәпләһәң?.. Ай-һай... Тик ниндәй миҡдарға ғына һалып үлсәргә икән? Ә барлыҡ нәмәләр ҙә үлсәүҙәргә ҡайтып ҡаламы? Юҡ, әлбиттә! Һөнәргә – тоғролоҡ! Бына ҡайҙа ята ул үтә теремек, берсә уйсан, әммә йөҙөндә яғымлылыҡ юғал­маған башҡорт ҡатынының уңыш сере. Физика уҡытыу­сыһы. Урта мәктәптә күпселек ир-егет иңенә төшә был фән. Унда теүәллек, логик фекерләү, донъяны бер нисә яҫылыҡта күҙаллау һәм етеҙлек талап ителә. Дәрес һайын тиерлек тәжрибәләр үткәреү, теорияны практикала күрһәтеү зарур. Гөлназ Ғафир ҡыҙы ошоларҙың барыһын да аңлап, үҙ иңдәренә ошо яуаплылыҡты алған да инде. Шуға ла һөнәре талап иткән характер һыҙаттарын күреп, уҡыусылары хөрмәт итә. Тормошҡа эпик киңлектә бағыу, ваҡлыҡҡа юл ҡуймау, һәр балаға тиң итеп ҡарау, һөнәри яҡтан үҙенә лә һәм коллегаларына ла талапсан булыу – Гөлназ Әхмәҙиеваның һәр хәрәкәтендә, эшмәкәрлегендә, ҡарашында һәм аҙымында ла сағыла. Шуға ла уның уҡыу­сы­лары тормошта ошондай сифат­тарҙы үҙҙәренә йәшәү девизы итеп алған. Әйткәндәй, уның менән аралашҡан саҡта донъя­уи ваҡиғаларға ла икенсе күҙ­лектән бағаһаң. Халҡыбыҙҙың бөйөк аҡылын һеңдереп, үҙе лә шул баҫҡысҡа күтәрелгән уҡытыусы. Замандың ниндәй генә саҡтары булһа ла, үҙ асылына тоғро ҡала, сөнки Гөлназ Әхмәҙиева – оло уҡытыусы.

Халыҡ уҡытыусыһы... Мил­лә­тебеҙҙең асылына остазлыҡ хас. Ниндәй генә осорҙо алһаң да, башҡорт өсөн иман, намыҫ, рух тигән төшөнсәләрҙән бөйө­гөрәк нәмә булмаған. Тап ошо тәбиғи характер һыҙаты быуаттан быуатҡа, быуындан быуынға күсә килгән. Ишембай районының Ғүмәр ауылында шәжәрә тамырҙары ереккән Әхмәҙиевтәр нәҫелендә лә остаз­лыҡ – юғарылыҡ билдәһе. Исхаҡ Сәйфелмөлөк улын ауылдаштары “аяҡлы энциклопедия” тип юҡҡа ғына атамаған. Тәүге ейәнсәрҙәре Гөлназға “тә­би­ғәт телен” генә түгел, ә ер һу­лы­шын, донъя ағышын тың­ларға ла Исхаҡ олатаһы өйрәт­кән. Шуға ла Гөлназ бәләкәй саҡтан уҡ олатай-өләсәй, атай-әсәй һәм туғандар мөхитендә тормош баҫҡыстарынан юғары күтәрелә, ә тыуған ауылы Ғүмәр – йөрәк түрендәге иң изге, иң ҡәҙерле урындарҙың береһе. Шу­ға ла ауыл тураһында “Мөғ­жизәле тип әйтәм, сөнки башҡа ерҙә йәшелсә-емеш, бәрәңге, иген-бесән уңмаған йылдарҙа ла Ғүмәрҙә барыһы ла ишелеп уңған кеүек, талантлы шәхес­тәр­ҙең иҫәбе лә беҙҙә күпкә артыҡ. Бәләкәй генә ауылдан 10 фән кандидаты, бик күп талантлы уҡы­тыусы, врач, инже­нер, хәрби сыҡҡан”, – тип ғорурлана Гөлназ. Ә атаһы менән бер туған Вафа – киң билдәле әҙәбиәт белгесе, шағир. Халҡыбыҙҙа “Ояһында ни күр­һә, осҡанында шул булыр” тигән мәҡәл Әхмәҙиевтәргә тап килә. Ғафир Исхаҡ улы менән Үлмәҫ­бикә Хафис ҡыҙы биш балаға ғүмер биреп, тормошта ныҡлы аҙымдар менән атларға күп көс һала. Һөйөү һәм наҙ, яуап­лы­лыҡ һәм тырышлыҡ сифаттары өҫтөнлөк итә ғаиләлә. Ба­лалар­ҙы белем тауына ылыҡ­тырыу – ғаиләнең төп маҡсаты. Шуға ла биш баланың дүртеһен Өфөләге 1-се мәктәп-интернатта уҡыта.

Ә тәүге һуҡмаҡты баш ҡалаға Гөлназға һалырға тура килә. “Ун­да ла мин бик яҡшы мөхит­кә эләктем. Уҡы­тыусыларым, тәрбиәселәрем һәм класташтарымдан да уңдым”, – тип ҡа­бат­ларға ярата героинябыҙ. Яры­ша-ярыша уҡыуҙар, спорт түңәрәктәрендә шөғөлләнеү, бер минутты ла буш үткәрмәү үҙ һөҙөмтәләрен бирә. Спорт класында уҡыу ихтыяр көсөн тәр­биәләй йәш ҡыҙҙа. 7-се кластан башлап һәр сиректе тик “5”-легә тамамлау, киләсәккә юғары маҡ­саттар ҡороу тап ошо үҫ­мер саҡтарға тура килә. Хатта тәү­ге тапҡыр һөйөү хис­тәре лә шаулы мәктәп йылдарында ярала ла мәңгелек мөхәббәткә әй­ләнә. Әле лә класташы, тормош иптәше Фидәрис Миңнейәнов менән ошо осор­ҙарҙы иҫкә алып, хәтирәләрҙе барлайҙар. Мәктәп-интернатты “алтын миҙал”ға тамамлау, БДУ-ның физика факультеты – һөнәргә этәргән иң ҙур ышаныслы баҫҡыстар.

Ҡулына диплом алғас, мәк­тәп уҡыусылары алдына ышаныслы килеп баҫа. Тәүге эш көнө тыуған яғы Ишембайҙа башлана. 1992 йылда ҡаланың 2-се мәктәп-интернатында физиканан уҡыта башлай. Тыуған яҡтың һауаһы ла йәш белгескә көс-ҡеүәт бирә, һөнәри аҙым­дарын нығытырға ярҙам итә. 21 йыл буйы ябай уҡытыусынан З. Вәлиди исемендәге мәктәп-интернаттың директоры вази­фаһына тиклеп күтәрелә. Гөлназ Әхмәҙиева етәкләгән осорҙа тарихи ваҡиға – гимназияға хал­ҡыбыҙҙың мәшһүр шәхесе Зәки Вәлидиҙең исеме бирелә. Шәхес­тең исемен ҡайтарыуға ла күп көс һала етәксе.

Гимназияның һәр сығары­лыш уҡыусыһы рухлы, ныҡлы һәм белемле шәхес булып тәр­биәләнә. Шашка буйынса донъя чемпиондары ла тап ошо гимназияла уҡып, артабан ҡанат­тарын нығыта. Ишембай гимна­зияһы коллективы үҙенең һәр эшкә ижади ҡарашы, киләсәккә маҡсаттары менән айырылып торҙо. ХХ быуат аҙағында БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты студенттары практика үткән мәлдә күп тапҡыр гимназияла булдым. Һәр дәрес – асыш, һәр дәрес – яңылыҡ. Үҙем дә, студенттар ҙа күп нәмәләргә өйрәндек З. Вәлиди гимназияһы коллективынан. Тап ошо мәлдә Г. Әхмә­ҙиеваның етәксе оҫталығын да халыҡ юғары баһалай. Өфө мәк­тәбенә директор итеп саҡырғас, Гөлназ Ғафир ҡыҙы икеләнеп ҡала, ләкин йәшлек ҡалаһы остаздың икеләнеүҙәрен юҡҡа сығара.

Республикабыҙҙың баш ҡа­лаһы ла егәрле, ышаныслы етәк­сенең иңдәренә тағы ла яуап­лы­раҡ эштәр йөкмәтә. Өфө ҡа­лаһының 7-се мәктәбен етәкләп, Г. Әхмәҙиева белем йортон бик күп күрһәткестәр буйынса Совет районында ла, ҡалала ла уңыш­лы­лар рәтенә сығара. Ә Баш­ҡорт­остандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим исемендәге яңы гимназияға етәксе кәрәк бул­ғанда, Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәте һис икелән­мәйенсә тәжрибәле етәксе Г.Ғ. Әхмәҙиеваны тәҡдим итә. Һәм яңылышмай, сөнки өс тиҫтә йыл­ға яҡын мағариф өлкәһендә тупланған тәжрибә, кешеләр менән итәғәтле мөғәмәлә итә белеү, милли педагогия алымдарын тағы ла юғарыраҡ кимәл­гә күтәреү – уның ысынбарлыҡ менән хыялының тап килгән осрағы.

Ҡалабыҙҙың М. Кәрим исе­мен­дәге 158-се башҡорт гимна­зияһына уҡытыусылар тупла­ған саҡта ла ошо талаптарҙан сығып эш итә. Етәксе бигерәк тә йәштәргә иғтибар бүлә, мәға­рифҡа күберәк уларҙы ылыҡ­тырырға тырыша. Халыҡ шағи­ры исемен йөрөткән милли гимна­зия­ның маҡсаттары башта уҡ дөрөҫ билдәләнә. Киләсәк заман беҙҙән ниндәй быуынды көтә? Нимә­ләргә айырым иғтибар итергә кә­рәк? Балалар һәм ата-әсәләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе нисек ҡорорға? Ошондай йүнә­лештәге бихисап һорауҙарға яуап эҙләгәндә, етәксе һәр мәсьә­ләгә ижади ҡарай, шуға ла уның барлыҡ хеҙмәттәрен һәм эшмә­кәрлеген бергә туплаһаң, матур док­торлыҡ диссертацияһы килеп сығыр ине.

Гөлназ Ғафир ҡыҙы аңлап, төбөнә төшөнөп башҡара һәр эште. Гимназияла тәүҙә үк ҡала шарттарында башҡорт телен, әҙәбиәтен, мәҙәниәтен уҡытыу, популярлаштырыу, халыҡ-ара кимәлгә күтәреү мәсьәләһе тора; икенсенән, һау-сәләмәт, һәр ерҙә лә конкурент булырлыҡ шәхес тәрбиәләү маҡсат итеп ҡуйыла. Тап ике ҡараш эшмәкәрлеккә йүнәлеш бирә лә.

Хәҙер гимназияла спорт һәм рухиәтте нигеҙенән алып юғары кимәлдә өйрәнеү өсөн барлыҡ шарттар ҙа тыуҙырылған. Башҡорт теле кабинеттары үҙҙәре үк фәнни лабораторияны хәтерләтә. Унда һәр уҡыусы туған теленең матурлығын, байлығын, бөйөклөгөн генә белеп ҡалмай, ә уны үҫтереүгә үҙе лә көс һала ала. Әйткәндәй, улар бер нисә булыуға ҡарамаҫтан, һәр береһенең йүнәлештәре төрлө-төрлө. Башҡа предметтар буйынса ла кабинеттар заманса техника менән йыһазлан­дырылған, уҡыусыны заманса фекерләргә, ҡараш булдырырға, белемле итергә барыһы ла бар, тиһәм дә хата булмаҫ.

Гимназиялағы ике спорт залында һәр уҡыусы, физик тәрбиә дәресенән тыш, үҙе һайлаған спорт төрө менән дә шөғөлләнә ала. Бигерәк тә ҡаяға үрмәләү һәм уҡтан атыу өсөн махсус ҡоролмалар менән йыһазландырылған урындар хатта спорт мәктәптәрендә лә юҡ тиерлек. Тағы ла был йыһаз ҡунаҡтарға күрһәтер өсөн түгел, ә балалар унда ылығып тора. Милли уҡ атыу спорты тергеҙелгәс, бер нисә республика турнирының гимназияла үтеүе лә күп нәмә тураһында һөйләй.

Ғөмүмән, гимназияла уҡыу-уҡытыу, тәрбиә эштәре лә маҡ­саттарға ярашлы ойош­торолған. Әлбиттә, гимназия тормошо тураһында ваҡытлы матбуғатта әленән-әле материалдар баҫы­лып тора. Тик ҡайһы саҡ беҙ унда эшләгән кешеләр хаҡында яҙырға, һөйләргә онотабыҙ.

Гөлназ Ғафир ҡыҙы хыялын­дағы мәркәзде М. Кәрим исе­мендәге гимназия итеп ойош­торған. Уның артында йоҡоһоҙ төндә эшләгән мәлдәр, ике­лән­гән осраҡтар булһа ла, һөҙөмтә тураһында шатланып һөйләй­беҙ. Бөгөн дә мәғариф систе­маһында алдынғы булыр өсөн тағы ла ең һыҙғанып эшләргә кәрәк. Ә етәксе, хөрмәтле уҡытыусы Гөлназ Ғафир ҡыҙы Әхмәҙиева, быларҙың барыһын да аңлап, йылмайып ҡояшлы көнгә баға ла тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫлек эшкә сума. Коллективына өр-яңы йөкләмәләр йөкмәтә. Шулай булмай ни, донъяның ҡояшлы яғында йә­шәр өсөн башҡорт бал ҡорттары һымаҡ хеҙмәт итергә кәрәклеген атай-олатайҙарҙан һеңдергән Юрматы ҡыҙы.