“Милли сәнғәтебеҙҙе донъяға танытасаҡмын”

– Проекттан һуң үҙеңде нисек тояһың? Киләһе турға үтергә насип булманы...

– Башта төшөнкөлөккә бирелермен тип уйлағайным, әммә яҡташтарымдың, милләт­тәш­тәремдең йылы һүҙҙәренән һуң ҡанат үҫте, көс артты. Бәйгелә ҡатнашыуымдың төп маҡсаты киләһе турға үтеү түгел, ә баш­ҡорт бейеүен киң аудиторияға танытыу бит.

Өс баһалама төркөмө ағзаһы араһында тик бер генә кеше һөнәри бейеүсе – ул Лондон балетының премьеры Сергей Полунин. Тап уның миңә биргән юғары баһаһы, мине киләһе турҙа күрергә теләүе бик ҡыуаныслы.

– Эйе. Беренсе каналдың ин­тернеттағы төркөмөндә лә “был ҡыҙҙың киләһе турға үтмәүе йәл” тип яҙалар, сығы­шымдың ҡыҙыҡлы булыуын, проектҡа яңы һулыш өрөүен билдәләйҙәр.

Башҡорт бейеүенең етеҙ, заманса әйткәндә, драйвлы булыуын күрһәткем килгәйне. Шулай уҡ бөгөн мәғәнәһеҙлек, оят­һыҙлыҡ менән тулған бейеүҙәр күп, улар йәш быуындың рухи үҫешенә кире йоғонто яһай. Был йәһәттән дә ижадым аша әҙәп-әхлаҡ сифаттарын еткерергә теләйем.

Үҙем эшләгән, шөғөлләнгән “Guzаl Dance” бейеү коллективында “Урал батыр” эпосындағы “Ҡыҙ үҫтергән – ил үҫтергән” әйтемен йыш ҡулланабыҙ. Был ысынлап шулай, ҡатын-ҡыҙҙың изге бурыстары күп. Улар – бу­ласаҡ әсәйҙәр, милләт тотҡа­лары, шуға күрә рухи яҡтан үҫеш­кән шәхес булырға тейеш­тәр, сөнки ошо сифаттар быуындан-быуынға күсеп барасаҡ. “Тулы бер милләтте юҡҡа сыға­рырға теләһәң, уның ҡатын-ҡыҙҙарын аҙғынлыҡ юлына баҫтыр”, тиҙәр бит.

– Атайым мине беренсе клас­тан уҡ музыкаль йүнәлешле мәктәпкә уҡырға бирҙе. XI клас­ҡа тиклем фортепьяно буйынса белем алдым. Башта балерина булыу теләгем көслө ине, етенсе кластан бейеү буйынса китергә лә уйым булды, тик атайым ебәрмәне.

Мәктәпте тамамлағас, алдымда яратҡан һөнәремде табыу бурысы баҫты. Тәүлек әйләнәһенә дауам иткән эш шатлыҡ та кил­терергә тейеш бит. Тап бейеү сәнғәтенең күңелемә ятҡан шөғөл булыуына инандым. Атайым алдына ул теләгәнде – музыка йүнәлешендәге мәктәп, йәғни колледж дипломын һал­дым да әсәйемдең эҙенән киттем. Әле­ге мәлдә Заһир Ис­мә­ғилев исе­мендәге Өфө дәүләт сәнғәт инсти­тутының хореография бүлегендә III курста белем алам.

– Студент булһаң да, әле үк буласаҡ һө­нәреңде ғәмәлгә ашы­раһың – “Guzаl Dance” сту­дия­һында бе­йеү сер­ҙәренә төшөндөрәһең.

– Эйе. Яңғыҙ бейеү ҡуйҙы­рыуға теләүселәр күп. БДУ-ның театры пластик спектакль ҡу­йыу үтенесе менән мөрәжәғәт итте. Был – минең өсөн ҡыҙыҡ­лы, яңы өлкә.

– Бейеүгә ҙурайғас та өйрә­неп буламы? Әллә мотлаҡ бала саҡтан башларға кәрәкме барыһын?

– Әгәр һин һөнәри бейеүсе булырға теләйһең икән, бала саҡтан шөғөлләнеү зарур. Ә бейеү серҙәренә һәр кемде лә төшөндөрөп була, минеңсә, һәр кемдә лә был һәләт бар, ритмды тойоу ғына кәрәк.

– “Dance Революция” проек­тын­дағы сығышыңда башҡорт ҡыҙҙарын ҡыйыу итеп һын­ландырырға теләүең хаҡында әйтеп үттең, уларҙың элек хатта кәрәк икән, ирҙәре менән бер ҡатар яуға күтәрелгәнен дә һыҙыҡ өҫтөнә алдың...

– Илгизәр Бураҡаевтың элекке легендаларға нигеҙләнеп яҙылған “Башҡорт көсө” исемле әҫәрен уҡығайным. Унда ҡаршы яҡ дошман башҡорт ҡатын-ҡыҙының үҙ ире, улы, ағайы менән бер рәттән батырҙарса һуғышҡанына хайран ҡалыуҙан тыш, уның зирәклегенә лә һоҡлана, сөнки ҡатынға бер генә яҡыныңды ҡотҡара ала­һың тиҙәр, ә ул ағайын һайлай. Был әҫәр мине шул хәтлем илһамландыра, ҡанатландыра. Оло быуынға, ғаиләңә булған тәрән һөйөү, ихтирамды сағыл­дыра ул. Үҙем дә ошо ҡиммәт­тәргә таянып йәшәйем.

– Башҡорт бейеүен яңы кимәлгә сығарыу уйы менән янаһың. Был уға үҙгәрештәр индереүҙе аңлатамы?

– Миңә ҡалһа, башҡорт мәҙә­ниәте, сәнғәте өлкәһендә өйрә­нәһе нәмәләр күп. Башҡорт бейеүе менән заманса хореогра­фияның синтезы ҡыҙыҡһын­дыра, ошоноң өҫтөндә эшләйем.

Был тормошта барыһы ла үҙгәреү­сән, төрлө өлкәләр ҙә яңырыу кисерә. Ошо күренеш бейеү сәнғәтенә лә ҡағыла.

– Эйе, башҡорт бейеүендә заманса алымдар ҡулланыусылар күренмәй. “Инстаграм” селтә­ренә ҡуйған сығышыма “баш­ҡорт модернын тыуҙырыусы” тип яҙғайным (көлә – авт.).

– Бейеү темаһынан ситкә китәйек бер аҙ, үҙең тураһында ла һөйләшәйек. Сәхнәлә түгел, тормошта һин ниндәй кеше?

– Ҡыҙыу ҡанлымын. Холҡом еңелдән түгел. Миндә лидерлыҡ сифаттары көслө. Был һыҙат­тарым атайымдан килә.

– “Dance Революция” тапшырыуы ваҡытында “Киләһе турға үтмәһәм, атайым мине кейәүгә бирәсәк”, тинең. Ысынмы?

– Ҡыҙ атаһының ҡул аҫтынан ҙурайһа, ул хәләленең ҡарауы аҫтында булырға тейеш, тиҙәр бит. Атайым минең берәй ҡасан тынысланыуымды, донъяны яулауҙан туҡтауымды көтә шикелле (көлә – авт.). Мөмкинлек һәм ваҡыт булғанда үҙемде ижадҡа бағышларға тырышам. Кейәүгә сығыу хаҡында уйланғаным да юҡ.

– Ә шулай ҙа һинең буласаҡ ирең, яҙмышыңды бәйләр кеше ниндәй булырға тейеш?

– Тәү сиратта – башҡорт. Икенсенән, ул ижади мөхиттән булмаһын, сөнки ғаиләлә баланс мөһим. Ижади кешемен икән, янымда мине һәр саҡ ергә, ысынбарлыҡҡа бәйләп торған йәр булырға тейеш. Аҡыллы булыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Минеңсә, үҙең алдынғы, аҡыл­лы ҡарашлы булһаң, һиңә шундай кешеләр тартыласаҡ. Яның­да бар яҡтан да килгән кешенең булыуын теләйһең икән, үҙең дә уның кимәленә торошло бу­лырға, даими үҫешергә тейешһең.

– Үҙеңде лидермын, ҡыҙыу­мын тиһең. “Ҡатын-ҡыҙҙың төп бәхете әсә, ҡатын булыуҙа, ул ғаиләһен генә хәстәрләп өйҙә ултырырға тейеш” тигән фекер менән килешәһеңме? Кейәүгә сыҡҡас, донъяны яулауҙан туҡтаясаҡһыңмы?

– Аҙнаһына ете көн, тәүле­генә 24 сәғәт хужабикә булып ултырыуҙы өнәп еткермәйем. Ғаиләлә һәр кемдең яратҡан эше булһа, ошонда ғына уларҙың никахы бәхетле һанала. Һөйгән йәрең һине ярата икән, ул һиңә ниндәй эш, шөғөл көс биреүен аңларға тейеш. Шул уҡ ваҡытта кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙҙың тормошонда хәләле тәүге урынды биләргә тейеш тигән ҡараш менән дә килешәм. Бер юлы яратҡан эшеңде лә, ғаилә тор­мошоңдо ла алып барырға була. Ә әлегә мин өйгә йоҡларға ғына ҡайтам: башта уҡыу, аҙаҡ студияла юғалам.

– Һеҙ ғаиләгеҙ менән яҡты, изге күңелле кешеләр. Үҙеңә, әсәйең Гүзәл ханыма хас матурлыҡ серегеҙ бармы?

– Көнөнә биш тапҡыр уҡ бул­маһа ла, намаҙ уҡыйым, ул – минең йәнемә дауа. Кеше өс нә­мәнән – тәндән, аңдан һәм йән­дән тора, тиҙәр. Тәнде аҙыҡ-тү­лек менән, аңыбыҙҙы рухи үҫеш, белем алып туйын­дыра­быҙ. Минең осраҡта, йән тап на­маҙ, Хоҙай Тәғәлә менән аралашыу ярҙамында тулылана, йә­шәй. Гелән хәрәкәттә булыуым да ярҙам итә. Әсәйем дә шулай уҡ намаҙ уҡый, уның күпкә йәш күренеү сере ғүмер буйы бе­йеү менән шөғөлләнеүенән килә.

– Тормош позицияң ниндәй?

– Башҡорт мәҙәниәтенә һәм сәнғәтенә ихтирам күрһәтеү ниәте менән йәшәйем, эшләйем, ижад итәм. Тап ошо ике өлкә яр­ҙамында беҙ илебеҙҙе, теле­беҙҙе, халҡыбыҙҙы һаҡлап ҡала аласаҡбыҙ. Башҡорт бейеүен донъя кимәленә сығарыу уйы ме­нән янам. Бөтә Ер шары ис­пандарҙың, ирландтарҙың бейеү сәнғәтен белә, ә беҙ кемдән кәм? Беҙҙең дә бейеүҙәребеҙ бай һәм матур бит. Шул уҡ ваҡытта башҡорт бейеүҙәре заманса рухта ла була ала. Киләсәктә ошо өлкәлә ентекле эш алып барасаҡмын.