Музейҙар тураһында етди хеҙмәт

Быға тиклем күренекле яҙыусы­ларҙың исемдәренә бәйле төбәк­тәр тураһында филология фән­дәре докторы, профессор Мирас Иҙелбаевтың 1988 йылда баҫы­лып сыҡҡан “Башҡорт әҙәбиәтен уҡытыу методикаһы” исемле хеҙ­мәтенән генә күпмелер белешмә таба ала инек. Ф. Янышевтың музейҙар тураһында мәҡәләләре бер нисә йыл элек матбуғатта, башлыса “Ағиҙел” журналы биттә­рендә күренә башлауы китап уҡыусыны бай мәғлүмәттәр менән байытты. Мәле еткәс, был яҙмалар “Башҡортостандың әҙәбиәт музей­ҙа­ры” исемле етди хеҙмәтте тәшкил итте.

Музейҙар урынлашҡан төбәк, аныҡ адресы, асылыу тарихы, фондта һаҡланған ҡомартҡылар, бәйләнеш өсөн телефондар ҙа бирелгән китапта. Шуны ла бил­дәләп үтеү мөһим: китап ҡоро, рәсми тел менән яҙылмаған. Автор лирик сигенеүҙәр, яҙыусыларҙың киң билдәле әҫәрҙәренән цитаталар ҡуллана. Урыны-урыны менән хис-тойғоға бирелеү ҙә күҙәтелә.

Ф. Янышев мәҡәләләр серия­һын үҙе байтаҡ йылдар етәкселек иткән Аҡмулла музейынан башлап ебәрә. Туҡһанбай этнонимының килеп сығыу тарихы, 1795, 1816, 1834, 1850, 1859 йылдарҙағы ревизия документтарына нигеҙләнгән мәғлүмәттәр – китап авторының үҙ өлкәһендә ҡыҙыҡһынып тикше­ренеүҙәр алып барыуына бер дәлил. Яҙыусыға Аҡмулланың ижады һәм шәхесе бигерәк тә яҡын: атаһы Фәтих Ғәлләметдин улының, ҡарт өләсәһе Шәмсеҡә­мәр Арыҫланғәле ҡыҙының Аҡ­мулла шиғырҙарын хәтергә бикләп, халыҡҡа еткерә алыуҙары менән дә хаҡлы ғорурлана ул.

Башҡортостандың халыҡ ша­ғиры Мостай Кәримдең, Баш­ҡортостан Республикаһының элекке Президенты М.Ғ. Рәхимовтың музейҙа ҡалдырған яҙмалары ла китап уҡыусыны уйланырға мәж­бүр итә.

“Быуаттар аша сәйәхәт”, “Дворяндар тормошо сағыла” мәҡә­лә­ләре 1991 йылдан эшләп килгән С.Т. Аксаков музейына арналған. “Күрҙем музейын күрҙем” тигән мәҡәләһендә иһә Башҡортостан­дың халыҡ шағиры Әнғәм Атна­баевтың, “Тауҙар ҙа уны һағына” исемле яҙмаһында СССР-ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрә­ков­тың музейына экскурс яһала. Автор музейҙарҙың уникаль экспонаттары тураһында ҡыҙыҡһын­дырырлыҡ итеп хәбәр итә белә: мәҫәлән, Ә. Атнабаевтың ҡом тул­тырылған ултырғысын, Р. Янбула­тованың йәшел ҡашлы йөҙөгөн һ.б. барып күреү теләге тыуа.

Фәнис Янышев мәҡәләләренә исем һайлау эшенә лә яуаплы ҡараған. “Шиғриәт йондоҙо” тигән мәҡәләһендә – Ш. Бабичтың, “Нур сәсеп тора”ла – З. Биишеваның, “Динис – музей һәм теплоход”та Динис Бүләковтың иҫтәлектәре ҡәҙерләп һаҡланыуын, яҙыусылар­ҙың яҡты образдарын уҡыусыға еткерә алған.

Китапҡа ҡушымта рәүешендә музей күренештәрен һынландыр­ған фотолар тәҡдим ителә. Улар яҙыусыларҙың китап-альбомдарынан, авторҙың шәхси архивынан алынған һәм уңышлы ҡулланы­лыш тапҡан. Рәсәй һәм Башҡорт­ос­тан Яҙыусылар союзы ағзаһы Фәнис Янышевтың “Башҡортос­тандың әҙәбиәт музейҙары” тигән хеҙмәте Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге хөкүмәт премияһына лайыҡ, тип иҫәпләйбеҙ.