“Лугаланга” – моңло йыр

Шулай итеп, сираттағы командировкала милләте мордва булған иҫ киткес күркәм ханым менән таныштым. Бәләбәй районының Максим Горький ауыл советы башлығы Надежда КРАСИЛЬНИКОВА һорауҙарыбыҙға ихлас яуап бирҙе.

– Ғәҙәттә, гүзәл зат нескә, йомшаҡ күңелле, тиҙәр. Ә һеҙ – бик яуаплы вазифала. Эштә ҡатмарлыҡтар ҙа юҡ түгелдер?..

– Максим Горький исемендәге тоҡомсолоҡ заводының Үҙәк усадь­баһы, Заовражье, Урыҫ Швей­царияһы, “Глуховской” шифаха­наһы һәм Үтәй ауылдары бер ауыл советына ҡарай, үҙәге – Максим Горькийҙа. Беҙҙә төрлө милләт вәкилдәре йыйылған, урыҫ, баш­ҡорт, татар, сыуаш, мордва һәм башҡалар иңгә-иң терәп көн итә. Эш барышында әллә ни ауыр­лыҡтар күрмәйем, ябай халыҡҡа яҡын булырға кәрәк, шул ғына.

– Сибәр мордва ҡатынының төрлө яҡтан йыйылған халыҡ менән уртаҡ тел табыуы, тыңла­тыуы, эшләтеүе һоҡландыра. Ғөмүмән, мордваларҙың әүҙем, егәрле һәм берҙәм икәнен белә­беҙ, ә Бәләбәйҙәге нәҫелдәш­тә­регеҙ бер-береһенә теләктәшме?

– Үҙәк усадьба ауылы тирәһенә ырыуҙаштарым күпләп йыйылған, уларҙың һанын аныҡ ҡына әйтә алмайым.

(Башҡортостанда 20 меңдән ашыу мордва иҫәпләнә. – Авт.). Бәләбәйҙәге мордвалар эрзя төркөмөнә ҡарай, моҡшалар иһә бүтән тарафтарға һибелгән. Беҙ фин-уғыр халыҡтарына ҡарай­быҙ. Төрлө саралар беҙҙе бер­ләштерә, осраштыра. Әгәр ҙә инде бер-беребеҙҙе ярты һүҙҙән аңла­маһаҡ, “Мазытейтер” (“Сибәр ҡыҙ­ҙар”) йыр ансамблен ойоштора алмаған да булыр инек. “Баш­ҡортостан Республикаһының мордва милли-мәҙәни үҙәге” төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Юлия Герасимова менән тығыҙ хеҙмәт­тәшлек итәбеҙ.

– Надежда Кузьминична, Аксаков көндәре байрамында бер йырсының моңло йыр һуҙыуын рәхәтләнеп тыңланым. Район са­раларында йыш ҡатнаша­һығыҙмы?

– Аксаков, Ҡала көндәрендә, һабантуйҙа һәр ваҡыт мордва йырҙары яңғырай. Бәләбәй ҡала­һында Башҡортостандың 100 йыл­лығы уңайынан тантана булды, унан да ситтә ҡалманыҡ. “Лугаланга” (“Болон буйлап”) тигән йырҙы башҡарҙыҡ.

Ҡыҫҡаһы, мордваларҙың бай мәҙәни, күркәм сәнғәт өлгөләре менән башҡортос­тандарҙы даими таныштырып барабыҙ.

– Мордва Республикаһында булғанығыҙ бармы? Ни тиһәң дә, был төбәктә мордвалар күпләп йәшәй.

– 2014 йылда Саранск ҡала­һында мордва халҡының съезы ойошторолдо, ошо йыйында ҡатна­шыуым менән үҙемде бәхетле һанайым. Сәфәр сығырға тағы ла теләк бар.

– Мордвалар тәмле ашарға яратамы?

– Берәй байрам менән генә бәйле түгел, ә ғәҙәти көндәрҙә лә беҙҙең өҫтәлдәр һый-ниғмәттән һығылып тора. Эш яратһаң, бай йәшәрһең, тиҙәр. Цемара исемле ашты һәр ҡатын-ҡыҙ әҙерләргә ашҡынып тора, телеңде йоторлоҡ итеп бешерә. Арям эсемлеге төрлө витаминдарға бай.

Бәләбәй районы.