Рухи хазиналар тергеҙелә

– Ирек Әғзәп улы, нисек уй­лай­һығыҙ, бөгөнгө мәҙәниәт яҡлауға, һаҡлауға мохтажмы?

– Мәҙәниәт ул һәр ваҡытта ла яҡлауға мохтаж. Мәҙәниәтһеҙ кеше йәшәй алмай, ул беҙҙең рухтың бер өлөшө, ул юғалһа, күңеле­беҙҙәге рух та юҡҡа сығасаҡ, шуға күрә заман ниндәй генә булмаһын, мәҙәниәт һәр ваҡыт яҡлаулы һәм һаҡлаулы булырға тейеш. Шуныһы ҡыуаныслы: һуңғы йылдарҙа ил һәм республика етәкселеге тарафынан мәҙәни өлкәгә ҙур иғтибар бүленә. Мәҙәниәт хеҙмәткәр­ҙәре­нең эш хаҡы күтәрелде, төрлө йүнәлештә гранттар булдырылды, иң мөһиме – ауыл клубтарына иғтибар артты.

– Әбйәлил районында бөтәһе 72 клуб бар, уларҙың барыһы ла эшләй. Ҙур ғорурлыҡ менән әйтә алам: беҙ бер генә ауылда ла халыҡтың күҙ төбәп торған берҙән-бер мәҙәни усағын ябыуға юл ҡуйманыҡ. Киреһенсә, “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Урындағы мәҙәниәт йорто” проекттарына ярашлы, байтаҡ ауылдарҙа мәҙәни-ойоштороу учреждениеларының матди-техник базаһы яңыртылды, музыка ҡоралдары һатып алынды, яңы костюмдар тектерелде.

Бөгөн беҙ иғтибарҙы күберәк ауыл клубтарына йүнәлтәбеҙ тиһәк тә, дөрөҫ булыр, минеңсә, сөнки ул – ауылдың “йөрәге” лә, халыҡ­тың рухи терәге лә, ауылдаштары менән осрашып һөйләшер урыны ла, күңелдәрен байытыр һәм йылытыр усаҡ та. Райондың барлыҡ мәҙәни-ойоштороу учреждениелары халыҡты аң-белемгә әйҙәп, уларҙың рухи ҡиммәттәрен байы­тыуҙа үҙ ролен уңышлы башҡара. Халыҡ таланттары концертында ауыл халҡы дәррәү ҡатнаша. Әле улар шау-гөр килеп Яңы йыл байрамдарына әҙерлекте башланылар ҙа. Һәр ауылдың һәр урамы, ҡарҙан төрлө һындар яһап, шыршылар ултыртып, ҡар майҙансыҡтары әҙерләй, Яңы йыл кисәһен үткәреү өсөн ҡулынан килгәнсә тырыша. Элекке кеүек, беҙ уларға приздар алыу, төркө конкурстар үткәреү өсөн финанс ярҙамы бүлә ал­майбыҙ, шуға күрә һәр ауыл клубы хеҙмәткәрҙәре был бурысты үҙ көсө менән атҡарып сыға.

Ауылдарҙа дәртле, талантлы халыҡ йәшәй, тик уларҙы күреп, табып сәхнәгә сығарыу ғына кәрәк. Ҡыш көндәре ауыл клубтары яңыса һулыш алып, балҡып китә, сөнки ауыл халҡының йорт-ҡура мәшә­ҡәте бер аҙ бөтә, клубҡа барыр өсөн ваҡыты ла табыла. Тап ошо миҙгелдә округтар араһында концерттар, төрлө байрамдар йыш үткәрелә, фольклор, драма, вокал, бейеү түңәрәктәре әүҙемләшә. 23 февралдә ауылдың ҡатын-ҡыҙҙары әҙерләгән концерт була. Ҡунаҡ ашы – ҡара-ҡаршы, тигәндәй, 8 Март байрамында ир-ат гүзәл заттарға байрам концерты әҙерләй.

Әйткәндәй, һәр мәҙәни сараның башында ағинәйҙәр әүҙем ҡатнаша, ауылдың ағинәйҙәр ҡоро, ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе йөгөн дә күпселек беҙҙең хеҙмәткәрҙәр тарта. Мәҙәни мөхиткә бер килеп юлыҡтыңмы, унан китеү бик ҡыйын, шуға күрә мәҙәниәт өлкәһендә үҙ һөнәренең ысын оҫталары эшлә­гәндә, ауыл клубтарының уты балҡып торасағына ышаныс ҙур.

– Ҙур теләк менән оҙаҡ йылдар халыҡта мәҙәниәткә һөйөү тәрбиә­ләп, үҙ эшенең ысын оҫталарына әүерелгән ойоштороусыларҙы бил­дәләмәксемен. Улар – Күп функ­ция­лы Байым мәҙәниәт үҙәге директоры, Башҡортостандың атҡа­ҙан­ған мәҙәниәт хеҙмәткәре Марс Сәйетғәлин, Ташбулат мәҙәниәт йорто мөдире, Рәсәй һәм Башҡорт­остан Яҙыусылар союзы ағзаһы, шағирә һәм сәсәниә Зөлфирә Ҡара­ғужина-Моратшина, Михайловка ауыл клубы мөдире Ләйсән Ғиләже­ва, Буранғол мәҙәниәт йорто мө­дире Гөлназ Мәғәфүрова һәм баш­ҡалар. Районыбыҙҙағы бөтә мәҙә­ни-ойоштороу учреждениелары уңышлы эшләй. Кемделер маҡтап, икенсеһен яманларға урын юҡ. Клубтарҙың барыһы ла халыҡ­тың рухи ихтыяжын ҡәнәғәтлән­дереүгә булыша, үҙ өлөшөн индерә.

– Республикала киң таралған “Һау­мы­һы­ғыҙ, ауылдаштар!” байра­мының тәүге тапҡыр ярты быуаттан ашыу элек Әбйәлил районында башланып китеүен күптәр бел­мәйҙер ҙә әле. Танылған журналист, “Почет Билдәһе” орде­ны кавалеры, РСФСР-ҙың атҡа­ҙан­ған мәҙәниәт хеҙмәткәре Ғәли Ишбу­латовтың тәҡдиме менән уның тыуған төйәге Ҡаҙмашта ауыл­даштар йыйыла ул саҡ. Күркәм йолаға нигеҙ һалыусылар туғандар бер-береһен танып үҫһен, тарих юғал­маһын, йәш быуын йән­төйәген ҡә­ҙер­ләһен тигән кеүек маҡсат­тарҙы күҙ уңында тотһа, һуңғы йыл­дарҙа был сара төйәкте төҙөк­ләндереү йәһәтенән дә ҙур әһә­миәткә эйә. Шуныһы ҡыуа­ныслы: Әбйәлилдә барлыҡҡа килгән байрам бөгөн тотош республика райондарында үтә һәм киң танылыу тапҡан.

Ата-бабаларыбыҙ һөнәрҙәрен һаҡлап ҡалыу, уларҙың нескәлек­тәрен йәш быуынға еткереү, халыҡ ижадын популярлаштырыу, оҫта­лар­ҙы асыҡлау, тәжрибә уртаҡ­лашыу маҡсатында икенсе йыл рәттән районда “Һандыҡ-шоу” байрамы үткәрелә. Быйыл уны беҙ II асыҡ “Һандыҡ” байрамы итеп ойош­торҙоҡ, серле һандыҡ эшләү­се­ләр, боронғо ҡомартҡыларҙы һаҡ­лаусылар республиканың төрлө район һәм ҡалаларынан ғына түгел, хатта күрше өлкәләрҙән дә ҡатнаш­ты. Шулай уҡ беҙҙә тәүге тап­ҡыр “Ҡыҙыл йәйләүе” тип аталған баш­ҡорт этник ижад конкурсына нигеҙ һалынды. Ул быйыл икенсе тапҡыр Байым ауылында үтте. Унда сәсән­дәр һәм көйләүселәр, йыраусылар үҙ-ара бәйге тотто.

Тағы ла шуны өҫтәр инем, үткән йылдан башлап яҡташыбыҙ, Салауат Юлаев, Ким Әхмәтйәнов, Мәжит Ғафури исемендәге премиялар лауреаты, Рәсәй Федера­ция­һының атҡаҙанған, Башҡорт­остандың халыҡ артисы Әхтәм Абушахманов призына республика һәүәҫкәр театрҙарының республика фестивале үтә. Былтыр башланғыс алған был фестиваль артистың тыуған ере – Буранғолда үтте, быйыл иһә бәйгене район мәҙәниәт йортонда ойошторҙоҡ. Өс көн дауамында барған фестивалдә төрлө райондың һәүәҫкәр артистары сығыш яһаны. Гран-при Ишембай районының Кинйәбулат ауылы мәҙәниәт йортоноң “Зөбәржәт” халыҡ театрына бирелде, беҙҙең райондан Атауҙы клубының “Ялҡын” театр коллективы өсөнсө урынды яуланы.

– Эйе, беҙҙең районда элек-электән кейеҙ баҫыусылар күп булған. 2001 йылда тәүге тапҡыр “Аҡ кейеҙгә баҫһам...” тип аталған республика байрамы була. Уны ойоштороусылар төбәктә кейеҙ баҫыу эшен йән­лән­дереү, йоланы һаҡ­лап ҡалыу, йәш бы­уынға етке­реү, башҡа райондарға күрһәтеү маҡсатында Буран­ғол ауылында “Кейеҙ йорто” кәрәклеген әйтә һәм район хаки­миәте­нең ярҙамы менән ул асыла.

Бөгөн “Кейеҙ йорто”­ноң етәксе­һе – Зөлфирә Мәхийәнова. Ул үҙе лә оҙаҡ йылдар семәрле кейеҙ баҫа, был өлкәлә ярайһы уҡ уңыш­ҡа өлгәшкән оҫталарҙың береһе. Уның хеҙмәт емештәрен Кипр, Франция кеүек сит ил вәкилдәре һатып алған, төрлө күргәҙмәләрҙә алдынғы урындар яулаған. 2020 йылда Башҡортостан Бөтә донъя фольклориадаһын ҡабул итәсәк, уның сиктәрендә сит ил ҡунаҡтары беҙҙең районды ла урап үтмәйәсәк. Шуға күрә бөгөндән үк үҙебеҙҙең төбәккә хас булған милли йолала­рыбыҙҙы, халҡыбыҙҙың онотола барған кәсеп-шөғөлдәрен ҡайтанан тергеҙәбеҙ, уларҙы тамашасыларға күрһәтеү буйынса бихисап эш алып барыла. Шулай уҡ сит ил ҡунаҡта­ры “Кейеҙ йорто”нда булып, һарыҡ йөнөнән сифатлы һәм экологик яҡтан таҙа кейеҙҙе үҙҙәре үк баҫып ҡарар тигән ышаныстабыҙ.

– Был һүҙҙәрҙе кем әйткәндер, әммә уның нигеҙендә тулыһынса дөрөҫлөк ята. Әбйәлилдәр бейергә ярата, йыл һайын “Байыҡ” телевизион бейеү конкурсында гран-приһыҙ ҡалғаны юҡ, тиһәк тә була. Үҙебеҙҙә лә йыл һайын “Байыҡ” район конкурсын үткәрәбеҙ, унда һәр ауылдан бейеүселәр ҡатнаша, яңы атлағанынан алып туҡһан йәшлектәре лә сәхнәгә сығып, ойоҫҡота баҫып бейей. 2008 йылдан алып бөгөнгә тиклем “Байыҡ” телевизион бейеү конкурсында ололар һәм балалар араһында “соло”, “трио”, парлы, коллектив башҡарыусылар араһында беҙҙең райондан да күберәк гран-при яулаған бейеүселәр юҡ! Райондың һәр мәктәбендә бейеү түңәрәктәре эшләй, йыл һайын сәхнә кейемдәре тектерелә.

Районыбыҙҙың йөҙөк ҡашы бул­ған “Йәшлек” халыҡ бейеү ансамбле быйыл 50 йыллығын билдәләй. Ошо дәүерҙә ансамблдә әллә күп­ме быуын алмашынды, әммә улар­ҙың береһе ле бейеүгә һөйөү хисен һүндермәне, төрлө өлкәлә эшләү­ҙәренә ҡарамаҫтан, әле булһа сәх­нәгә хыянат итмәй, бейей. Район­дағы бер генә концерт та “Йәш­лек”һеҙ үтмәй. Әйткәндәй, беҙ ансамблдең күркәм юбилейын билдәләп үтергә уйлайбыҙ.

– Улар бик күп һәм һанап китеүгә лә байтаҡ ваҡыт сарыф ителер ине. Һарытау ҡалаһында үткән үҙешмәкәр сәнғәт коллективтары араһында I Бөтә Рәсәй конкурс-фестивалендә Заһит Ғәбитов етәкселегендәге “Серле моң” халыҡ вокаль ансамбле I дәрәжә диплом­ға лайыҡ булды. Ошо уҡ коллектив Мәләүездә үткән стилләштерелгән йыр, бейеү, музыка “Төпкөлдә” фес­тивалендә беренсе урынды яуланы. Резеда Юлдашева етәкселе­гендәге “Әхирәттәр” халыҡ фольклор ансамбле Илеш районындағы “Ауаз” башҡорт этник фести­ва­лендә Гран-при алып ҡайтты.

Тәтешле районында “Шәжәрә байрамы”нда ҡатнашып, “Йәш килендәр” конкурсында Лилиә Яныбаева беренсе урынға лайыҡ булды. “Ғаиләм – ҡәлғәм” конкурсында Ғәбитовтар ғаиләһе Гран-при яуланы. “Тула Гармоникаһы” Бөтә Рәсәй йәш башҡарыусылар конкурс-фестивалендә Айназ Дәүләтов икенсе урынға сыҡты (уҡытыу­сыһы – Азат Атанғолов). Ғөмүмән, төрлө конкурстарҙа беҙҙең талантлы ҡыҙ һәм егеттәребеҙ һәр саҡ алдынғы.

– Бөтә Рәсәй фолькло­риа­да­һына әҙерлек сиктәрендә киләһе йылда беҙ башҡорт халҡының милли аштарын пропагандалау, баш­ҡорт кухняһын донъя кимәлендә танытыу маҡсатында “Ашъяулыҡ” исемле өр-яңы конкурс үткәрергә йыйынабыҙ. Ул февраль айында уҙасаҡ. Һәр ауылда онотола баш­лаған милли аш-һыуҙы тергеҙеү, уны әҙерләү, табынға ҡуйыу буйынса ярыштар иғлан ителәсәк. Йомғаҡлау өлөшөн район үҙәгендә үткәреү планлаштырыла. Әйткән­дәй, быйыл беҙҙең уңған хужаби­кәләр “Башҡортостандың 100 йыл­лығына – 100 милли ризыҡ” тигән конкурс ойошторҙо. Башланғыс бар, артабан уны дауам итеү генә кәрәк.

Әбйәлил районы.