“Ел аулаусы” малай хыял артынан ҡыуа

– “Ел аулаусы” фильмындағы малай бөгөн нисек йәшәй?

– Мин әлеге мәлдә Мәскәүҙә М.С. Щепкин исемендәге театр институтында актер һөнәренә уҡып йөрөйөм. Быға тиклем Өфө дәүләт сәнғәт академияһының ре­жиссерлыҡ факультетында ситтән тороп белем ала инем, ундағы уҡыуҙы туҡ­татып торорға тура килде, әммә киләсәктә быға әйләнеп ҡайтасаҡмын. Бер үк ваҡытта ике йыл дауамында Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармония­һындағы хор капеллаһында эшләнем.

Һөйгән ҡыҙым Лиә менән, барыһын да ташлап, Мәскәүгә китергә ҡарар иттек, актер һөнәрен үҙләштереү ине маҡсатым. Беренсе йыл юғары уҡыу йортона инә алманым, әммә күңелде төшөрмәнем, эш эҙләргә ҡарар иттем. Шулай итеп, Рәсәй Свешников исемен­дәге рус дәүләт хорында хеҙмәт юлым башланды. Ысын мәғәнәһендә уңыш йылмайҙы тип иҫәпләйем, сөнки унда юғары белем менән генә алалар, ә мин хор-дирижерлыҡ буйынса махсус урта белемле генә инем. Хорҙа йылдан артыҡ эшләгәндән һуң театр буйынса тағы ла бәхетемде һынап ҡарарға булдым. Быныһында уңдым. Әмәлгә ҡалғандай, Башҡортостандан махсус рәүештә студенттар йыялар ине.

– Инде өсөнсө курста белем алам, тиҙҙән диплом спектаклдәре башланасаҡ. Ике төп, бер икенсе пландағы ролем бар.

– Өйләндем, ҡатыным Лиә менән Оскар исемле ул үҫтерәбеҙ, уға инде йәш тә өс ай. Дуҫтар “ҡыҙ тыуһа, Тэфи тигән исем ҡуш” тип көлә (“Оскар”, “Тэфи” – Голливудтағы һәм Рәсәйҙәге кино өлкәһендә юғары наградалар – авт.). Был тәҡдим миңә оҡшай, Стефания тип ҡушып, Тэфиға ҡыҫҡартҡанда була (көлә).

– Ғәҙәти кастинг аша. Руслан роленә актер малайҙы оҙаҡ эҙләп тә таба алмағас, фильмдың режиссеры Айсыуаҡ Йома­ғолов актер-актрисаларҙың балаларына күҙ һалырға ҡушҡан, сөнки гендар ғәләмәтеме икән, уларҙа уйнау һәләте бар.

Әсәйем Лина Ғәниева “Нур” татар дәүләт театрында эшләй. Ул ваҡытта “Башҡортостан” киностудияһында режиссер ярҙамсыһы булып эшләгән актриса Нәжибә Искәндәрова, әсәйемдән минең фотоһүрәтемде һорап алып, иртәгәһенә кастинг үтергә саҡырған. Әсәй, үҙ сиратында, өйгә ҡайтҡас, миңә хәбәр итергә бер аҙ онотоп йөрөгән әле. Мин ҡыуанам, ул: “Ваҡытынан алда шатланмай тор, кастинг әле кинола төшөүҙе аңлатмай”, – тине. Ә минең үтеремә һис шигем юҡ. Шулай килеп сыҡты ла, йөҙгә Марат Бәшәровҡа ла оҡшағанмын.

– Алсаҡ кеше, йыш ҡына ҡыҙыҡлы хәл-ваҡиғалар хаҡында бәйән итә торғайны. Ғөмүмән, беҙҙең танышыу тарихы ла үҙенсәлекле. Аэропортта фильм­ды төшөрәләр ине. Барыһы ла Бәшәровтың килеүен көтә. Бүлмәлә кейемемде алмаштырып торам, кемдер инде лә: “Һаумы, улым!” – тине. Күтәрелеп ҡараным да: “Атай!” – тип ҡысҡырып ебәрҙем, ҡосаҡлашып алдыҡ. Хас та кинолағы һымаҡ килеп сыҡты. Был хәлгә шаһит булғандар беҙҙең тәү күрешеүҙән үк ролгә инеп китеүебеҙгә ғәжәпләнде. Шунда уҡ дуҫлаштыҡ.

Хәҙер, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аралаш­майбыҙ, әммә бер нисә тапҡыр осраҡлы рәүештә күрешкән мәлдәр булды. Минең эш урынымдың эргәһендә генә “Экстрасенстар алышы” тапшырыуын төшөрәләр ине (Марат Бәшәров – был тапшырыуҙың алып барыусыһы – авт.). Эшкә китеп барғанда урамда күрешеп һөйләшеп торҙоҡ. Быға тиклем ул уйнаған спектаклгә барғайным, журналистар беҙгә осрашыу ойошторҙо.

– Бала сағымда мин уның һымаҡ була торғайным. Шуға күрә фильмда үҙемде уйнаным. Ә үҙеңде уйнау һәр ваҡыт ауыр. Мин атайһыҙ үҫтем, шуға Русландың яңғыҙлығын йөрәгем менән тойҙом.

– Кастинг ваҡытында, режиссер Айсыуаҡ Йомағоловтың ҡушыуы буйынса, фильмдағы Әхмәт бабайҙың ҡайыш тотоп Русланды баҫтырғанын сағылдырған өҙөктө уйнаным. Ул һуғырға була: “Салбарыңды сис!” – тип арттан ҡыуа, мин: “Балаларҙы туҡмау непедагогично”, – тип ҡасам.

Мин шуҡ малай инем, гел генә шаяртыуҙар уйлап сығара торғайным. Тәмәке тоҡандырғыстың утын тулы­һынса астым да Мәүлетбай ағайға һуҙам, тәмәке тоҡандырығыҙ, йәнәһе. Шулай итеп, уның ҡаштары өтөлдө, кино төшөрөү туҡтатыла яҙҙы. Был юлы ағай “Сис салбарыңды, ярам!” тип инде ысынлап арттан баҫтырҙы (көлә).

– Ул – актерлыҡҡа тиклем мәшһүр йырсы булып танылған шәхес. Төрлө илдәр буйлап гастролдәрҙә йөрөгән саҡтары хаҡында һөйләй торғайны. Өйөнә барған саҡта йәш сағындағы фотоһүрәттәрен күрҙем – Джеки Чанға оҡшаған (йылмая).

Ғаиләһен ныҡ ярата ине, уның хаҡында йыш һөйләр булды. Киноға төшкән ваҡытта ул яҡын туғаныма әүерелде.

Мәүлетбай ағайҙың актерлыҡ һәләтен, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңлап күргәндәр, ә ул күпме ҡыҙыҡлы ролдәр, һоҡланғыс образдар ижад иткән булыр ине!

– Әлбиттә. “13-сө раунд”, “Беренсе республика”, “Өфөнән һөйөү менән”, “Һеңлекәш” фильмдарын ҡараным.

– Фильмға үпкә белдереү – йүләрлек. Был бит юмор. Ә киноларҙа миллилекте лә заманса күрһәтеп була. Айнур был йәһәттән булдырҙы, киләсәктә тағы ла шәберәк фильмдар төшөрәсәгенә шигем юҡ. “Өфөнән һөйөү менән” киноһы, Эдуардо де Филиппоның пьесалары һәм фильмдары һымаҡ, итальян неореализмы стилендә төшөрөлгән.

Миллилек – күркәм, үҙенсәлекле күренеш, һәм уны киноларҙа йышыраҡ ҡулланырға кәрәк, сөнки тап ул беҙҙе башҡа халыҡтарҙан айыра, тап милли һыҙаттар аша беҙҙе таныйҙар. Ә кино донъяһында үҙенсәлекле булыу бик мөһим. Төп герой Уралдың бер ҡатлы­лығына килгәндә, үҙемдең уға оҡшаған күп кенә дуҫтарым бар. Был “Өфөнән һөйөү менән” фильмында ысынбарлыҡ­тың сағылыуы хаҡында һөйләй.

– 17 йәштәр тирәһендә, Булат Йосопов­тың кино мәктәбендә уҡыған саҡта, “Мин һиңә ышанам” исемле ҡыҫҡа метражлы фильм төшөрҙөм. Унда Булат Йосопов­тың кәңәше буйынса үҙемде уйнаным. Бер ҡатлы ғына картина ул, минең тәүге тәжрибәм. Һуңғы түгелдер тип ышанғы килә.

– Әлбиттә. Ғаиләм менән ҡайтып төпләнергә теләйем, әммә килеп сыҡһа, Мәскәүҙә лә актерлыҡ һөнәре менән шөғөлләнергә ине. Ваҡыт күрһәтер. Күптән түгел Дмитрий Бикбаевтың “Быуындар” спектакленә кастингты уңышлы үттем һәм антагонист ролен башҡарҙым. Өфөлә лә, Мәскәүҙә лә берҙәй йәшәгем һәм ижад иткем килә.

– Киләсәктә барлыҡ хыялдарыңдың һәм уй-ниәттәреңдең тормошҡа ашыуын теләйем. Алла бирһә, Башҡортостан, башҡорт кино сәнғәте үҙенең һәләтле улын ҡолас йәйеп ҡаршы алыр, сөнки һеҙҙең кеүек ижадсылар республика­быҙға кәрәк.