“Ул эргәләге дуҫ кеүек...”

Был көндө булдырыу идеяһы менән Испания радиоһы академияһы президенты Хорхе Альварес сығыш яһай. Уның тәҡдимен ЮНЕСКО ла хуплай һәм, шулай итеп, 2011 йылда календарҙа Бөтә донъя радио көнө барлыҡҡа килә. Ни өсөн тап ошо көндә икәнен дә аңлатып үтәйек: 1946 йылдың 13 февралендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының радиоһы тәүге тапҡыр эфир тулҡындарына сыға.

Бөтә донъя радио көнө алдынан беҙ ошо өлкәгә фиҙакәр хеҙмәт иткән, тыңлаусыларҙың һөйөүен яулаған төрлө быуын радиожурналистарына мөрәжәғәт иттек. Коллегаларабыҙ журналистикаға илткән юлдары, был өлкәлә эшләүсе хеҙмәткәрҙең ниндәй сифаттарға эйә булырға тейешлеге, ғөмүмән, радионың улар тормошонда тотҡан роле хаҡындағы һорауҙарыбыҙға ихлас яуап бирҙе.

Гөлсәриә ӘБИЛЕВА,

– Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлап ҡайт­ҡас, Башҡортостан телевидениеһында эш башланым. Ғаилә хәле буйынса Силәбе өлкәһе­нең Ҡыҙыл районында йәшәп, ошо төбәк гәзитендә эшләп алдым. Унан инде яҙмыш ми­не Сибай ҡалаһында 90-сы йылдарҙа асылған радиостудия менән бәйләне. 1994 йылда Сибайҙа республика радиоһының филиалы булдырылды. Беҙ – Нәфисә һәм Марат Тулыбаевтар, Таңһылыу Ғәйнуллина, мин, гөр­ләп эш башланыҡ. Тәүҙә республика ра­дио­һы эфир ваҡыты бүлә ине, аҙаҡ тапшы­рыуҙар күбәйгәс, тура эфирҙар ойошторола башлағас, айырым йышлыҡҡа сыҡ­тыҡ. Эшебеҙгә йәштәр ҡушылды, студент, мәктәп уҡыусылары сығарылыштары әҙерләнә башланы. Яңылыҡтар, ҡотлауҙар даими сыҡты, республика радиоһы менән радиокүперҙәр ойошторолдо. Тура эфирға сығып, байрам­дарҙан, төрлө сараларҙан репортаждар эш­ләй инек. Сибай радиоһын ҡала халҡы ла, эргә-тирә ауылдар ҙа яратып тыңланы, ул бигерәк тә йәштәр ара­һында популяр булды. Тура эфир ваҡы­тында телефон бер мәлгә лә тынмай ине.

Тап шул ваҡытта Сибайҙа филармония, балалар театры кеүек мәҙәниәт усаҡтары, башҡортса “Атайсал” гәзите һәм башҡа рухи үҙәктәр асылды. Мәғлүмәт донъяһы гөрләп торҙо һәм беҙ рәхәтләнеп, йөҙөп йөрөп эшләнек, сөнки ул осор халыҡтың үҙаңы уянған мәлгә тура килде.

Артабан ошо радионың яуаплы мө­хәррире, унан инде республика радиоһы­ның Урал аръяғы райондары буйынса үҙ хәбәрсеһе булып эшләргә насип булды. Үкенескә ҡаршы, Сибай радиоһы ябылды, үҙ хәбәрсе вазифаһы ҡыҫҡартылды. Бөгөн, хаҡлы ялда булыуыма ҡарамаҫтан, Сибай телевидениеһының башҡортса тапшы­рыуҙар бүлегендә эшләйем.

Радио – ул кешене тәрбиәләүсе, телгә өйрә­теүсе, уға ҡарата ҡыҙыҡһыныу, һөйөү уятыусы сара, шуға күрә журналистың телмәре төҙөк, һөйләгәне төплө булырға тейеш.

Радиола эшләгән йылдар ғүмеремдең иң бәхетле, иң уңышлы осоро булып иҫтә ҡалған. Әле лә өйөмдә һәр ваҡыт йә “Юлдаш”, йә “Ашҡаҙар” һөйләп тора. Теле­визорҙан тапшырыу ҡарау өсөн тулыһынса үҙеңде шуға арнарға тура килә, ә радионы эш араһында тыңларға ла мөмкин, ул эргәләге дуҫ кеүек, шуға күрә миңә радио һәр ваҡыт яҡын һәм ҡәҙерле.

Бәйтулла ФӘТҠУЛЛИН,

– Журналист булыу хыялы төпкөл ауыл малайында бала саҡтан булмағандыр. Тракторсы булырға теләй инем. Бәләкәй саҡта ағайым менән ауылдың иң шәп тракторсыһы Әхәт ағайҙы (йәне йәннәттә булһын) ҡабатлап уйнай торғайныҡ: икәү­ләп ултырғыс-тракторҙы “ремонтлайбыҙ”, шуны “йөрөтәбеҙ”, “эшкә барабыҙ”. Әхәт ағай йыш ҡына беҙҙе тракторына ултыртып йөрөттө, атайым менән бергә эшләйҙәр ине.

Егет ҡорона еткәс, Өфөгә килеп, Баш­ҡорт дәүләт университетына уҡырға ингәс, журналист булыу хыялы уянды. Башта теле­видениеға – “Сәләм” тапшырыуына килдем, әммә теләгем яңылыҡтар хеҙ­мәтендә эшләү ине, шуға күрә радионың яңылыҡтар бүлегендә урын булыу менән күстем. Һуңғы ике йылда ижтимағи-сәйәси бүлектәмен.

Журналист һәр ишеткән мәғлүмәтен яҙыр­ға, һөйләргә, халыҡҡа еткерергә тейеш түгел. Тикшерергә, һәр яңылыҡты объектив баһалай белергә кәрәк. Шаҡ ҡатырғыс хәбәр табыу һәйбәт, әммә сысҡандан фил яһарға кәрәкмәй. Мәҫәлән, бер ауылдан шылтыраталар: ҡоҙоҡта һыу юҡ, был хәлгә ауыл хакимиәте башлығы ғәйепле, тиҙәр. Беренсенән, ҡоҙоҡ­тоң һыуын ул ҡоротмаған. Икенсенән, мо­ғайын, ауыл һыуһыҙ ҡалғанда хакимиәт етәк­се­леге ҡул ҡаушырып ултырмайҙыр, ниндәй ҙә булһа сара күрәлер. Шуға ошондай хә­бәр­ҙәрҙе эфирға бирер алдынан ике яҡтың да дәғүәләрен белеү, килеп тыуған хәлде аңлау, анализлау кәрәк. Шунда ғына тыңлау­сы­ға дөрөҫ, объектив мәғлүмәт еткерә алаһың.

Беҙҙең эштә иң йыш осраған ҡыйын­лыҡтарҙың береһе – эксперттар, йәғни хәл-ваҡиғаға асыҡлыҡ индерә алырлыҡ белгестәр табыу. Бар улар, тик башҡортса иркен аралашҡан, радио-телевидение аша матур итеп башҡортса сығыш яһай алған эксперттар аҙ. Киләсәктә телебеҙгә иғтибар артып, ике дәүләт телендә лә рәхәтләнеп аңлатма биргән, әңгәмә ҡорған йәштәребеҙ күбәйһен ине, тигән теләктә ҡалам.

Ә радионың минең тормошомдағы роленә килгәндә, ул икенсе йортом кеүек. Бәхеттең формулаһы ябай тиҙәр бит: иртәнсәк ашҡынып эшемә киләм, кис һағынып һөйөклө ҡатыным, ҡыҙым һәм улым янына ҡайтам. “Башҡортостан” гәзитен уҡыусыларҙың, “Юлдаш” радио­һын тыңлаусыларҙың һәр береһенә ошо бәхетте кисереп йәшәүҙәрен теләйем.

Зөһрә АРСАЕВА,

– Башҡорт дәүләт университетының журналистика бүлегендә уҡығанда төркө­мөбөҙ дуҫ һәм берҙәм булды. Беренсе курстан уҡ Башҡортостан радиоһына, гәзит-журналдарға хеҙмәттәшлек итә башланыҡ. Курсташым Рафиҡ Әхмәтшин менән “Етегән” тапшырыуы өсөн рубрика әҙерләй торғайныҡ. Програм­маның авторы Фәнүзә Баһауетдинова радио эшенең байтаҡ нескәлектәренә өйрәтте.

Университетты тамамлар алдынан Башҡортостан радиоһында хеҙмәт юлымды башланым. Яҙмыш мине талантлы жур­налист, талапсан етәксе Тәнзилә Абдулла ҡыҙы Үлмәҫбаева менән осраш­тырҙы. Уның мәктәбен үттем. Тәнзилә Абдулла ҡыҙы тәүге тапҡыр тура эфирға алып сыҡты. Икенсе остазым – Баш­ҡортостандың халыҡ артисы Әхәт Мортазин. Мин уға ла мәңге рәхмәтлемен. Ике абруйлы шәхес әллә күпме йәш хәбәрсегә ярҙам итте, юл күрһәтте. Бөгөн беҙ һайлаған һөнәребеҙгә тоғробоҙ, үҙ өлкәбеҙҙә ниндәйҙер уңыш яулағанбыҙ икән, бында уларҙың да өлөшө ҙур.

Радиоға күптәр килә, әммә барыһы ла унда ҡала алмай, сөнки был һөнәрҙе яратырға, ҡайһы саҡ шәхси ваҡытың менән дә иҫәпләшмәҫкә кәрәк. Радио – оператив мәғлүмәт сараһы. Һуңланыңмы, тормоштан артта ҡалдың тигән һүҙ. Шуға ла һәр саҡ эҙләнергә, табырға, алдан барырға кәрәк. Радио алдашыуҙы яратмай. Эфирҙа эшләгән кеше ихлас булырға тейеш.

Ике тиҫтә йылдан ашыу эш дәүерендә төрлө тапшырыуҙар алып барҙым. Биш минутлыҡ эфирмы ул йәки ике сәғәтлекме, алып барыусы һәр саҡ яуаплы ҡарай. Эшемде ауыр тимәйем, сөнки мин уны ысын күңелдән, бар йөрәгемде һалып башҡарам. Камил­лыҡтың сиктәре юҡ. Шуға беҙ ҙә һәр саҡ эҙләнәбеҙ, өйрәнәбеҙ, уҡыйбыҙ. Радио – команда эше, ә беҙҙең команда бик көслө. Ул ваҡыттың һәм һүҙҙең ҡәҙерен белергә, тауыш ярҙа­мында, йәғни матур, ипле һәм итәғәтле һөйләшеп, бик күп мәсьәләләрҙе хәл итергә өйрәтте. Радиожурналист етеҙ булырға, кешеләрҙе ишетә һәм тыңлай белергә, ысын тормошто аңларға тейеш. “Юлдаш”та ҡыйыу, креатив, алдынғы ҡарашлы, заман менән бергә атлаған кешеләр эшләй. Кәрәк икән, оператив репортаж менән тура эфирға сығабыҙ, талап ителһә, фотограф та булабыҙ, шофер ҙа, блогер ҙа, яҙабыҙ, монтажлайбыҙ, биҙәйбеҙ. Минеңсә, бөгөн журналисҡа 70 төрлө һөнәр белеү кәрәк.

Радио – үҙенә бер айырым мәғлүмәт сараһы. Ул һиңә һис кенә лә ҡамасау­ламай. Кухняла аш бешерәһеңме, бала йоҡлатаһың­мы, рулдә китеп бараһыңмы, ағас ултырта­һыңмы – уны тыңлай алаһың. Ул кешенең ваҡытын да урламай. Ә күпме файҙалы мәғлүмәт бирә, күңелде елкендерерлек йырҙар яңғырата. Туғандарым, таныштарым, ауылдаштарым барыһы ла радио тыңларға ярата. “Юлдаш”та эшләгән бөтә хеҙмәткәр­ҙәрҙе исемләп белә, ниндәй тапшырыуҙар әҙерләүҙәре тураһында ла хәбәрҙар. Радио берләштерә. Беҙҙең тыңлаусылар араһында “Юлдаш” аша танышып, яҡын дуҫҡа әүерелгән кешеләр ҙә байтаҡ.

Радиола эшләгәндә кейәүгә сыҡтым, балаларыбыҙ тыуҙы, еңеүҙәрем, уңыш­тарым да ошо өлкәгә арнаған хеҙмәтем өсөн. Ул мине күп кешеләр менән таныштырҙы, осраштырҙы. Радио – минең өсөн йәшәү мәғәнәһе, яҙмышым, тормошом, уға сикһеҙ рәхмәтлемен.

u 1866 йылда Америка стоматологы Малон Лумис үткәргесһеҙ элемтә сараһын уйлап табыуы тураһында иғлан итә. 1872 йылда ул ошо асышына бәйле патент ала. Әммә төрлө илдәрҙә радиоэлемтә сараһын уйлап табыусы тип төрлө кешеләр иҫәпләнә.