Сорғот сәхнәһен яулаған үҙебеҙҙең Светлана ул!

Өләсәйем Ҙур театрҙа эшләгән

– Кеше өсөн иң мөһиме – уның тамырҙары, булмышы, йәшәйеш көсө алған изге урын. Гәзит уҡыусыларға яҡында­рығыҙ, тыуған ерегеҙ хаҡында һөйләһәгеҙ ине.

– Тәүҙә өләсәйем тураһын­да­ғы иҫтәлектәрем менән уртаҡ­лашҡым килә. Сәхибә Мөхә­мәт­ғәли ҡыҙы Хәйруллина Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Мәскәүҙә йәшәгән һәм Ҙур театрҙа Хабицкийҙың милли труппаһы эшендә әүҙем ҡат­нашҡан. Труппа һабантуйҙарҙа, төрлө сараларҙа сығыш яһаған. Өләсәйемдең тауышы бик моңло булған һәм ул аһәңлек менән оҙон көйлө башҡорт йырҙарын башҡарған. Уйлауымса, уның ошо һәләте туранан-тура миңә күскәндер. Олатайым Нәжип Хәбиб улы Хәйруллин яу яланынан 1946 йылда ҡайтҡан һәм өләсәйемә өйләнгән. Олатайым, хәрби йылдарҙан башлап, ғүмер буйы шофер булып эшләне. Минең өсөн ул – ҡаһарманлыҡ, һынмаҫ рух өлгөһө. Уға һәр саҡ һоҡланып йәшәнем. Һүҙ әсәйем яғынан булған нәҫел хаҡында бара. Күптән иҫән булмаһалар ҙа, уларға һәр саҡ рәхмәтлемен, күңелемә һалған рухи нигеҙҙәре ҡаҡшамаҫ.

Әсәйем – Мәсетле районынан, атайым Шишмә районында тыуып үҫкән. Уларҙы яҙмыш 1973 йылда, Дәүләкән районының Ташлы-Шәрип ауылында, уңыш йыйыу осоронда осраш­тырған. В.И. Ленин исемендәге колхозға әсәйемде Өфөнән хеҙ­мәти командировкаға ебәр­гәндәр, ә атайым Дәүләкән ауыл хужалығы техникумында шофер булып эшләп йөрөгән. Улар, 1974 йылда ғаилә ҡороп, Дәү­ләкән районының Ҡаҙанғол ауылына күскән. Икеһе лә ғүмер буйы дәүләт мәнфәғәтенә фиҙа­кәр хеҙмәт итте, атайым хужа­лыҡта – шофер, әсәйем бухгалтер-кассир булып эшләне. Атайым райондың иң яҡшы водителе булараҡ танылды. Әсәйем, эшен еренә еткереп баш­ҡарыуҙан тыш, йәмәғәт тормошонда ла әүҙем ҡатнашты. Ул да бик матур йырлай, әммә уның ошо йүнәлеш буйынса белем алыу мөмкинлеге булмаған, шуға ҡарамаҫтан, ғүмер буйы үҙешмәкәр ижади эшмәкәрлек алып барҙы. Йырлай ҙа, бейей ҙә: ауыл мәҙәниәт йортондағы барлыҡ сараларҙың уртаһында ҡайнаны, һабантуйҙар, үҙеш­мәкәр артистарҙы берләштергән смотрҙар тиһеңме... Хәйер, бәл­ки, был заман күренеш­тәренең береһелер. Совет осоронда йәш­тәр бик әүҙем булғанын, ауыл, район тормошонда һәр яҡлап ҡатнашҡанын хәтерләйем.

– Ә һеҙ музыка буйынса тәүге белемде ҡайҙа алдығыҙ? Тап беренсе педагогтар ғүмер юлын билдәләгән йүнәлеште һайларға ярҙам итте, тип әйтә алаһығыҙмы?

– Тормошомда баһалап бөт­көһөҙ ҙур роль уйнаған уҡы­тыу­сыларыма рәхмәт һүҙҙәрен еткергем килә. Тәүге белемде Дәүләкән сәнғәт мәктәбендә алдым. Беҙ йәшәгән ҡасабаға Гөлнара Шәфҡәт ҡыҙы Миңле­йәрова килә ине. Тап ул, һөнәри һиҙгерлек һәм иғтибар күрһә­теп, музыка донъяһындағы тәүге аҙымдарымды билдәләне, тип әйтергә мөмкин. Ул моң донъяһына һөйөү уятты, нығы­нып та бөтмәгән бала күңелендә музыканы тойоу һәләтен бар­лыҡҡа килтерҙе.

Музыка мәктәбен тамам­ла­ғас, Өфө сәнғәт училищеһының дирижер-хор бүлегенә уҡырға индем. Вокал буйынса педагогтарым Аэлита Чембарисова, Флүрә Ноғоманова, йырға һәлә­темде күреп, бер юлы вокал бү­легендә лә шөғөлләнергә, ике бүлекте бер юлы тамамларға тәҡдим итһә лә, етәкселек быға барманы. Училищенан һуң Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға индем. Вокал буйынса белемде Светлана Слягузовала эстәнем. Светлана Әнүәр ҡыҙы, һөнәр оҫтаһы булараҡ, үҙ-үҙемдә ышаныс тыуҙырҙы, вокал тех­никаһының ҡеүәтен асты. Унан тыш, Гнесиндар исе­мендәге Рәсәй музыка акаде­мияһы уҡытыусылары Марина Кравец, Екатерина Стародубровская менән шөғөлләнергә насип итте. Уларҙың кәңәштәре, ижади юлымды даими күҙәтеп ба­рыуҙары әле лә яуаплылыҡ өҫтәй. Институттың вокал бүлегендә белем алғанда остаздарым Римма Юлдашбаева, Миләүшә Мортазина хәстәр­лекле мөнәсәбәте, педагогик ярҙамы менән миңә профессиональ йәһәттән үҫешергә бу­лышлыҡ итте.

Бөйөк пианист булырмын тигәйнем...

– Ә ниңә фәҡәт – опера? Был бала саҡ хыялымы, әллә осраҡлыҡмы?

– Мәктәптә миңә гуманитар фәндәр оҡшай ине. Музыкаға иһә тыуғандан ғашиҡмын: бер самими төшөнсә булып, үҙенә ылыҡтырып торған серле ғәмәл ул. Йыр-моң кәйефемде күтәрә, дәрт-дарман өҫтәй: бала саҡтан йотлоғоп классик әҫәрҙәр тың­лар­ға яраттым, уларҙың аһәңенә һоҡланып, тылсымына бирелә инем.

Бала саҡта фортепианола уй­нарға бик хыялландым. Хатта, уйын ҡоралы булмағас, трюмоға китаптар ҡуйып күнекмәләр яһай торғайным. Мин үҙемде бөйөк пианист тип күҙалларға, хыялланырға ярата инем – әсәйем был хаҡта әле лә ҡыҙыҡ итеп һөйләй, хәтерләп көлөшөп алабыҙ. Шул уҡ ваҡытта әсәйем, һиҙгер күңелле кеше булараҡ, хәлде аңғарып, мине музыка мәктәбенә алып барҙы. Артабан унда бик тә уңышлы уҡып киттем, тигәйнем инде.

Опера иһә артабан күңелемде яулаған тормош этаптарының береһе булғандыр. Музыкаға бала саҡтан мөкиббән кеше булараҡ, йырҙар һәм романстар мине үҫкән һайын нығыраҡ арбай барҙы.

– Фәҡәт опера йырсыһы булам тигән инаныу ҡасан нығынды?

– 1994 йылда мин Өфө сәнғәт училищеһының дирижер-хор бүлегенә уҡырға индем. Әйте­үемсә, вокал буйынса педагог Аэлита Чембарисова тәүге көндәрҙән үк миңә вокал буйынса белем алырға кәрәклеген әйтә килде. Тәүге яңғыҙ партияны мин Т. Сәйфуллин исемендәге Башҡорт дәүләт академия хор капеллаһында һынаным: Ф. Пу­ленктың “Stabat Mater”ын башҡарҙым.

Сорғот ҡалаһына күсеп килгәс, урындағы филармонияла хеҙмәт юлын башланым. “Светилен” хор капеллаһы миңә тәүге ижади мәктәп булды һәм вокаль белем алырға кәрәклегенә нығыраҡ инандырҙы. Ошонан һуң инде Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының вокал бүлегенә уҡырға индем.

Сорғот филармонияһында эшләп йөрөүемә лә 17 йыл тулып үтте. Уның солисы булараҡ сығыш яһайым, хор капел­ла­һында йырлайым, яңғыҙ пар­тияларҙы башҡарам. Беҙҙең симфоник оркестр оҙатыуында ойошторолған ҙур концерттар һәр саҡ аншлаг менән үтә.

2014 йылда, һөнәри аттестация үткәндән һуң, миңә “сәхнә­нең әйҙәүсе оҫтаһы” тигән квалификация бирҙеләр. Һис шик­һеҙ, был һөнәри оҫталыҡты үҫтереү, артабан камиллашыу өсөн ҙур аҙым булды, яңы мөмкинлектәр асты.

– Ижади биографияғыҙҙа ниндәйҙер хәл-ваҡиғаны айырым билдәләп үтә алаһы­ғыҙмы?

– Әлегә иң ҙур ҡаҙаныш­та­рым тип халыҡ-ара конкурс­тарҙа ҡатнашыуымды, еңеүемде атар инем. Уларҙың береһе – Финляндияла, икенсеһе Италияла үтте. Унда төрлө ил артистары ҡатнашты, Ҡытай, Белоруссия, Балтик буйы илдәре йырсыларын ишетергә насип булды. Ошо һәләтле шәхестәр ара­һында “лауреат” исемен яулап ҡайтыуым эшмәкәрлегемә мәртәбә, үҙемә дәрт-дарман өҫтәне.

Опера күпкә яҡын һәм үҙ

– Һеҙ үҙегеҙҙең амплуанан ҡәнәғәтме? Репертуар мөмкин­лектәрен, һөнәри көсөргәнеште нисек баһалайһығыҙ?

– Эйе, миңә әлеге репертуар менән бөгөнгө амплуала эшләү бик оҡшай. Икенсе төрлө булыуын күҙ алдына ла килтерә алмайым. Шулай уҡ сығыш­тарымды башҡорт йырҙары, совет классикаһы, хәрби, балалар темаһына ҡағылышлы йырҙар менән байытам. Төрлө йүнә­лештә сығыш яһау миңә йырсы булараҡ камиллашырға ярҙам итә, әммә опера минең өсөн күпкә яҡын һәм үҙ.

– Яратҡан ролдәрегеҙ бармы?

– Минең өсөн иң яҡын ролдәр һәм образдар – Ж. Бизеның “Кармен” операһынан Кармен, К. Сен-Санстың “Самсон и Далила” операһынан Далила, М. Мусоргскийҙың “Хованщина” операһынан Марфа, Н. Римский-Корсаковтың “Батша кәләше” операһынан Любаша.

Камерный музыканы, П. Чай­ковскийҙың, С. Рахма­ниновтың әҫәрҙәрен башҡа­рырға яратам. Хәйер, исемлекте әллә күпме дауам итеп була, әммә, иң мөһиме, был музыканы, моңдо мин бар булмышым менән тоям һәм бар сағы­лышында тауышым менән тамашасыма еткерә алам.

Күптән түгел миңә яңы проектта ҡатнашырға тәҡдим булды: симфо-рок йүнәлешендә эшләп ҡарау мөмкинлеге, симфоник музыканың заманса яңғырашын күҙаллай ул. Әлбиттә, был симфоник музыка туранан-тура рок менән ҡатна­ша тигәнде аңлатмай. Шулай ҙа синтез ифрат ҡыҙыҡлы килеп сыға һәм төрлө коллективтар уны төрлө програм­маларҙа уңышлы файҙалана.

– Илебеҙҙең ҡайһы киңлек­тәрендә сығыш яһанығыҙ? Сит ил тамашасылары нисек ҡабул итте?

– Рәсәйҙең төньяҡ ҡалаларын буйлап сыҡтым: Ханты-Манси, Когалым, Нягань, Сорғот, шулай уҡ туған Өфөм тамашасылары сығыштарымды юғары баһаланы, концерттар уңышлы үтте. Шулай уҡ, үрҙә телгә алғанымса, Финляндия һәм Италия илдәрендә лә булып, сығыш яһап, тәжрибә туплап ҡайттым.

– Сорғот ҡалаһындағы мәҙә­ни кимәлде нисек баһалай­һығыҙ? Нисек кенә булмаһын, ул – сәнәғәт йүнәлешле ҡала. Халыҡ операны үҙ итәме?

– Халыҡ һәр ерҙә, һәр ваҡыт һөнәри оҫталыҡты, профессиональ кимәлде дөрөҫ аңлай һәм баһалай. Сағыу, яҡшы башҡарылған операны ла яратып тыңлай, рухи күтәренкелек кисереп, тағы ла концертҡа килергә маҡсат ҡуйып ҡайта.

Әлбиттә, мин, опера йырсыһы булараҡ, ҡасан да булһа Сор­ғотта опера театры асылыр тип хыялланам. Шул саҡта инде... Халыҡ ни тиклем классик музыкаға һыуһағанын, операны яратҡанын күрербеҙ.

– Опера башҡарыу, һеҙҙең­сә, тәүге сиратта һәләтме, әллә оло хеҙмәтме?

– Минеңсә, был – оло хеҙмәт. Талантлы булыу ғына аҙ, сөнки һәр кешене Аллаһ Тәғәлә ниндәй ҙә булһа һәләт менән бүләкләй, әммә һөнәри оҫта­лыҡтың юғары бейеклектәрен яулау өсөн был ғына етмәй, һөҙөмтә булһын өсөн тынғыһыҙ, фиҙакәр хеҙмәт талап ителә. Опера башҡарыу өсөн дә, физик көсөргәнеш менән бер рәттән, бихисап күңел ресурстары, рухи көс-ҡеүәт тә кәрәк, тип иҫәпләйем. Хәйер, был барлыҡ тармаҡтарға ла ҡағыла торған хәҡиҡәт – әгәр ҙә барыһы ла бар булмышын, һәләтен һалып, тырышып хеҙмәт итһә, был донъя күпкә камилыраҡ һәм сағыуыраҡ булыр ине.

Халҡымдың моңдары – илһам сығанағы

– Светлана Айрат ҡыҙы, тыуған яғығыҙ, тарихи тамыр­ҙарығыҙ хаҡында бер ваҡытта ла онотмағанығыҙ, мөмкинлек сыҡҡан һайын Башҡортос­танға ҡайтырға, яҡында­ры­ғыҙҙы күрергә тырышҡанығыҙ мәғлүм. Төрлө сараларҙа ла әүҙем ҡатнаша­һығыҙ, башҡорт моңдарын Сорғот ҡалаһы хал­ҡына еткерәһегеҙ. Был күңел талабымы, илһам сығанағы­мы, әллә ниндәйҙер һағыш сағылышымы?

– Халыҡ моңдары һәр ваҡыт минең өсөн маяҡ һәм илһам сығанағы булып тора. Ул һайы­ғыу белмәҫ саф һыулы инеш кеүек күңелемде сафландыра, булмышымдың тамыр­ҙарын һутландыра.

Мин урындағы яҡташтар ойошмаһы – Сорғот ҡалаһының Башҡорт милли-мәҙәни авто­номияһы менән хеҙмәттәшлек итеүемә бик шатмын. Уның етәксеһе Зөлфирә Италмаҫова, үҙешмәкәр “Шатлыҡ” халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе Рияз Байегетов, балетмейстр Лилиә Ғарифуллина хаҡында ыңғай һүҙҙәр генә әйтергә мөм­кин, сөнки улар Сорғот баш­ҡорт­тарын берләштереп кенә ҡал­май, ә һәр ҡайһыһының күңе­ленә рухи орлоҡ сәсә, милли мәҙәниәтебеҙҙе һаҡларға һәм үҫтерергә ярҙам итә. Улар менән рухташ булыуыма, хеҙмәт­тәш­лек итеүемә шатмын. Атап әйт­кәндә, был етәкселәр һәр саҡ диалогка асыҡ һәм синтезлы номерҙар булдырыуҙа ярҙам күрһәтә, яңы идеялар менән яна. Бейеү һәм йыр ҡушымтаһы һәр саҡ тамашасыларға оҡшай, сығыш сағыу һәм үҙенсәлекле була. Минең өсөн иһә – үҫеш юлындағы тағы бер баҫҡыс.

Былтыр апрелдә Ханты-Манси автономиялы округы баш­ҡорттарының мәҙәниәт көндәре сиктәрендә Башҡорт дәүләт филармонияһында ҙур концерт программаһы тәҡдим ителде. Сарала Ханты-Манси ҡала­һынан Вера Кондратьева тигән сәхнә оҫтаһы ҡатнашҡайны. Уға русса һәм башҡортса варианты булған йырҙы бергә башҡарырға тәҡдим иттем (тәржемәне яҡ­таш­тар ойошмаһының әүҙем ағзаһы, журналист Илиза Мәҡ­сүтова яһағайны). “Югра – ерем минең” этник номеры Рус­лан Кәримов исемле ҡурайсы баш­ҡа­рыуында башҡорт моң­дарын, Вера Кондратьева баш­ҡары­уында варган көйөн бер­ләштер­ҙе. Сығышты зауыҡ­лыраҡ итеү өсөн Лилиә Айытова күп көс һалды. Һөҙөмтәлә Себерҙәй киң ҡоласлы, башҡорт моңдарынан һуғарылған үҙен­сәлекле номер килеп сыҡты. Беҙҙе тамашасы бик йылы ҡабул итте.

Финалдағы “Башҡортостан – изге ерем” йыры ла халыҡ кү­ңе­ленә хуш килде (Гөлфиә Юнысова һүҙҙәре, Урал Иҙел­баев көйө). Вера Кондратьева менән башҡарған дуэт ҡеүәтле, матур килеп сыҡты. Ғөмүмән, йыр ав­торҙарына ла ҙур рәхмәт: аһәң­ле, мәғәнәле әҫәрҙе халыҡ яратып ҡабул итте.

Былтыр июлдә Дәүләкән ерен­дә үткән Мең ырыуы йыйынында булып, ырыуҙаш­та­рым алдында ла сығыш яһаным. Быйыл Сибай ҡалаһына ижади сәфәргә бармаҡсымын.

Ҡыҫҡаһы, яҙмыш Сорғот тарафтарына алып килһә лә, та­мыр­ҙарым Башҡортостанда икән­леген һәр саҡ тойоп, рухи ҡеүәт алып йәшәйем. Туған телебеҙҙе, моңобоҙҙо һаҡлауҙы хәстәрләүгә, мәҙәниәтебеҙҙе та­ратыуға ниндәйҙер өлөш инде­рәм икән – минең өсөн был мәр­тәбә, күңел талабы, ғо­рурлыҡ та.