Диңгеҙгә серем систем

Бергә эшләгәс, Гөлнараның һуңғы йылдарҙа күҙ алдында тип әйтерлек яҙылған төрлө жанрҙағы әҫәрҙәрен үҙ итәм, уйландыра, һыҙландыра, көлдөрә, илата алған ижадында диңгеҙ шауын да, шиш­мә сылтырауын да ишетәм. Уның яҙғандары, теләйһеңме-юҡмы, һи­не тетрәнергә, уйланырға мәжбүр итә, артабан заман ағышына, донъя­ға яңы ҡараш тыуа, һығымта-йомғаҡлауға килергә ярҙам итә. “Ағиҙел”дә быйыл баҫылған мәҡә­ләләренең һәр береһе батырлыҡ һәм мөхәббәткә йыр-ода тип әй­тер­гә була. Генерал Шаймо­ратовтың тормошон һәм хәрби юлын, шәхесен һәм эске донъяһын асҡан моңло-һағышлы яҙмаһын шағир Әхмәр Ғүмәр-Үтәбайҙың: “Был – ябай мәҡәлә түгел, ә Шайморатов хаҡында ысын мәғәнә­һендә оло поэма”, – тип нарыҡ­лауында хәҡиҡәт бар. Өҫтәп тағы ла шуны әйтергә була: мәҡәләнең һиммәте моңло, образлы телдә генә түгел, ә авторҙың генералдың эшмәкәрлеген масштаблы яҡтырта алыуында ла. Уның исеме бөгөнгө

замандаштарыбыҙға ни өсөн шул тиклем ҡәҙерле һәм һыҙландырғыс та – был һорауға Гөлнара Хәлфет­динова аныҡ һәм төплө яуап бирә алған.

Шағир йә яҙыусы Хоҙай биргән һәләте һәм тырышлығы менән генә бар булмышын асып бирә алмай, әгәр ҙә янында терәк-кәңәшсе, серҙәше булмаһа. “Ижад усағының саҡматашы” тип аталған яңы рубриканы уйлап тапҡанда Гөлнара Нәжип ҡыҙы: “Илһам булмағанда яҙыусы ҡәләменән яңы әҫәрҙәр таммай. Сәнғәтте тыуҙырыусының ижад ҡомарын тоҡандырып, тере тотҡан, йәшәткән, һүнергә бирмәгән йән-юлдаштары була. Ғәҙәттә, улар күренеп бармай, күләгәлә ҡалыуҙы өҫтөн күрә, әммә әҙәбиәттә уларҙың роле алмаштырғыһыҙ. Шатлыҡ булып киләме ул яҙыусыға илһам сығанағы, әллә уй-һағыш йә хәсрәтле йөктәй елкәһенә ултырып барамы, уныһы мөһим түгел. Уның, ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, сәнғәт әҫәре тыуҙырыусыға тәьҫире саҡматаш ише дөрләткес көскә эйә”, – тигәйне. Һәм бер-бер артлы Башҡортостандың халыҡ шағир­ҙары Рауил Бикбаев, Тимер Йосопов һәм Факиһа Туғыҙбаева­ларҙың тормош иптәштәре Фәриҙә, Дамира апайҙар, Мансур ағай менән осрашып, бик тә ҡыҙыҡлы әңгәмәләр тәҡдим итте. Журналды уҡыусылар иҫ киткес яратып ҡабул итте был рубрика яҙмаларын. Унда шағирҙарыбыҙ бөтөнләй башҡа яҡтан асылды, уларҙың ижадына ла, кешелек һәм гражданлыҡ асылдарына ла яңы биҙәк, яңы төҫ өҫтәй алды Гөлнара. Ә ул шағирҙар – милләт тотҡаһы, ғорурлығы, уларҙы онотторорға һис тә ярамай, ижадтарын да, үҙҙәрен дә төрлө яҡтан асаһы ла асаһы әле.

Гөлнара Хәлфетдинова был йәһәттән бик тә ҡомарлы – уның һәр мәҡәләһе баҫмаға ла, матбуғат донъяһына ла яңылыҡ алып килә. “Шоңҡар” журналында эшләгәндә ул 80 йәшлек Луиза инәй Әминева хаҡында ҙур мәҡәлә яҙҙы. Ниндәй яңылыҡ тиһегеҙме? Ошо һикһәнде уҙған “замана” әбейе 78(!) йәшендә генә компьютерҙы, интернет донъяһын өйрәнеп, бөгөн шуның аша йөҙҙәрсә мең һум аҡса эшләй. Аптыраҡ! Йә булмаһа, АҠШ-та йәшәгән бар донъяға билдәле моделдәрҙең береһе Гөлсинә Кәлимуллина менән ҡыҙыҡлы әңгәмә. Ә бында ниндәй яңылыҡ тиерһегеҙ тағы ла. Уңышлы модель бер кемгә лә, бер баҫмаға ла шәхси тормошо тураһында һөйләгәне юҡ. Тик Гөлнара ғына уны әңгәмәгә ризалатып, күңел донъяһын аса алған, был мәҡәлә Гөлсинә хаҡында тыуған республикаһы матбуғатында баҫылған тәүге яҙма булараҡ та хәтерҙә ҡалды.

Иҫ киткес баҫалҡы, бер ерҙә лә үҙе тураһында һүҙ әйттерергә ынтылмаған, бер үҙе бер институт башҡарырҙай эште алып барған, интернетта Глосби системаһына башҡорт телен урынлаштырыуҙы үҙ иңенә алып, унда 300 меңдән ашыу һүҙ һәм һүҙбәйләнеште индереп “ултыртҡан” Искәндәр Шакировты табып, бар ғәмгә күрһәтеүе лә – үҙе бер табыш. Табышһыҙ һәм асышһыҙ журналист – ноль ул, ти торғайны әле ағайҙар. Гөлнара был йәһәттән ун, йөҙ! “Ҡайҙан та­баһың ул шундай шәп геройҙарҙы?” – тип һораным үҙенән. “Белмә­йемсе, – тип йылмая ул, – нисектер юлыма бына шулай тап булалар. Хызыр Ильяс сығаралыр…”

Бирәм тигән ҡолона сығарып ҡуйыр юлына, тиҙәр ҙә ул. Мин бе­ләм: Гөлнараның ике ҡоралы бар: аҡыллы ҡәләме һәм бар донъя­ны балҡытып йылмайыуы! Хоҙай шуға үҙ күреп сығаралыр ҙа барыр юлына.

“Уфа” журналында ул байтаҡ йылдар инде “Я учу башкирский” тигән рубриканы алып бара. Рус телле уҡыусыларға башҡорт хал­ҡының көнкүрешенә, йолаларына, аш-һыуына ҡағылышлы аңлатмалы мәҡәләләр менән сығыш яһай, башҡорт теленә өйрәткән һүҙлек тә бирә. “Үҙемдең бөйөк башҡорт теле һағында тороуым, башҡаларға туған телем серҙәрен төшөндөрә алыуым менән бәхетлемен”, – ти Гөлнара Хәлфетдинова.

Халыҡты шәхестәр күтәрә, тибеҙ. Тел, рух, милләт һағында тороу, ғүмер буйы ошо изге төшөнсәләргә әҙерәк кенә лә хилафлыҡ тейеп, бәлә килеп ҡуймаһын тип сәғәт-минут һайын һаҡта булыу, һиҙгерлек тотоу – батырлыҡ. Ә беҙ, яҙыусылар, матбуғат хеҙмәткәрҙәре, милләт ҡотон, булмышын, рухын ҡәләм осонда, иңебеҙҙә, йөрәгебеҙ-зиһенебеҙҙә быуаттан быуатҡа, мәлдән мәңгелеккә күсереп, тапшыра киләбеҙ. Был – беҙҙең Хоҙай ҡаршыһындағы оло йөгөбөҙ, ата-бабаларыбыҙ һәм киләсәк быуын алдындағы мөҡәддәс бурысыбыҙ. Был бурысҡа беҙ йылдар һуҙы­мында аңлы рәүештә йә ҡан-йән саҡырыуы аша ғына килмәгәнбеҙ, ә Тәңре тарафынан ебәрелгән бүләк итеп тә ҡабул ҡылабыҙ.

Был уйҙарымды теркәүем шунан да ғибәрәт: урамдарҙа, интернет ихаталарында батыр һәм бахыр­ҙарға бүленәләр, үҙеңде тауға мендереп, бәғзе берәүҙәрҙе батҡаҡҡа батырыу, бер-береңде дошманлаштырыу күренештәре йышайып китте. Ғүмер буйы косметика һатып, шәхси мәнфәғәтеңде генә ҡай­ғыртып йәшәп һәм бер көндө өйҙә генә ултырып, башҡаларға эйәреп, компьютер төймәһенә баҫып, “Ҡуштау, живи!” (урыҫсалап әле) тип оран һалыу ғына милләтең өсөн йәнең бирерҙәй көрәшсе икәнеңде аңлатмай. Милләт өсөн яныу ул – көндәлек фиҙакәр хеҙмәт, ҡәләмеңде ҡаныңа манып халҡың зиһене, яҙмышы менән йәшәү, милләтеңә фиҙа булып туҡтамай эшләү, фекерләү. Һәм, баяғы диван белгестәренән айырмалы рәүештә, ундайҙар бер кемде лә алышта ла, йәшәйештә лә ғәйепләмәй, кер эҙләмәй, киреһенсә, халҡын күтәремләү юлын ҡарай.

Гөлнара Хәлфетдинова ижады бына шундай уйҙарға һалды бөгөн таң менән. Серҙәремде диңгеҙгә сисмәнем, уйҙарымды тулҡынға һалдым. Ә диңгеҙ шаулай ҙа шаулай, тулҡындарын ярға ҡаға ла ҡаға...