ҺӨЙӨНСӨ! “Урал батыр” йәнһүрәте төшөрөлдө

Башҡорт телен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән проекттар даими рәүештә Баш­ҡорт­остан Башлығы грантына лайыҡ була. Улар төрлө мөхиттә төрлө аудитория менән эш алып бара: кемдер тауыш яҙҙырыу студияһы аса, ошонда уҡ видеоклиптар, инстасериалдар (“Инстаграм” селтәрендәге бер минутлыҡ сериялы видеояҙмалар) сыға­рыу менән шөғөлләнә, яңыраҡ бер төркөм тел белгестәре ошо уҡ грант ярҙамында “Эшлекле башҡорт теле” уҡыу әсбабын нәшерләүгә өлгәште.

“Урал батыр” йәнһүрәте иһә киләсәктә башҡорт балаларын да туған телендә арала­шыуға булышлыҡ итер, юғиһә “Ниңә бала туған телен белмәй?” тигән һорауға: “Башҡортса йәнһүрәттәр юҡ, улар хәҙер бар нәмәне русса ҡарап үҫә”, – тип яуапларға күнеккәнбеҙ.

Уның тарихы бынан ике йыл элек “Аҡбуҙат” журналы “Урал батыр” эпосы буйынса комикстар һәм йәнһүрәттәр ярҙамында Башҡортостандағы дәүләт телдәрен һәм республикала йәшәгән халыҡтар телдәрен һаҡлау буйынса Башҡортостан Башлығы грантына лайыҡ булыуына барып тоташа.

2018 йылдан алып “Урал батыр” эпосы буйынса эшлән­гән комикстар журналды биҙәп кенә ҡалмай, айырым китап булып та баҫылып сыға.

Ике йыл эсендә рәссам Дамир Мөхәмәтйәров етәксе­легендәге ижади төркөм ошо уҡ исемле йәнһүрәт өҫтөндә эшләй, фильмды музыкаль яҡтан йәштәр араһында киң танылыу алған билдәле йырсы РНТ (Ринат Ниғмәтуллин) биҙәй. Ринатты телгә алып үтеүем осраҡлы түгел – йәнһүрәттәге музыка башҡорт халыҡ көйҙәре үҙенсәлеген дә, заманса яңғырашты ла үҙ эсенә алған.

Өфө ҡалаһының Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында: “Ни­ңә йәнһүрәт шулай ҡыҫҡа ғына? Артабан нимә булған?” – тип һорау бирҙе балалар, экранда һуңғы кадрҙар балҡығас. Баҡтиһәң, әкиәт күп серия­ларға бүленгән, исем туйында шуларҙың берәүһе генә күрһәтелгән икән. Ысынлап та, дүрт мең юллыҡ эпосты бер сәғәтлек фильмға һыйҙырып бөтөрөү мөмкин түгел, уны сериал рәүешендә балаларға тәҡдим итеүе күпкә отошлораҡ бит.

Хәйер, балаларҙан тыш, өлкәндәр ҙә бирелеп китеп ҡараны йәнһүрәтте. Исем туйында Башҡортостан Яҙыусы­лар союзы идараһы рәйесе Зәки Әлибаев, Башҡортостан халыҡтар дуҫлығы йорто директоры Илгиз Солтанморатов, билдәле режиссер Булат Йосопов, “Тамыр” балалар телеканалы директоры Гөлназ Ҡолһарина кеүек мәртәбәле ҡунаҡтар ҡатнашты. Әйткән­дәй, Гөлназ Фәрит ҡыҙы – “Урал батыр” йәнһүрәтенең мөхәррире лә.

Әкиәт экранда күрһәтелеп бөтөп, ижади төркөм сәхнәгә күтәрелеү менән, балалар, шуны ғына көтөп ултырғандай, уларға һорауҙар яуҙырҙы.

“Урал батырҙың ҡылысы нисек ялтырай?”, “Дейеүҙәр ни­ңә уларға һөжүм итә?”, “Аҡбуҙат ни өсөн шундай етди?”, “Һомай ниңә йәшел сәсле?”, “Урал батыр нилектән буйға бәләкәй?”

Һуңғы һорауға “Аҡбуҙат” журналының баш мөхәррире, шағирә Лариса Абдуллина яуап ҡайтарҙы: “Урал бит һеҙҙең тиҫтерегеҙ, ул да һеҙҙең кеүек шуҡ бала!”

Был йәһәттән Урал, Шүл­гән, Һомай, Айһылыуҙың һәм башҡа персонаждарҙың бала сүрәтендә күрһәтелеүе уңыш­лы, ниндәй кескәйҙең ололар хаҡында йәнһүрәт ҡарап ултырғыһы килһен? Мәшһүр “Урал батыр” эпосын йәш быуын араһында популярлаштырыу, ғөмүмән, башҡорт халыҡ ижады аша телгә, мәҙәниәткә һөйөү уятыу өсөн был алым бик уңышлы һайланған. Малайҙарға – Уралды, ҡыҙҙарға Һомайҙы үҙ тиҫтере итеп күреүе ҡыҙыҡ.

Йәнһүрәттең исем туйынан тыш, сарала балаларҙың үҙ­ҙә­ренә лә һүҙ бирелде: шағир Шәйехзада Бабичтың тыуы­уына 125 йыл тулыуға арнал­ған, балалар араһында ойош­торолған “Бабич һүҙе” шиғриәт бәйгеһендә ҡатнашыусылар сығыш яһаны, уларға иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Йәрмәкәй районынан килеп еткән Эвелина Тимербулатова Шәйехзада Бабич­тың “Башҡортостан-гөлбос­тан” шиғырын төньяҡ-көн­байыш башҡорттары диалектында һөйләп ишеттерҙе, Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы уҡыусылары Наҙгөл Ғәбитова менән Азамат Абдуллин да Бабич шиғырҙарын яттан һөйләне.

Ә “Аҡбуҙат” журналы тарафынан ҡыҙыҡлы викторина ойошторолдо. Дөрөҫ яуап биргән һәр уҡыусыға иҫтә­лекле бүләктәр тапшырыла барҙы. Балаларҙың әүҙем, дөрөҫ яуап биреүе, күккә сөйөлгән ҡулдары күңелгә май булып яғыла – улар телен белә, тарихын белә, ҡыҙыҡһына тигән һүҙ был.

Шул уҡ көндә “Урал батыр” йәнһүрәте Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт гимназия-интернатында ла күрһәтелде. Залға мәктәпкә быйыл ғына уҡырға ингән балалар йыйылғайны. Улар ҙа викторинала ихлас ҡатнашты, премьера һуңынан ижади төркөмгә һорауҙар яуҙырҙы.