Милләт рухы – Нева ярҙарында

Бөгөн Питер башҡорттары ҡы­ҙыҡһыныуҙары буйынса тиҫтәләгән йәмәғәт ойошмаһына берләшкән. Уларҙың һәр ҡайһыһы үҙ йүнә­лешендә милли асылды һаҡлау, сит тарафтарҙа һибелеп-сәселеп, юғалып ҡалмау өсөн маҡтауға лайыҡ эштәр башҡара.

Уҙған быуаттың 80-се йылдары уртаһында Ленинград ҡалаһының Ленсовет исемендәге мәҙәниәт һарайында тәүге башҡорт фольклор ансамбле барлыҡҡа килә. Был изге эш өс тиҫтә йылдан ашыу төньяҡ баш ҡалала йәшәгән Рауза менән Әнүәр, уларҙың улы Рәшит Зәйнетдиновтар һәм Ленинград дәүләт университетын тамамлаған Ғәзим Малаевтың уртаҡ уй-ниәте, тәүәккәллеге һөҙөмтәһендә башланғыс ала.

Мәҙәниәт йортоноң тышына башҡорт ансамбле ойошторолоуы тураһында ҙур иғлан эленә. Репетиция көндәрендә йыр-бейеүгә һәләте булмағандар ҙа үҙ-ара аралашыу, милли рухҡа сарсаған кү­ңелдәрен ҡурай, гармун моңдары, халыҡ йырҙары тыңлап ҡандырыу өсөн килә башлай. 1987 йылда ансамблгә табибә, медицина фән­дәре кандидаты, халҡының бай мәҙәниәтенә, тарихына мөкиббән ғашиҡ Люциә Ғафар ҡыҙы Буканова етәксе итеп ҡуйылғас, эштәр тағы ла йәнләнеп китә. Уның тәҡдиме менән ансамблгә “Ирәндек” исеме бирелә, ошо фольклор төркөм ни­геҙендә рәсми ойошмалар – Санкт-Петербург Башҡорт милли-мәҙәни автономияһы һәм “Башҡортостан” мәҙәни үҙәге барлыҡҡа килә. Люциә Ғафар ҡыҙына был эштәрҙе ойоштороуҙа рухлы башҡорт ир-азаматтары Әнүәр Ғайса улы Аҡманов менән Камил Әғзәм улы Хәйруллин ҙур ярҙам күрһәтә.

Төньяҡ баш ҡала башҡорттарын берләштерәсәк ансамблгә нигеҙ һалған Рауза Ғәләүетдин ҡыҙы Зәйнетдинова – Шишмә районынан. Бәләкәйҙән бейеү ене ҡағыл­ған, сәхнәләрҙә аҡҡоштай йөҙгән һылыуҙы бер сығышы мәлендә Ленинград егете күреп ҡала. Ике йәш йөрәк араһында һө­йөү хистәре ҡабына. Сит ерҙә туған моңдарын, тыпырҙатып башҡортса бейеүҙәрҙе һағынып йәшәгән Рауза ханымдың фольклор төркөмө ойоштороу хаҡындағы хыялын өҙҙөрөп баянда, аккордеонда уйнаған тормош юлдашы Әнүәр һәм улы Рәшит тә күтәреп ала.

Бына инде өс тиҫтә йылдан ашыу яҡташтарын бергә туплап, улар күңеленә рух сатҡылары өлә­шеп йәшәгән Люциә Ғафар ҡыҙы менән алыҫ Нева ярҙарын төйәк иткән милләттәштәребеҙҙең көнит­ме­ше, уй-ғәмдәре хаҡында һөйләшәбеҙ.

– Сит ерҙә тыуған яҡҡа бәйле һәр нәмә ҡәҙерле, ерҙәш, яҡташ булыуҙың асылын нығыраҡ аңлай­һың. Шөкөр, берҙәмбеҙ. Күп мил­ләтле мегаполиста юғалып ҡалмай, Ер йөҙөндә башҡорт тигән бай тарихлы, ғорур милләт барлығын танытып йәшәйбеҙ, – ти Люциә ханым. – Эшемдә иң ҙур ярҙамсы­ларым – ғаиләм, тормош юлдашым Зөбәйер Харис улы, балаларым Гүзәл менән Айрат Мусиндар – ныҡлы таянысым һәм терәгем. Шулай уҡ Ырымбур өлкәһендә тыуып үҫкән уҙаман Рафиҡ Исмәғил улы Төлкөбаевтың ойошманың эшен яйға һалыуҙа хеҙмәте ҙур булды. Ул – уҙған быуаттың 70-се йылдарында Ленинград технология университетында уҡыған мәлендә үк башҡорт йәштәрен туплап, яҡташтар ойошмаһы төҙөгән кеше.

Рухлы, киң күңелле Камил Әғзәм улы Хәйруллин – һәр башланғы­сыбыҙҙы хуплап ҡаршы алған ба­ғыусыбыҙ, уның ярҙамы менән милли кейем тектерҙек. Хәйбулла ҡыҙы Роза Шубинаны, Нөгөш һылыуы Гөлсәсәк Зөбәйерованы, Дәүлә­кәндән Миңзирә Бәшированы, Пермь башҡорто Әлфирә Мөстә­ҡимованы, Әлшәй районынан Гөл­нур менән Хәтмулла Миңләхмә­тов­тарҙы ла билдәләп үткем килә. Хәтмулла – “Ирәндек” ансамбле өсөн һоҡланғыс бейеүҙәр ҡуйыусы хореограф.

Питерҙа уҡыған осоронда Айназ Низаметдинов та ансамблебеҙ репертуарын бихисап бейеүҙәр менән тулыландырҙы, бигерәк тә балалар менән ихлас эшләне. Яҡташтар ҡатнашлығындағы саралар мә­лендә йәштәр өсөн оҫталыҡ дә­рестәре ойоштороп, халҡыбыҙҙың матур кәсептәре, шөғөлдәре менән таныштырабыҙ. Мәҫәлән, Альбина Бүләкова – шәл бәйләү, Нурания Йәһүҙина ҡорама ҡорау серҙәрен төшөндөрә. Гөлназ Ибраһимова, Зөлфирә Хандога, Лилиә Абдуллина һәм уның тормош иптәше Михаил Малышев, Альбина һәм Азат Бүләковтар барлыҡ сара­ларҙың уртаһында ҡайнап йәшәй. Хәҙер инде уларҙың балалары – Элина һәм Эльмира Ибраһи­мовалар, Ансар Бүләков, Карина һәм Рөстәм Мусиндар, Алина Йәһүҙина, Анатолий Малышев, Таһир Шәғәлиевтәр “Ирәндек”тең йәш көстәре булып үҫеп килә.

Питерҙағы милли ойошмалар араһында һәр ваҡыт иң әүҙем, берҙәм булараҡ билдәләнеүебеҙ ғорурлыҡ уята. Һабантуйҙа, ҡала байрамдарында, “Милләттәр балы” кеүек сараларҙа, этнокүргәҙ­мә­ләр­ҙә ихлас ҡатнашабыҙ. Еңеү көнөндә Ленинградты азат иткән башҡорт яугирҙәре иҫтәлегенә ҡуйылған таҡтаташҡа сәскә һала­быҙ, “Үлем­һеҙ полк” акцияһында башҡа милләт вәкилдәре менән бергә “Милли полк” сафтарында үтәбеҙ. Киләсәктә лә ошо берҙәмлекте юғалтмай, һоҡланғыс халыҡтың вариҫтары булыуыбыҙҙы танытып йәшәргә яҙһын.

2009 йылда алдынғы ҡарашлы Башҡортостан студенттары тырыш­лығы менән Санкт-Петербургта “Аманат” исемле башҡорт йәштәре ассоциацияһы барлыҡҡа килә. Йәштәр үҙҙәренең театр-студия­һын, “Шаяндар һәм тапҡырҙар клубы” командаһын ойоштора. Бер­ҙәмлектә көс икәнен танытып, милли асылыбыҙға тоғро ҡалып йәшәй, эшләй, ижад итә, бер-береһен табып ғаилә ҡора, балалар үҫтерә, яҡты маҡсаттарға ынтыла Санкт-Петербург башҡорттары.