+21 °С
Болотло
Әҙәбиәт һәм мәҙәниәт
27 Ноябрь 2020, 17:19
“Хазина” бейеүе – милли кейемдәр хазинаһы
Халҡыбыҙҙың бай мираҫы бар
Быйыл бер төркөм һәләтле артистар, ижади төркөмдәр – Алтынай Вәлитов, бейеүсе Миләүшә Хәйбуллина, “Арғымаҡ”, “Бишбармаҡ”, “Darman” төркөмдәре, Зәйнетдин проекты һәм “Е7Е-mediа production” видеостудияһы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡатнашлығында башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән клиптар төшөрөргә ниәт белдергәйне. Был башланғыс республика Башлығы тарафынан хупланды һәм матди ярҙамға – грантҡа лайыҡ булды.
Һәм бына аҙна башында You Tube каналында Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Миләүшә Хәйбуллинаның “Хазина” тип аталған өр-яңы бейеүе төшөрөлгән видеоклип донъя күрҙе. Бейеү бик уникаль күренеш булды, сөнки Миләүшә уны ете төрлө милли кейемдә башҡара. Улар төрлө башҡорт ырыуҙарына ҡараған һәм төрлө статустағы: йәш ҡыҙ, ир ҡатыны образдарын кәүҙәләндерергә ярҙам итә.
“Был бейеүҙә халыҡ бейеүҙәре элементтары менән заманса бейеү – контемпорари – хәрәкәттәре ҡатнашып килә, – тип аныҡланы М. Хәйбуллина. – Клиптың ҙур өлөшөн бейеү генә түгел, кейем һәм биҙәүестәр ҙә тәшкил итә”.
Клип – тотош ижади төркөмдөң уртаҡ емеше. Этнограф – Сәлимә Усманова, режиссер – Батыр Ғәлимов. Ҡуйыусы режиссеры, фотографы – Эдуард Дилмөхәмәтов. Көйҙө Линар Дәүләтбаев етәкселегендәге Башҡортостан халыҡ инструменттары милли оркестры башҡара. Операторы – Илнур Хәмиҙуллин. “Е7Е-mediа production” видеостудияһы төшөргән.
Башҡорт халҡының күп быуатлыҡ бай тарихын башҡорт ҡатын-ҡыҙының сағыу образдары аша яҡтыртҡан әлеге ижади эш Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы булышлығында башҡарылған. Башҡортостандың Граждандар йәмғиәтенә булышлыҡ итеү фонды грантынан финансланған.
– Электән халҡыбыҙҙың милли кейемдәренең төрлөлөгөн күрһәтеү идеяһы менән яна инем, сөнки сәхнәлә ул нисектер бер төрлөрәк булып ҡалыплашҡан да, кеше бары шундай ғына милли кейемде күҙ алдына килтерә. Ә беҙҙең милли костюм бик бай һәм күп төрлө, – тип һөйләй Миләүшә Хәйбуллина.
– Беҙгә грант биреп, ярҙам итеп тороуҙары был уйҙы тормошҡа ашырырға тағы ла нығыраҡ дәртләндереп ебәрҙе. Төрлө йәштәге кешеләргә, йәштәргә лә ҡыҙыҡлы, заманса булһын өсөн, башҡорт бейеүе хәрәкәттәрен модерн стилендәгеләр менән аралаштырҙыҡ, – тип дауам итә ул. – Халҡыбыҙҙың бай мираҫын ошо бер бейеүҙә күрһәтергә ярҙам иткәне өсөн талантлы этнограф Сәлимә Усмановаға ифрат рәхмәтлемен. Быға тиклем ошо уйымды әйтә килдем, әммә уны тормошҡа ашырырға баҙнат итмәйерәктәр ине, ә Сәлимә бер икеләнеүһеҙ тотондо. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының милли кейеме буйынса күп мәғлүмәт тупланы, өйрәнде, – тине бейеүсе. Үҙе менән бергә ихлас дәртләнеп, ошо хазиналай бейеүҙе тыуҙырған башҡа ижади төркөмдәштәренә лә ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.
Әйткәндәй, хөрмәтле гәзит уҡыусылар, “Хазина” бейеүен You Tube каналына инеп ҡарап, комментарий яҙып, “лайыҡ” ҡуйып, уны популярлаштырырға һәр кемебеҙ булышлыҡ итә ала. Милли мәҙәниәтебеҙҙе үҫтереүгә өлөш индерәйек!
Сәлимә УСМАНОВА, БР Милли музейы этнография бүлегенең ғилми хеҙмәткәре, бейеүҙәге ҡатын-ҡыҙ кейемдәре буйынса аңлатма бирҙе:
“Хазина” бейеүендә ете башҡорт ырыуы ҡатын-ҡыҙҙарының образы кәүҙәләндерелде.
– Төньяҡ-көнсығыш башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Ҡатай ырыуы (Балаҡатай районы). “Элмә теген” йә тамбур сигеүле алъяпҡыс – элек уны йәш ҡатындар һәм ҡыҙҙар кейгән; күлдәк; тәңкә, ынйы бөртөктәре менән биҙәлгән бәрхәт ҡалпаҡ, француз яулыҡ; “муйса” биҙәүесе һәм күн итек.
– Көньяҡ башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Үҫәргән ырыуы (Ейәнсура районы). “Вәл” йәки дебеттән бәйләнгән селтәр шәл. Ҡашмау – баш кейеме, уны кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙ кейгән; селтәр; сарыҡ; етен туҡыманан елән; күлмәк (диалект һүҙе – С.У.).
– Урал аръяғы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Ҡалмаҡ ырыуы (Ҡурған өлкәһе). “Инес”, ҡушъяулыҡтың ситенә тегелгән нағышлы таҫма. Яға; ҡабартып сигелгән күлмәк; камзол һәм тула сарыҡ.
– Көньяҡ-көнсығыш башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Бөрйән ырыуы (Баймаҡ районы). “Түшелдерек” йәки “алмиҙеү” – шыр тәңкәнән генә торған биҙәүес. Әҙепләп тегелгән балитәкле сатин күлдәк; камзол; сәскәле яулыҡ; туланан сарыҡ.
– Көньяҡ-көнбайыш башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Мең ырыуы (Дәүләкән районы). “Ҫаҡал” (шулай уҡ диал. һүҙе – С.У.) – Дим буйы ҡатын-ҡыҙҙарының мәрйен, тәңкәләрҙән торған биҙәүесе; ҡашмау; ҡара сатин елән; ҡыҙыл сатин күлмәк; аҡ сәкмән.
– Төньяҡ-көнбайыш башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Йылан ырыуы (Туймазы районы). Хәситә; сүпләп сигелгән итәкле киндер күлдәк; алъяпҡыс; уҡалы иҙеү; француз яулыҡ; ҡыҙыл күн ситек.
– Инйәр буйы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары кейеме, Ҡатай ырыуы (Биләрит, йәғни Белорет районы). Таҡыя – ҡатын-ҡыҙҙарҙың баш кейеме; Инйәр һаҡалы; камзол; ҡыҙыл етен күлдәк”.
