+24 °С
Ямғыр
Әҙәбиәт һәм мәҙәниәт
16 Март 2021, 14:25
“Төрлө тарафтарҙа беҙ булһаҡ та, Йәнтөйәккә тоғро ҡалайыҡ...”
Тәнзилә Заһиҙулла ҡыҙы Туҡаева 1938 йылда Көйөргәҙе районының Яҡут ауылында тыуған. Әлшәй районының Шафран ауыл хужалығы һәм Өфө педагогия училищеларын, артабан Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған.
Тәнзилә Заһиҙулла ҡыҙы Туҡаева 1938 йылда Көйөргәҙе районының Яҡут ауылында тыуған. Әлшәй районының Шафран ауыл хужалығы һәм Өфө педагогия училищеларын, артабан Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған. Хеҙмәт стажы – 53 йыл. Шуның һигеҙ йылын – ветеринария фельдшеры, 45-ен уҡытыусы булып эшләй. Шул дәүерҙә Өфөнөң 30-сы интернат-мәктәбендә һәм 1-се балалар йортонда, бик күп материал туплап, милли музей аса. Оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне өсөн Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була, Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы менән бүләкләнә. Хеҙмәт ветераны шиғырҙар ижад итә, мәҡәләләр яҙа. Тәнзилә Туҡаеванан ижади күстәнәс тәҡдим итәбеҙ.
Шиғырҙарым – серле шишмәм
Шиғырҙарым – серле шишмәм,
Урғып-урғып ағаһың.
Кескәй йөрәгемдән сығып,
Ҡайҙа табан бараһың?
Күпме моң, һағыштар булып,
Баҫҡанһың бит йөрәкте.
Нисә йылдар түҙеп ятып,
Өҙәһең бит үҙәкте.
Шиғыр юлдарымды теҙәм,
Иҫтәлеккә ҡалһын тип.
Киләсәккә хыялдарым
Тормошҡа юл ярһын, тип.
Рәхмәт һиңә, серле шишмәм,
Ышаныслы дуҫ булдың.
Һинең ярҙамдарың менән,
Ысын бәхеткә тулдым.
Тыуған илем, ерем – моң шишмәм
Үҫтергәнһең батыр егет, ҡыҙҙар,
Тыуған ерем, моңло йәншишмәм,
Мәңге һүнмәҫ моңдар булып
һеңдең,
Морапталым, һинән мин китмәм.
Көйөргәҙе буйы бигерәк йәмле:
Шау сәскәләр күмә болондо,
Юшатырҡай тәнгә сихәт бирһә,
Йәнгә сихәт була ҡош моңо.
Бөҙрә талдарында һандуғасы,
Аҡ сәскәгә сума алмағас,
Тағы ауылыма ҡайттым әле,
Һағ(ы)ныуыма түҙә алмағас.
Морапталдың Һаҙанлы күлендә
Бәпкә өйрәтәлер аҡ өйрәк,
Шул ерҙәрҙе уйлап, иҫкә алһаң,
Өҙөлөп китер кеүек был йөрәк.
Беҙҙең ата-баба киң ҡырҙарҙа
Бесән сабып, иген иккәндәр.
Аҡ тирмәләр ҡороп йәйләүҙәрҙә,
Ҡымыҙ эсеп, донъя көткәндәр.
Ауыл һүнмәҫ, киләсәге уның –
Тағы ла матур, булыр яҡтыраҡ,
Эшсән халҡым йәшәр ауылында,
Бай, муллыҡта, татыу, яҡшыраҡ.
Булып үткәндәрҙе һағынһаҡ та,
Бөгөнгөгә шөкөр ҡылайыҡ.
Төрлө тарафтарҙа беҙ булһаҡ та,
Йәнтөйәккә тоғро ҡалайыҡ.
Алыҫ-алыҫтарҙа йөрөһәк тә,
Ау(ы)лыбыҙға йышыраҡ ҡайтайыҡ.
Олатай-өләсәйҙән мираҫ булған
Тыуған төйәккәйҙе һаҡлайыҡ!
Ҡурай
Ҡурай бит ул – башҡорттарҙың
Данлы уйын ҡоралы.
Ялан-ҡырҙа үҫеп сыҡҡан,
Илгә таралған даны.
Ҡурай моңон ишеттем мин
Киң ҡырҙарҙа, далала.
Ҡурайсы уйнап ебәрһә,
Моң алыҫҡа тарала.
Йыһан киңлектәрен урап,
Ҡайтҡан башҡорт иленә,
Ҡырҙа тулҡынланып үҫә,
Йәшәй тыуған ерендә.
Моңло ла ул, серле лә ул
Ысын ҡурай тауышы,
Быуаттарҙан күсеп килгән
Минең халҡым яҙмышы.
Ысынлап та, серле бит ул,
Көпшә эсе – хазина.
Шул хазина моң, көй булып,
Үҙ халҡына ағыла.
Ҡурай тауышын тыңлаһаң,
Хисләндерә, көс бирә.
Моңо йөрәгемә үтеп,
Йәшлеккә ҡайтҡым килә.
Олатайым уйнай ине
Йәшел көпшә ҡурайҙа.
Шул саҡтар һис онотолмай,
Гел йөрәктә, уйҙарҙа.
Илкәйеңде данлап, ҙурлап,
Уйна, ҡурай, туҡтама.
Илдә тыныслыҡтар булһын,
Донъя бәхеткә тулһын!
Ҡурай йәшәй мәжлестәрҙә,
Ҡурай булған яуҙарҙа.
Ҡурай йәшәй сәхнәләрҙә,
Сылт(ы)рап аҡҡан шишмәләрҙә,
Бейек-бейек тауҙарҙа!
Бай ауыл
Минең Яҡут ауылҡайым
Тау башында ултыра,
Сөнки уның матурлығы
Бейек тауҙарҙан тора.
Буранбай, Иген тауҙары,
Ҡаҙлайырҙың буйында.
Әүлиә, ҡаршы тауҙары,
Юшатыр ҡуйынында.
Яҡут ауылы ҙур түгел,
Бай ул йылға-күлдәргә.
Ауылға табан барғанда
Гел атлайһың үрҙәргә.
Ауылыма нигеҙ һалған
Борон ауыл ҡарттары.
Ғалим ише, барын белгән,
Мул тәжрибә яҡтары.
Тыныс, татыу йәшәй унда
Ауылдың эшсән халҡы.
Һәр береһе хеҙмәт итә,
Белә тәбиғәт хаҡын.
Ауылым, һине яратам,
Даныңа ғорурланам.
Һинән гелән көс-дәрт алам,
Байлығыңа таң ҡалам.
Тәнзилә ТУҠАЕВА.
