Һуңғы һулыш

Саша һуңғы юлға оҙатыу агент­лығына эшкә урынлашты. Ике ай ҙа үтмәй, боҙоҡлоҡ ҡылып, унан ҡыуылды. Уны ҡаланың әле был районында, әле икенсеһендә уғ­рылыҡта ғәйепләп эҙләнеләр, һо­рау алғас, киренән иреккә ебәр­ҙеләр.

Ләләнең ҡыҙының телефоны юғалды. Иренең ҡылығы булыуын һиҙенде ҡатын, тик тауыш сығар­ма­ны. Аҡсаһы бар ине, ҡыҙына тап шундайҙы алды ла бирҙе. “Әсәкәйем, бына мин яратҡан ҡа­тыным эргәһендә ятам. Был да рә­хәт­лек бирмәй миңә. Күңелемдә тын­ғылыҡ юҡ. Мин тағы һындым”, – тигән илаулы хәбәре Фәһимәне аптыратманы, сығырынан да сы­ғар­маны. Шулай булыры билдәле ине кеүек.

Сашаның иректәге иркенлеге оҙаҡҡа барманы шулай ҙа. Уны тағы төрмәгә яптылар. Ләлә ҡәй­нәһенә уның улы менән рәсми никахын бер яҡлы рәүештә өҙөргә судҡа ғариза илткәне хаҡында хәбәр итте. Уларҙы шулай йәһәт кенә айырып та ҡуйҙылар.

Сашаның вафаты хаҡында хә­бәр килгәс, Фәһимә килененә шылтыратты: “Тағы ҡайһы еренә татуировка төшөрөлгәйне әле? Саша бына һуғышҡа тип китеп юғалды. Уны танырға кәрәк булһа, был мөһим деталь”, – тигән һора­уын биреүгә, килене трубкаһын ташланы. Аҙаҡ ишетеүенсә, ул яңыраҡ ҡына икенсе бер ир менән никах­лашҡан,  имеш.

* * *

Төрмәлә Света исемле ҡатын һорай икән Сашанан: “Ҡара әле, бына атай-әсәйең – изге күңелле, хөрмәтле кешеләр. Ә һин кемгә оҡшап шулай елғыуарһың? Ниңә бында ҡабатлап килергә һиңә? Тәүгеһе һабаҡ булманымы ни?”

– Әрлә, апаҡайым, бына шундай йүнһеҙ инде ул мин... – тип яуап бирә Саша, башын түбән эйеп. Сашаның үлем хәбәре төрмәгә йәшен тиҙлегендә килеп етә. Шунда уҡ ышандылар.

– Башҡа варианттар булмауы көн кеүек асыҡ ине инде, уның өсөн күрәҙәсе булырға түгел, – тиештеләр унда.

* * *

– Эх, ошо һандар башымда бөтөрөлә. Кем икән ул? Берәй ҡасан юйып ташлап булырмы икән шуларҙы хәтерҙән?

Тағы Кристинаға шылтыратты. Төн урталарында, таң беленгән саҡта... Ҡатындың әрләп, телефонды һалыуына ла, шунда уҡ блокка ҡуйыуына ла күнеккән ул. Тик ҡалайтһын? Һөйгәненең хәлен белмәй сараһы юҡ уның. “Ҡама­саулайым? Ғазаплайым? Ә үҙем ғазапланмайыммы һуң? Әйт әле, һинһеҙ нисек йәшәргә, бәғерем?”

Һөйгәндәр араһында ниндәйҙер бер сихри бәйләнеш һаҡлана, ти­гән­дәре дөрөҫ.

– Кристина, бәғерем, ни хәл­дәһең?

– Биш, өс йәшлек ике бала менән тол ҡалдым мин. Ирем һу­ғышҡа юлланды. Ул китер алдынан никахыбыҙҙы рәсмиләштерҙек. Ниндәй тетрәнеүҙәр аша үткәнемде үҙем генә беләм. Бер аҙҙан ул хә­бәрһеҙ юғалды. “Тормош иптәшегеҙ батырҙарса һәләк булды”, – тине­ләр. Алып ҡайтып ерлә­нек. Шул ҡайғы менән йәшәйем мин. Ике баланы аяҡҡа баҫтырырға кәрәк. Барлыҡ хәстәрем дә, хыялым да шул.

– Йә, йә, етәр. Илама, бәләкәс! Һәр ваҡыт иҫеңдә тот, мин һәр саҡ һиңә ярҙамға килергә әҙер. Крис­тина, үткәндәге хаталарымды юйып, һинең менән өр-яңы тормош башларға әҙермен. Рөхсәт ит, ярҙам ит миңә төҙәлергә!

Шулай итеп, ун йыл үткәс, улар тағы ҡушыла. Тәндәр менән түгел. Йәндәр менән. Кристина Сашаның ете йыл ярымға иркенән мәхрүм ителеүен белә, әлбиттә.

– Көтөрһөңмө?

– Көтөрмөн. Мин һине ғүмерем буйына ла көтөргә риза.

– Мин мөҙҙәтте ҡыҫҡартырға тырышырмын.

– Нисек?

– Бер юл бар... Бик дөрөҫ юл.

– Саша, тик мин һине юғалтырға теләмәйем. Һинең юғалырға хаҡың юҡ!

– Ярһыма. Мин хәл иттем инде. Миңә был Хоҙайҙан бирелгән ышаныс, бер өмөт. Ҡараны юйып, өр-яңы юлды һинең менән башлау. Балаларыңды үҫтерешеү. Бәлки, миңә лә берәй малай табып би­рерһең, ә? Нәҫелде дауам итеүсе кәрәк бит миңә!

Артабан барыһы ла тиҙ генә хәл ителә. Силәбе аша китәбеҙ тигәс, Сашаны күреп ҡалыу теләге Кристинаны осороп ебәрерҙәй була. Тик улар ҡалала ҡасан булалыр? Юҡ, күрешә алмай улар. Бары уның хәбәрҙәре, ҡабалан шылтыратыуҙары ҡатындың йө­рәген йылыта.

Саша фронтҡа барып эләккәс, Кристина уның әсәһе Фәһимәгә яҙа. Һөйгәне бәйләнешкә сыҡмай торған осорҙа уның әсәһе менән аралашып алыу ҙа үҙенә көс бирә.

– Фая апай, һеҙ мине иҫләй­һегеҙҙер ул?

– Юҡ, ҡайҙан, минең бит хәте­рем бөттө.

– Мин һеҙгә элек ҡунаҡҡа кил­гәнем булды. Саша алып ҡайт­ҡайны. Бер осор хатта һеҙҙә йәшәп тә алдым. Тик... Һеҙ мине... башым-тояғым менән апайыма һат­тығыҙ. Ул мине эҙләп килеп алды ла сабыйыбыҙҙан арындырҙы.

– Ыстағафирулла, тәүбә! Иҫлә­мәйемсе мин! Бер ҡыҙыҡай булды ул. Уның йөклө булыу ихтималлығы башыма ла инеп сыҡмағансы, вәт иҫәр! 

– Ә тоҙло ҡыярҙы һеҙ ебәр­гәйнегеҙме ул миңә?

– Саша, бәлки, өйҙән алып сыҡ­һа, сыҡҡандыр... Минән тигәндер. Ҡыяр тоҙлай инем инде мин. Әле лә келәт тулы тоҙло ҡыяр.  Дөрөҫөн әйткәндә, иҫләмәйем шул, балаҡай! Ғәфү ит мине, йәме!

Еңел генә итеп аралашып алып киттеләр шулай.

Саша оҙаҡ бәйләнешкә сыҡма­ғас, Фәһимәне Кристина дер һел­кетте:

– Ниңә һеҙ командирҙарына, часына шылтыратмайһығыҙ? Хеҙмәттәштәренә яҙмайһығыҙ? Төшөгөҙгә лә инмәйме ни Саша? Юҡ? Бына бөгөн ул минең төшөмә инде. Ул ярҙам һорай. Ул, бәлки, был донъяла юҡтыр ҙа... Минең төшөмә ул шулайыраҡ инде. Ғәфү итегеҙ мине... – йәш ҡатын мыш­ҡылдап илай ине.

Фәһимәгә Кристина юҡҡа ярһый кеүек тойола. Тыныслыҡ һаҡларға тырыша ул. Ваҡыты еткәс, сығыр бәйләнешкә. “Хәрби заданиеға ебәрәләр”, – тине бит. Ә ниңә мот­лаҡ үлергә тейеш уның улы? Йәшәргә, донъя көтөргә, балалар үҫтерергә ынтылышы уянған мәлдә генә юҡҡа сыға алмаҫ ул. Иҫән ҡалырға, ауырлыҡтарҙы үтеп, һау-сәләмәт ҡайтырға тырышырға тейеш. Нимә һөйләй был бала? Ауыҙынан ел алһын!

Шулай ҙа тыныслығын юғалтты Фәһимә. Эштә балаларҙы йоҡлат­ҡан арала, кистәрен, күҙенә һис йоҡо эленмәгән төндәрҙә улын эҙләүе хаҡында хәбәр итте. “Ҡай­ғығыҙҙы уртаҡлашам” тигәнгә ышан­май, бурҙар тоҙағына эләкте. Бурысҡа инеп, буйтым аҡса кү­серҙе. Сығып китер аҡса булғандыр тип, уныһына ла күнде. Улының ҡайғыһы бөтә башҡа төшөнсәнән ҙурыраҡ ине.

Аҙаҡ асыҡланыуынса, рәсми хәбәр иң тәүҙә Кристинаға килгән булып сыға. Шул да аптырата әсәне. Саша, тимәк, ул-был була ҡалһа, иң тәүҙә Кристинаға хәбәр итегеҙ, тип уның телефонын яҙып ҡалдырған булып сыға. “Ваш гражданский муж героически погиб” тип шылтыратҡас, Кристина ла апты­рауға ҡала: ниңә ата-әсәһенә түгел, уға шылтыраталар? Ни өсөн әсәһе бер ни белмәй ултыра? Саша мөмкинлек булған һайын, Крис­тинаға шылтыратырға ашығыр ине. Бөтә фотолар, видеоларҙы уға юлланы. Фәһимәгә килеп эләккәндәре лә Кристина аша ебәрелгән.

“Ниңә”ләргә тоғро яуап алыр өсөн,  уның үҙен терелтеп, торғоҙоп ултыртып ҡына булмаҫ шул. Үлгән. Шәһит киткән. Батырҙарса һәләк булған. Был һүҙҙәрҙе Фәһимәнең аңы ҡабул итмәй. Шул төрмәһендә генә ултырып мөҙҙәтен тултырып ҡайтһа нимә була инде?  “Барма!” тинем, китте. Тыңламаны бит. Ғүмере буйы ул ҡарышҡыр, ар­ҡыры булды инде.

Кристинаға хәтлем: “Һеҙ уға йылылыҡ бирмәгәнһегеҙ, Саша ғүмере буйы һеҙҙең мөхәббәткә тилмереп йәшәне”, – тисе. Яуға инер алдынан туғандары: “Атайың менән әсәйеңде уйла, Саша!” – тигәнгә, “Улар менән барыһы ла һәйбәт, бына үҙемде нисек ҡот­ҡарырға уйларға кәрәк!” – тип яуап биргәйне. Ул өмөтләнгән. Ярлыҡа­нырына. Йәненең ҡотҡарылырына. Һәйбәт кеше булырға ынтылған ул.

Сашаны беренсенән дүртенсе класҡа тиклем уҡытҡан Алевтина Федоровна ла шылтыратты. Класташтары йыйылышып, улын һуңғы юлға оҙатырға килергә йыйына икән. Игорь Вюшин тигән һабаҡ­ташы: “Саша иң яҡын дуҫым булды”, – тип хәлдәрен белешеп сыҡты. Өс дуҫ – ике Саша, Игорь ҡосаҡлашып төшкән фотоны сы­ғарып өҫтәлгә һалды әсә. Артында улының тигеҙ хәрефтәр менән теҙелгән яҙыуын: “Мин һеҙҙе онотмам. Ә һеҙ?” тигәнен күреп, үкһеп илап ебәрҙе.

Улының социаль селтәрҙәге сәхифәһендәге 26 йәше тулыуға ҡарата яҙмаһын эҙләп тапты: “Бөгөн – тыуған көнөм. 26 йәшем тулды. Байрам да кеүек, тик кү­ңелдә – бушлыҡ. Нәфрәт. Асыу. Ә йөҙөмдә – йәш. Иң мөһиме – шуны әйткем килә: “Әсәкәйем, ҙур рәхмәт һиңә, мине, баш балаңды, ғәфү ит. Әгәр үҙеңдә шул көстө таба алһаң, кисер мине, зинһар өсөн. Мин йәнә һындым, әсәй, әсәйем, әсәкәйем, миңә ғүмер биргән өсөн рәхмәт һиңә. Һинең алда сикһеҙ бурыслымын һәм ғәйеплемен...”

– Һин дә ғәфү ит мине, балам. Яратып еткерә алмағанға. Йылы­лығымды биреп еткермәгәнгә. Тормошобоҙҙа булыуың өсөн рәхмәт. Атайың да ныҡ ҡайғыра һинең өсөн. Ана, сәстәре ап-аҡ булды. Йөрөгән ерендә абына бит. Күҙ йәштәре юлын томалай. Бирештек. Икебеҙ ҙә...

Бер нәмә өсөн ғүмер буйына түләйһең. Йә алдан, йә сығыр ваҡытта. Бер нәмә лә бушҡа түгел һәм буш түгел. Саша өсөн Хөкүмәт аҡса бирә бит ул, тип йыуата ҡайһы берәүҙәр. Ярай, был аҡсаларҙы алдан үҙе тотоноп бөткән икән, был уның ата-әсәһе алдында ғәйебен юйыуы тип ҡабул ителһен, ти.

Фәһимә уны ғәфү итә. Күңелендә һаҡланып ҡалған бар хәтирәләрҙе аҫтын-өҫкә килтереп, улының яҡты хәтерен баҙлата: уның улы – ҡа­һарман. Тыуған илен, әсәһен, туғандарын һаҡларға тип китеп шәһит булған. Ул үҙенең яҡты киләсәгенә, мөхәббәтенә ышанған. Ошо инанысы уны ҡаһармандар рәтенә баҫтырған. Һуңғы һулышын алғанда ла уның ошо инанысы күңелен йылытҡандыр. Улының “Атай, әсәй, яҙын оҙаҡ көтөлгән Еңеү килер! Беҙ мотлаҡ еңеп ҡайтырбыҙ! Шуға ышанығыҙ! Беҙгә ышанығыҙ!” – тигән һүҙҙәре Фәһи­мәнең күңел күген балҡыта.

Балаҡайым, фотоларҙан

Һурып алырҙай булам.

Уйланып ултырыуҙарҙан

Бер хыялыйҙай булам.

Ҡасан күрәм, балаҡайым,

Үле кәүҙәкәйеңде?

Танырмынмы йөҙгөнәңде,

Йомолған күҙҙәреңде?!

Тамсы ла күҙенә йоҡо эленмәгән саҡта күңеленә килгән юлдарҙы теҙә Фәһимә. Тормош – һынау. Әгәр был бала уға һынамаҡҡа би­релгән икән, уны юғалтыуға ла түҙер. Әле – ауыр. Цинк табутта ҡайтып килгән ғәзизен ҡаршы алыу, уны һуңғы юлға оҙатыу көтә уларҙы...

2025 йыл, февраль.