“Ҡаланы тергеҙгән ҡыҙҙар”

Китапханасы Бөйөк Ватан һуғышы тарихында Сталинград ҡалаһы өсөн барған алыштың иң ҙур, иң ҡан ҡойошло аяныслы ваҡиға икәнлеген һөйләне. Был афәттең ни рәүешле ҡурҡыныс булғанлығын күҙ алдына килте­реү өсөн “Сталинград һуғышы. Бөйөк Ватан һуғышы 1941 – 1945” тигән темаға видеороликтар күрһәтелде.

Ошо ҡанлы алышта Этҡол ауылынан да ҡатнашыусылар була. Улар тураһындағы мәғлү­мәт менән Башҡорт кадет кор­пусының география уҡытыу­сыһы, эҙәрмән, ауылдашыбыҙ Юнир Йосоп улы Ғарифуллин эшләгән презентация аша таныш­тырҙылар. Сталинград һуғышын­да ҡатнашҡан ауыл­дашыбыҙ – Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Усман Тимерйән улы Ғарифул­линдың иҫтәлектәре менән улы Рәсүл уртаҡлашты.

Сараның төп геройы, емерел­гән Сталинградтың тере шаһиты Йәмилә Рәхмәтуллинаның иҫтә­лектәре бер кемде лә тулҡын­ландырмай ҡалмағандыр. 16 йәш тә тулып өлгөрмәгән ҡыҙға, иле­беҙҙең төрлө төбәктәренән йыйыл­ған халыҡ менән бергә, емерек­лектәрҙән торған ҡаланы тергеҙеү бурысы ҡуйыла. Ул 1943 йылдың июнь айында ғазаптар­ҙан һәм михнәттәрҙән торған оло юлға сыға.

“Ишембайҙа беҙҙе вагондарға ултырттылар. Һәр станцияла өҫтәлә барып, 300 кешегә еттек, юлда 22 көн үтте. Сталинградҡа яҡынлашҡан һайын донъяны ҡа­раңғылыҡ ҡаплай барған һымаҡ. Килеп етеп, вагондарҙан төшкәс, үҙебеҙҙе үлем усағында һымаҡ тойҙоҡ. Бөтә донъя ҡап-ҡара кү­мер, кеше ите еҫе аңҡый. Беҙҙе тик Павлов йорто ғына ҡар­шы­ланы”, – тип хәтерләй Йәмилә инәй.

Уларға емереклектәрҙе таҙар­тырға, кеше һөйәктәрен йыйырға, тракторҙар заводында тимер ире­теү эштәрендә ҡатнашырға тура килә. “Меңәрләгән мәйеттән тиф ауырыуы таралды. Ҡыҙҙар бер-бер артлы үлә башланы. Минең оҙон сәсемде ҡырып ташланылар, кешеләрҙән йәшенеп кенә ситкә китеп иланым. Концлагерь кеше­ләренә оҡшап киттек: таҡыр баш, ябыҡ кәүҙә. Кеше үлмәгәс, үлмәй икән. Мин бер аҙҙан ҡыйыу­ландым, руссаға ла өйрәндем”, – тип хәтер йомғағын һүтте Йәмилә инәйебеҙ. Ул, тиф ауырыуы эләктереп, 1945 йылдың апрель айында тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Тормошҡа сығып, алты балаға ғүмер биреп, тәрбиәләп үҫтергән 90 йәшлек хеҙмәт ветераны Йәмилә инәй Рәхмәтуллина әлеге көндә – ауылыбыҙҙың иң хөрмәтле кешеләренең береһе.

Шулай уҡ сараға Юнир Йосоп улы Этҡол ауылының тыуған яҡты өйрәнеү музейында һаҡ­ланған ҡурайҙы алып килде, мауыҡтырғыс итеп уның тарихын һөйләне.

Ауылдашыбыҙ, Сталинград һуғышында ҡатнашҡан Усман Ғарифуллин данлыҡлы ҡурайсы булған. Һуғышҡа үҙенең ҡура­йын алып киткән. Икенсе ауыл­да­шыбыҙ, һуғыш ветераны Байморат Әйүпов һуғыштан ҡайтҡас, былай тип һөйләгән: “Һуғышта ҡорал етмәгән ваҡыт, Усман ҡурайын мылтыҡ итеп тотоп алыр ҙа һөжүмгә йүгерер ине”. Усман бабай үҙенең ҡурайын юғалтҡандыр инде, аптырап тормаған, бәреп төшөрөлгән фашист самолетының бер торба­һынан ҡурай эшләп алған. Усман олатай ошо еҙ ҡурай менән яу яландарын үтеп, 1944 йылда яраланып, тыуған яҡта­рына әйләнеп ҡайтҡан. 1945 йыл­дың 9 майында шатлыҡлы хәбәр ишеткәс, Ҡыҙҙар тауына менеп, дүрт сәғәт буйына ҡурай уйнап, Еңеүгә мәҙхиә яңғыратҡан.

Ә инде китапханабыҙҙың тоғро дуҫтары Файза Әйүпова – “Сталинград һаҡсыһы” шиғырын һөй­ләп, Тәнзилә Аҫылгәрәева “Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа” йырын баш­ҡарып, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙәребеҙҙе тағы ла бер тапҡыр күҙ алдына баҫ­тырҙы.

Ишембай районы.