Кескәй башҡортто “Аҡбуҙат”лы ит!

Ҡатмарлы осор, әммә уны заман кешеһе үҙе лә ҡатмарлаштырып ебәрә, ахырыһы. Әгәр өйөңдә баш­ҡортса һөйләшәһең икән, аралашыу буйынса мәсьәлә хәл ителде тигән һүҙ. Әлбиттә, илдә барған мә­ғариф системаһындағы үҙгәреш­тәр, реформалар беҙҙең төбәкте лә урап үтмәне. Әммә башҡорт телен популярлаштырыу буйынса төбәк етәкселеге тарафынан ярай­һы уҡ эштәр атҡарыла. Бөтә Рәсәй башҡорт теле уҡытыусылары съезы үҙе генә ни тора! Республика Башлығы Радий Хәбиров был сарала шәхсән ҡатнашып, башҡорт телен заманса итеү юлдарын эҙләргә әҙер булыуын әйтеп кенә ҡалманы, ә башҡорт теле порталын булдырып, махсус ҡушымталар эшләргә кәрәклеген билдәләне.

Бөтә донъя башҡорттары ҡорол­тайы менән балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәрен асыу эшен ойоштороу ҙа ошо башланғыстың дауамы булып тора. Эйе, төп эште бәләкәстәрҙән башларға кәрәк! Башҡортса белгән, шәжәрәһен өйрәнергә әҙер булған башҡорт – донъяға үҙ ҡарашы булған милләт­тәшебеҙ. Ә бына яңы тыуған, та­мырҙарында башҡорт ҡаны аҡҡан бәләкәс кенә кешелә нисек итеп милли рухты уятырға? Нисек уға телде өйрәтергә? Етмәһә, ата-әсә­ләрҙең дә төрлөһө бар. Ярай әле, беҙҙең башҡорт ата-әсәләре ара­һында алдынғы ҡарашлылар бай­таҡ. Бөтә донъя башҡорттары ҡо­ролтайы эргәһендә ойошторолған Республика ата-әсәләр комитеты бик ҙур эштәр атҡара. Улар рухи ниәт менән сикләнеп ҡалмай, ә за­мана шарттарында мәғариф системаһындағы үҙгәрештәрҙе өйрәнә, килеп тыуған һорауҙарға юристар менән бергә яуаптар эҙләй, хоҡуҡи талаптарҙы барлай. Алып барылған мәғрифәт­се­лек эше үҙ һөҙөмтәһен бирә: балаларына башҡорт телен өйрәтер­гә теләгән ата-әсәләр һаны арта.

Быйыл республика Башлығы Указына ярашлы, төбәктә генә түгел, башҡорттар йәшәгән һәр ерҙә атаҡлы башҡорт шағиры Шәйехзада Бабичтың 125 йыллығы киң билдәләнде. “Аҡбуҙат” журналы ла был саранан ситтә ҡалманы. Шағирҙың шиғырҙарын ятлаусылар араһында видеоконкурс ойоштороп ебәрҙек. Балаларҙың күпселегенең ҡулында телефон, шуға күрә улар­ҙы Интернетҡа ылыҡтырмайбыҙ, тип үҙебеҙҙе алдаштырырға кәрәкмәй. Балалар баҡсаһы ла, мәктәп тә социаль селтәрҙәр менән дә иркен файҙалана, шуға күрә конкурс иғлан ителеү менән 25 көн эсендә республиканың төрлө төбәктәренән 54 видеоматериал килде. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, Республика халыҡ ижады үҙәге менән берлектә ойошто­ролған сараның видеояҙмалары “Аҡбуҙат” журналы сайтында тора. Балаларҙың туған телебеҙҙә нисек матур һөйләүен ишеткегеҙ килһә, инеп тыңлағыҙ!

Шулай итеп, атаҡлы Бабичтың шиғырҙарын ятлау буйынса конкурста Гран-приға “Ҡурайҡайға” ши­ғыры менән Өфө ҡалаһының З. Биишева исемендәге 140-сы баш­ҡорт гимназияһы уҡыусыһы 10 йәшлек Искәндәр Әминев лайыҡ булды. Артабанғы урындарҙы ике төркөмгә бүлеп ҡараныҡ. Ете йәшкә тиклемгеләр араһында 1-се урын “Беҙ – үҙебеҙ башҡорттар” шиғы­рын ятлаған Йылайыр районы Матрай ауылының “Йәйғор” балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе Нәркәс Бикбулатоваға, 2-се урын – Бөрйән районы Байназар ауылынан “Яҙғы йыр” шиғырын ятлаған Диана Теләүсинаға, Хәй­булла районы Аҡъяр ауылынан “Кем өсөн” шиғырын ятлаған Ләй­сән Мәм­бәтоваға, 3-сө урын – Йәр­мәкәй районынан “Башҡортостан” ши­ғырын ятлаған Эвелина Тимербу­латоваға, шулай уҡ “Башҡортостан” шиғырын ятлаған Дүртөйлө ҡала­һының 12-се “Алтынсәс” балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе Артем Ғиләжевҡа бирелде. Афарин, бәлә­кәстәр! Шәхсән Йылайыр, Хәйбул­ла, Дүртөйлө районы етәкселәренә рәхмәтемде әйтәм, сөнки еңеүсе бәләкәстәрҙе ҡеүәтләп, бүләкләү тантанаһына килеп ҡайтыуҙы ойошторҙо! Балалар шағирҙың тыуған яғына – Мишкә районының Ҡыйғаҙытамаҡ ауылына килеп, уның ата-бабалары йәшәгән йорт нигеҙен, яңы асылған Бабич музейын, шағирҙың ауылдағы һәйкә­лен күрҙе, атаһы Мөхәмәтзакир мулланың ҡәберендә доғалар тыңланы.

Мәктәп йәшендәгеләр араһында урындар түбәндәгесә бүленде: 1-се урында – Һамар ҡалаһындағы 102-се мәктәптән “Халҡым өсөн” шиғырын ятлаған 5-се класс уҡыу­сыһы Розалина Мостафина, 2-се урында – Әлшәй районының Ҡып­саҡ-Асҡар мәктәбенән “Салауат” шиғырын ятлаған Айгиз Сәмиғул­лин, Ғафури районының Красноусол ауылындағы Нияз Мәжитов исемендәге башҡорт гимназия-интернатынан “Беҙ” шиғырын ятлаған VI “А” класы уҡыусыһы Әлиә Хәмзина, 3-сө урында – Учалы районының Ҡунаҡбай урта мәктәбе уҡыусыһы Азалия Ҡуләхмәтова (“Көтәм” шиғыры), Дәүләкән райо­ны­ның Ҡоръятмаҫ урта мәктәбенең VII класс уҡыусыһы Гөлнара Хозинова (“Тупраҡ” шиғыры), Әбйәлил районының Асҡар ауылынан Таһир Кусимов исемендәге гимназияның III класс уҡыусыһы Дилбәр Фәйезова (“Шатлыҡ көтәм” шиғыры) һәм Мәсетле районының Яңы Яуыш мәктәбе уҡыусыһы Инсаф Нәбиуллин (“Беҙ” шиғыры).

Махсус бүләктәр ҙә булдырылды. “Ата-бабалар рухына тоғролоҡ”, “Беҙ ғаиләлә башҡортса һөйлә­шәбеҙ” номинацияларында бихисап кескәй телһөйәрҙәр билдә­ләнде. Конкурс бик йәнле барҙы. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә республиканан ғына түгел, сит өлкәлә йәшәгән башҡорт балалары ла ҡатнашып, шиғыр һөйләү оҫталы­ғын күрһәтте. Шәхсән Һамар өлкә­һенән V класс уҡыусыһы Розалина Мостафинаның сығышына таң ҡалдым! Ул башҡортса иҫ киткес матур һөйләшә!

Беҙ балаларға сикләү ҡуйманыҡ, шуға күрә еңеүселәр араһында башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектында һөйләшеүселәр ҙә булыуы һис ғәжәп түгел. 3-сө урын яулаған Йәрмәкәй ҡыҙы Эвелина Тимербулатованы беҙ Өфөгә, “Урал батыр” йәнһүрәтенең исем туйына саҡырып, Ф. Мостафина исе­мендәге 20-се Өфө ҡала баш­ҡорт гимназияһы сәхнәһенән тыңланыҡ.

“Аҡбуҙат” журналы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, Дәүләкән районы хакимиәте менән берлектә шулай уҡ ижадсы балалар ара­һында Р. Ураҡсина исемендәге Асыҡ республика конкурсы үткәрҙе. Сара Башҡорт теле йылына, балалар яҙыусыһы Рәсимә Ураҡси­наның тыуыуына 70 йыл тулыуға һәм Республика көнөнә арнап ойошторолғайны. Унда мәктәпкәсә йәштәге һәм башланғыс класс уҡыусылары ҡатнашыу хоҡуғына эйә булһа ла, өлкән класс уҡыусы­ларының да эштәре баҫманың сайтында баҫылып килде, ҡаралды. Шулай итеп, республиканың бик күп райондарынан, Силәбе өлкәһе­нән 81 эш конкурста ҡатнашып, баһалама комиссияһы ағзалары тарафынан тикшерелде. Конкурс­тың бағыусыһы – шағирәнең тормош иптәше, Рәсәйҙең почетлы архитекторы Урал Ураҡсин 60 мең һум күләмендә бүләкләү фонды булдырҙы. Ул етәкләгән баһалама комиссияһы ағзалары кескәйҙәр араһында алты урын булдырып, һәр балаға 10-ар мең һум аҡсалата бүләк тапшырырға ҡарар итте. Ба­һалама ағзалары – Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев, балалар шағиры, Һ. Дәүләтшина исемендәге премия лауреаты Гүзәл Ситдыҡова, “Аҡбу­ҙат” журналының баш мөхәррире Лариса Абдуллина, редакция хеҙ­мәткәрҙәре – яҙыусылар Миңлегөл Тайсина, Зөбәйҙә Исламова, Гөлнара Мостафина. Шулай итеп, урындар түбәндәгесә бүленде: 1-се урын Туймазы районы Серафимовка ауылының 3-сө мәктәбе III класс уҡыусыһы Зарина Ғәлиевала; 2-се урын Дәүләкән районы Ҡоръятмаҫ урта мәктә­бенең I класс уҡыусыһы Венария Әғәҙуллинала, Ҡырмыҫҡалы районы Иҫке Бәпес моделле китап­ханаһында “Кәрәҙ” әҙәби түңәрәге тәрбиәләнеүсеһе Азалия Исхаҡова­ла; 3-сө урын Ейәнсура районы Күгәрсен ауылынан III класс уҡыусыһы Дарислам Аҙнабаевта, Сибай ҡалаһынан Мәүлит Ласыновта, Әлшәй районының Яңы Ҡып­саҡ ауылынан 5 йәшлек Сәми­рә Сәмиғуллинала. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы бүләгенә – Хәйбулла районының Быҙаулыҡ ауылынан 9 йәшлек Йәнгүзәл Байғужина, Дәү­ләкән районы хаки­миәте бүләгенә – Бөрйән районы Иҫке Соб­ханғол урта мәктәбенең III “В” класы уҡыусыһы Алтынай Мәзитова, “Аҡбуҙат” журналының махсус бүләгенә – Силәбе өлкәhе Арғаяш районы Бәжекәй урта мәктәбенең V “А” класс уҡыусы­hы Зәлинә Фазылова, Миәкә райо­нының Сәфәр мәктәбенән V класс уҡыусыһы Айзилә Батыраева, Белорет районы Абҙаҡ урта мәктәбенең I класс уҡыусыһы Динир Әхмәтйәнов, Дүртөйлө райо­нынан 7 йәшлек Салауат Мифта­хов, Миәкә районының Тамъян-Тай­маҫ мәктәбе уҡыусыһы Әҙилә Ғафа­рова, “Тамыр” телеканалының бүлә­генә Иҙел Вәлиуллин лайыҡ булды.

Конкурс һөҙөмтәләре буйынса “Самрау” нәшриәтендә “Ҡояш ҡыҙы иленән” китабы нәшер ителде. Ун­да 40 баланың шиғырҙары баш­ҡортса һәм русса тәржемәлә бирел­гән. Уларҙың шиғырҙарын Рәсәйҙең билдәле яҙыусылары – Рәсәй Яҙыу­сылар союзы секретары, ша­ғи­рә Нина Ягодинцева, Дағстандың халыҡ шағиры Марина Ахмедова-Колюбакина, Башҡортостандың гимны авторы, яҙыусы Светлана Чураева, шағир, тәржемәсе Сергей Янаки, шағирә, тәржемәсе Кристина Андрианова, “КоРифеи” фести­валендә ҡатнашҡан Юрий Татаренко, Евгения Решетникова рус теленә тәржемә итте. Китаптың тышлығын Туймазы районының Серафимовка мәктәбе уҡыусыһы Лена Фахразова эшләне. Балалар баҡсалары өсөн был китап – ҙур бүләк, минеңсә, сөнки рус телле башҡорт балалары ла бар. Уларға телде өйрәтеү, тел үҙенсәлеген күрһәтеү өсөн сағыштырма билингваль баҫма – уңайлы ҡулланма. Киләсәктә лә беҙ конкурстарҙы туған телендә һөйләшкән һәм уны өйрәнергә теләгән балалар өсөн ойошторорға уйлайбыҙ.

Унан тыш, шағирә Гүзәл Ситды­ҡова ҡатнашыусыларға китабын бүләк итте. Балалар баҡсаларында башҡортса төркөмдәр асылып, баҫмабыҙҙы алдырыусылар һаны артһа, милләтебеҙ киләсәген бергәләп тәрбиәләребеҙгә ышаныс ҙур. Ҡеүәтле “Тамыр” каналы менән берлектә беҙгә балаларыбыҙҙы көслө, иманлы, затлы, зыялы баш­ҡорт итеп үҫтерергә яҙһын!

Йәнә лә быйыл “Аҡбуҙат” журналы сентябрь аҙағында “Урал батыр” эпосы буйынса әҙерләнгән йән­һүрәттең исем туйын ойош­торҙо. Уҙған йыл алынған грант эше­нә быйыл августа йомғаҡ яһал­ды. Ф. Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уҡыусылары уның тәүге тамашасылары булды.

Фекеремде шиғыр юлдары менән тамамлайым:

Йүргәктән киткән үрмәкләп,

“Әннә” тип сыҡҡан теле.

Атай, әсәй эргәһендә

Уның донъяһы, иле.

Башҡортса йырҙар йырлаһаң,

Һөйләһәң әкиәттәр,

Үҫер әле был бәләкәс

Булып халҡына йәдкәр!

Ҡулына алыр китабын,

Атланыр “Аҡбуҙат”ҡа!

Киләсәге булыр илдең,

Сабый яҡланған саҡта!