Тамырҙарҙы белеү – үҙе ҙур бәхет

Һуңғы йылдарҙа мәғлүмәти киңлектә Альберт Исмәғилдең исеме йыш яңғырай. Башҡортостанда тыуып үҫкән, бығаса күрше Татарстанда йәшәгән, татар милли хәрәкәтенең әүҙем ағзаһы булған музыкант үҙен башҡорт тип иғлан иткәс, уны милләтен алмаштырыуҙа ла, сәйәси уйындар уйнауҙа ла ғәйепләнеләр. Әммә Альберт Әҙип улы был хәлдә аптырарлыҡ  бер ғәмәл дә күрмәй һәм, бер ниндәй ҙә милләт алмаштырыу юҡ, тип билдәләй. 

Альберт Исмәғил Ҡазанға 1995 йылда килгән, бер йылдан Татар дәүләт гуманитар институтына уҡырға ингән, студент йылдарынан уҡ үҙен әүҙем йәмәғәт эшмәкәре итеп күрһәткән, татар милли хәрә­кәттәренең уртаһында ҡайнаған. Һөнәре буйынса инглиз, татар, ғәрәп телдәре уҡытыусыһы. Музыкант булараҡ та үҫешкән, төрлө ижади ансамблдәрҙә ҡатнашҡан, үҙ йүнәлеше һәм  стиле булған ижади шәхес булараҡ танылыу яулаған. Альберт Исмәғил һәр саҡ тарих һәм мәҙәниәт менән дә ныҡлап ҡыҙыҡһынғанын, күп сығанаҡтарҙы өйрәнеүен билдә­ләй. Тап ошо шөғөлө арҡаһында ул шәжәрә төҙөү мәсьәләһенә килеп еткән һәм, тамырҙарын барлай башлағас, атаһы һәм әсәһе яғынан ата-бабаларының аҫаба башҡорттар булыуын асыҡлаған. Белдереүенсә, атаһы яғынан туғандары Тамъян ырыуы вәкилдәре булһа, әсәһе яғынан – ҡырғыҙҙар. Шуға ла ул “милләтемде алмаштырманым, ә тарихи ысынбарлыҡты асыҡланым”, – тип белдерә.

Әлеге көндә Альберт Исмәғил –  “Без – башҡортлар” хәрәкәтенең әүҙем ағзаһы, Туймазы башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенең баш белгесе. Төньяҡ-көнбайышта йәшәгән милләт­тәштәребеҙҙе  берләш­тергән рухлы шәхес булараҡ беләбеҙ уны.

– Шаран районының Яңы Тамъян ауылында телдән-телгә күсә килгән шәжәрә бар ине. Әммә унда исемдәр буталған – был да ғәҙәти хәл. Унан мин архивтарға мөрәжәғәт иттем. Һөҙөмтәлә ҡулымдағы шәжәрәләге мәғлүмәт­тәрҙең яртыһы документтар менән раҫланды, ҡайһы бер мәғлүмәт­тәрҙе тағы ла тәрәнерәк өйрәнеү фарыз икәнлеге асыҡланды. Нәҫелебеҙҙә бейҙәр, тархандар булғанлығын билдәләнек. Әсәйем – Ҡырғыҙ ырыуы вәкиле, Шаран районының  Күгәрсен-Бүләк ауылынан. Уның яғынан Аҡай тигән ата-бабабыҙҙың тап ошо ауылға нигеҙ һалғанлығын асыҡланыҡ.

Атайым яғынан  нәҫелебеҙ ҡасандыр Татарстандың Мөслим районы яғынан, Тамъян башҡорттары йәшәгән яҡтан күсеп килгән тигән фараз бар. Һүҙ Башҡортостан менән сиктәш төбәк хаҡында бара, унда Аҡай күле лә бар. Уның, һис шикһеҙ, данлыҡлы шәхес, башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе Аҡай Күсемовҡа ҡағылышы бар, сөнки Нуғай даруғаһы Тамъян улысы башҡорттарынан булған Күсем Түләкәевтең улы тап  Ҡазан даруғаһының Тамъян, Йәнәй улыстарында килешеү нигеҙендә йәшәгән. Ихтилалдарҙан һуң был ерҙәрҙә төпләнгән башҡорттар аҫабалыҡ хоҡуғынан мәхрүм ҡалған һәм күсеп киткән, тигән фараз бар.

Ғөмүмән, үҙ тарихыңды,  та­мыр­ҙарыңды белеү, тыуған ереңдә йәшәү һәм туған телеңдә һөйләшеү – иң ҙур бәхет. Ярһыу башҡорт рухы миндә бығаса ла йәшәгән бит ул, мин  генә аңла­мағанмын. Йәл, атайым вафат, унан бик күп ғәмәлдәрҙе асыҡ­ларға булыр ине. Өлгөрмәйерәк  ҡалдым... Һигеҙ быуыныбыҙҙы яҡтыртҡан шәжәрәбеҙҙе күрһә, ул бик һөйөнөр ине, сөнки ата-бабаларыбыҙ тураһында гел ғорурланып һөйләр булды, – ти Альберт Исмәғил.  

- Гүзәлиә БАЛТАБАЕВА.