Дүрт тигәс тә ни яҡшы? Дүртөйлөлә тыуһаң, шул яҡшы!

Милли рух менән һуғарылған

Исмаил мәктәбендә бөгөн 211 бала уҡый. Шуларҙың 26-һы башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнә. Мәктәптә “Башҡортостан” гәзитен яҙҙырып уҡыған уҡытыу­сылар белем бирә. Шуларҙың береһе – башҡорт теле һәм әҙә­биәте уҡытыусыһы, сараны ойоштороусы Гүзәлиә Закирова. Ул – әүҙем йәмәғәт ағзаһы ла. Төбәктә башҡорт рухиәтен таратыу өсөн көсөн һала. Тап ана шундай уҡытыусылар саҡырып торғанда, милли матбуғаттың әһәмиәтен аңлағандар булғанда, беҙ, гәзит хеҙмәткәрҙәре, ижади хеҙмәттәш­леккә һәр ваҡыт әҙер. Нимә генә тимә, “Башҡорт­ос­тан”ды беҙ бер­гәләп ижад итергә бурыслыбыҙ.

Мәктәп директоры Илиза Минязова баҫмалағы яҙмаларҙы дәрестә файҙаланыуын әйтте. Әйткәндәй, ошо фекерҙе республика райондары буйлап йөрөгәндә бик күп уҡытыусыларҙан ишеткә­нем бар. Шуға күрә гәзитебеҙҙе өйөнә алдырып уҡығандар ҙа – тап мәғариф хеҙмәткәрҙәре.

Мәктәп уҡыусылары менән һәр осрашыу ҡыҙыҡлы үтә ул. Балалар һис көтөлмәгән һорау бирә, үҙҙә­ренең телендә аралашһаң, күңел­дәрен асып һалалар. Матбуғат, гәзитебеҙҙең сайты, Интернет аша ла башҡорт телен өйрәнеп булыуы тураһындда һөйләшкән арала, улар бала саҡ хыялы, ҡыҙыҡһыныуҙар тураһында ла һораша. Яратам ауыл балаларын! Үҙем ауылда үҫкән өсөн түгел, ә ихласлыҡтары өсөн! Уларҙың күҙҙәрендә нур бар, йәшәү осҡоно яна. Ҡалаларҙа ла бар ундайҙар, улары ла, Аллаға шөкөр, үҙебеҙҙең милли мәктәп балалары. Тере аралашыуҙан мәхрүм булырға тейеш түгел балалар, ниндәй милләттән булыуына ҡарамаҫтан. Шулай ғына беҙ мәғрифәттең изге әһәмиәтен һаҡлап алып ҡала алабыҙ!

Сарала шулай уҡ Н. Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһы директоры, төбәк башҡорттары ҡоролтайы етәксеһе Гөлшат Хө­сәйенова ла ҡатнашты, баҫма хаҡында балаларға һөйләне. Уның һүҙҙәренә ауыл китапханаһы мө­дире Земфира Хәкимова ҡушылды. Төбәктә балалар китап уҡый, бигерәк тә фантастик, тарихи әҫәрҙәр менән ҡыҙыҡһыныусылар күп икән. Әйткәндәй, был кисәлә балалар байтаҡ шиғыр уҡыны. Уларҙа әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһыныу бар.

Балалар яҙыусыһы Илдус Тимерхановты бында үҙ кеше тип беләләр. Илдус ағай балалар өсөн һоҡланғыс әҫәрҙәр яҙып ҡына ҡалмай, ул – балалар әҙәбиәте, уның яҙмышы өсөн битараф булмаған кеше, балалар әҙәбиәте буйынса конференция уҙғарыу ниәте менән яныуы ла ошо хаҡта һөйләй. Уның “Төнгө шәфәҡ” шиғыры беҙҙе илаһи йәйҙәргә алып ҡайтты:

Атай менән йәйге төндә

Ултырҙыҡ күл буйында.

Шәкәрләп сәй эсә-эсә

Төн ҡанаты ҡуйынында.

Шәфәҡ нурҙары уйнанып,

Эргәлә янды усаҡ.

Офоҡ кеүек сағылдырҙы

Уларҙы моңһоу уҫаҡ.

Һыуҙың өҫтөн йәйғор булып,

Йомшаҡ төҫтәр буйланы.

Шулай аша һикергәләп,

Көмөш балыҡ уйнаны.

Талғын елдең йылы ҡулы

Ҡамыштарҙы барланы.

Мин һеңлемде яратҡандай,

Томбойоҡто наҙланы.

Ә Гүзәлиә Урал ҡыҙы ул арала балалар араһында ярыш ойоштор­ҙо: башҡорт яҙыусыларының исем­дәрен атағыҙ, тине. Бына китте сәмләнеп ҡул күтәреүҙәр!

Беләләр балалар әҙиптәрҙе. Әл­биттә, яҡташтарын телгә алыуҙан башлап ебәрҙеләр. Шулай итеп, Аделина Ҡашҡарова (7 “а” класы уҡыусыһы), Алмас Ғимаҙуллин, Илһам Зиннәтуллин, Сармат Бәҙ­ретдинов, Ирхан Мөхәмәтйәнов (5 “а” класы уҡыусылары) еңеүселәр булды. Улар кемуҙарҙан Шәйех­зада Бабич, Назар Нәжми, Рауил Бикбаев, Мостай Кәрим, Әнғәм Атнабаев, Ҡәҙим Аралбаев, Рафаэль Сафин, Марат Кәримов, Зәйнәб Биишева, Һәҙиә Дәүләтшина исем­дәрен атаны. “Афарин, балалар! Һеҙгә “бишле” ҡуям”, – тип вәғәҙә итте башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәлиә Закирова.

Ошондай уҡ “Бер тигәс тә ни яҡшы” тигән конкурс ойоштороп ебәрҙеләр. Барыһынан да бигерәк “Дүрт тигәс тә ни яҡшы?” тигән һорауға “Дүртөйлөлә йәшәһәң, шул яҡшы!” тигәне булды.

Байрамдың икенсе өлөшөндә балалар “Арғымаҡ” этно төркөмө менән осрашты. Улар уҡыусыларға “Шайморатов генерал”, “Зәйнулла”, “Алпамыша”, “Зәки Вәлиди”, “Ҡара юрға”, “Ҡарабай”, “Аҡһаҡ ҡола”, “Беҙ бергә”, “Любизар”, “Байыҡ” һәм башҡорт халыҡ көйҙәренән теҙмә башҡарҙы. Был мәлдә залда булырға, уҡыусыларҙың башҡорт көйҙәренән әҫәрләнеп бейегәндә­рен, йырҙарға ҡушылғандарын күрергә кәрәк ине! Әле генә үҙҙәрен дәрестә һымаҡ итеп тойоп, ҡул кү­тә­реп кенә аралашҡан уҡыусы­лар дәртле көйҙәргә бейене. Афарин, уҡыусылар! Афарин, уларҙа милли моңдар бүләк иткән “Арғымаҡ”!

Хәйер, милли рух менән һуға­рылған сарала уҡыусылар ғына түгел, уҡытыусылар ҙа бейене лә, йырланы ла.

Белем усағы тураһында һөй­ләүҙе дауам итеп, шуны да өҫтәйек: Исмаил мәктәбендә туған телде өйрәнеүгә иғтибар бүленә. Башҡорт телен белергә, тәрән үҙләштерергә теләгәндәргә “Тирмәкәй” түңәрәге эшләп килә, етәкселәре – Гүзәлиә Закирова һәм Лилиә Ҡашҡарова. Татар телен өйрәнгәндәр “Ҡаурый ҡәләм” (етәксеһе – Ләйсән Мурзаева), урыҫ телен үҙләштергәндәр “Родное слово” (Айгөл Ғәлиева) түңәрәктәрендә шөғөлләнә. Улар сарала “Мөхәббәт”, “Хыялый”, “Я ждала тебя” шиғырҙарын яттан һөйләне. “Родное слово” түңәрәге ағзаһы Айһылыу Сибәғәтуллина мәҡәләләр ҙә яҙа икән. Ғөмүммән, был мәктәптә уҡыусыларҙы тыуған яҡ, уның тәбиғәте менән ҡыҙыҡ­һына, тарихи урындарға сәйәхәт ҡылырға ярата. “Йәншишмә” балалар баҫмаһында, район гәзитен­дә мәҡәләләре баҫыла.

Мәктәптә быйыл уҡыу йылы 2 сентябрҙә башланыуға ҡара­маҫ­тан, класс сәғәтенә ҙур иғтибар бүл­гәндәр. Мәҫәлән, 10-сы, 5-се һәм 6-сы клас уҡыусылар был дәресте бергә үткәреп, йәш сағын­да һауынсы булып эшләгән хеҙмәт ветераны, заманында Мәскәүҙә ВДНХ-ла бронза һәм көмөш ми­ҙалдар яулаған БАССР-ҙың ат­ҡа­ҙанған малсыһы Альбина Әхиә­рова менән осрашҡан. Бер ҡара­һаң, һауынсы һөнәренең ни әһә­миәте бар, тиер хәҙерге балалар. Әммә тап ауыл хужалығы хеҙмәт­сәндәре беҙҙе туйындырыуын, илдең тамаҫын туйҙырыуын балалар белеп үҫергә тейеш бит.

5-се кластың етәксеһе Гөлназ Солтанова “Нимә ул тыныслыҡ?” тигән һорау менән уҡыусыларға мөрәжәғәт иткәндә, бәлки, балалар ни хаҡында һүҙ барғанын да аңла­мағандыр, әммә тап ана шул класс сәғәттәре аша һәр уҡыусы күңелән был донъяла тыныслыҡты һаҡлау өсөн нимә эшләргә кәрәк­леге хаҡында белеп үҫеүе мәһим. Балалар дәрестә төрлөсә яуап биргән: “Халыҡтар дуҫлығы – ул тыныс­лыҡ”, “Ғаиләлә татыулыҡ – ул тыныслыҡ”, “Һуғыш булмауы – ул тыныслыҡ”...

“Үҫеш нөктәһе”ндә үҫ, әйҙә!

“Үҫеш нөктәһе”. Был хаҡта хәҙер йыш ишетәбеҙ. Тап ошондай үҙәк Исмаил мәктәбендә асылды. Сарала райондың мәғариф идара­лығы начальнигы Нәсимә Ибатуллина, төбәктең педагогик мәғлүмәт үҙәге директоры Рәмил Шайхәй­ҙәров ҡатнашты. “Үҫеш нөктәһе” – ул уҡыусыларҙа дөйөм мәҙәни ҡиммәттәрҙе, кәрәҙле технологиялар буйынса белемде, шахмат ҡеүәтен, проект эшмәкәрлеген, ижади яҡтан баланың башҡалар араһында үҫешен бергә ойош­торған яңы проект. Ата-әсә, педагог һәм уҡыусы араһында бәйләнеш­тәрҙе нығытыу өсөн дә эшләнгән ул. Балалар был дәрестәрҙә ғәҙәти парталар артында ултырмай, ә заманса йомшаҡ тюфиктарҙа ултыра. Эшлекле уйындар, тренингтар ни­мә икәнен балалар тап ошо майҙан­сыҡтарҙан, мәктәптән үк белеп сыға. “Үҫеш нөктәһе” уҡыусы­ның ҡайҙа уҡыуына ҡарамаҫтан, замана талаптарына ярашлы, үҙен белем донъяһында иркен тоторға, белгә­нен башҡалар менән уртаҡ­лашыр­ға ла өйрәтә. Бындай майҙан­сыҡтар уҡыу­сыларға ҙур ғилем, мәғрифәтселек донъяһына трамплин булһын!

Һәр балала уй осҡоно тоҡан­дырыу зарур уҡытыусыға. Бөгөнгө документтар тултырыу, төрлө сара­ларға әҙерлек менән мауыҡҡан арала уҡытыусы кескәй генә бала­ның йөрәгенә юл ярып өлгө­рәме икән? Һәр хәлдә был мәктәптә әгәр башҡорт матбуғатына, баш­ҡорт әҙә­биәтенә, башҡорт һүҙенә, баш­ҡорт моңона иғтибар бүленә икән, был балаларҙың Урал батыр ва­риҫ­тары булып үҫеүендә шик юҡ. 5-се класс уҡыусыһы Алмас Ғима­ҙуллин ке­үек. Ана нисек итеп һөй­ләне ул “Урал батыр” эпосынан өҙөктө. Ошо миҫалдар үҙе үк бында уҡығандарҙа тамырҙарға, рухи үткәнебеҙгә ҡыҙыҡһыныу барлығы хаҡында һөйләй. Алмастың эпосты нисек итеп һөйләгәне әле булһа күҙ алдында тора: шундай йәнле итеп, үҙе аңлаған йөкмәткене баш­ҡалар­ға еткереү ниәте менән башҡарҙы.

Уҡытыусылар коллективы кил­гән ҡунаҡтарға Ризван Хәкимовтың “Сәғәт” әҫәрен йырлағайны. Исмаил мәктәбе бында эшләгәндәрҙең дә, уҡығандарҙың да бары тик бәхетле, белемле мәлдәрен генә һанаһын!

Дүртөйлө районы.