Агрессия шәхес һыҙаты булараҡ...

– Юғары кимәлдәге агрессия – бала-үҫмер йәшендә таралған күренештәрҙең береһе. Барыһы ла мәктәпкәсә тиклемге осорҙа башлана, әммә күптәрҙең йәмғиәттә үҙ-үҙен тотоу һәм тәртип ҡағиҙәләрен үҙләштереү, тормош тәжрибәһе туплау һөҙөмтәһендә, был һыҙат тоноҡланып ҡала. Бәғзе үҫмерҙәрҙә ул һаҡлана, үҙ-үҙен тотоу нормаһына әүерелә, үҫешә һәм шәхес сифатына әйләнә. Быға ғаиләләге тәрбиәгә, үҙ-ара мөнәсәбәттәргә ҡушып, телеэкрандарҙан ағылған агрессия, компьютер уйындары ла булышлыҡ итеүе ихтимал. Шулай уҡ тиҫтерҙәренең насар миҫалы ла, агрессив тотошо ла, һис шикһеҙ, үҫмерҙәргә йоғонто яһай. Әммә был шарттар бөтәһенә лә берҙәй тәьҫир итә икән, тип уйларға ярамай. Был – шәхсән күренеш.

Агрессивлыҡ хаҡында, әлбиттә, тышҡы күренештәр буйынса ғына фекер йөрөтөргә ярамай, уның төп сәбәптәрен һәм уға бәйле кисерештәрҙе асыҡлау мөһим. Бының өсөн белгескә мөрәжәғәт итеү фарыз. Психологтың иһә табипҡа йүнәлтеүе лә ихтимал.

Балалар агрессияһының үҙенсәлектә­ренә килгәндә, уның нигеҙендә күрәләтә, йәғни маҡсатлы рәүештә башҡа кешегә ҡаршы хаслыҡ ҡылыу теләге ята.

Агрессияның төп өс функцияһы бар:

Беренсе сиратта, агрессия — үҙеңде “МИН” төшөнсәһен күҙаллаған йә ысын­барлыҡтағы хәүефтән һаҡлауҙың иң яҡшы юлы. Бындай агрессия сағы­лышы кешенең “МИН” төшөнсәһен нисек аңла­уынан, шәхес булараҡ, ниндәй һыҙат­тарын баһалауҙан тора.

Икенсенән, агрессия — психологик кө­сәр­гәнештән ҡотолоу юлы. Кеше асыуын сығарырлыҡ объект эҙләй.

Өсөнсөнән, түбән­дәге маҡсатҡа өлгә­шеү: “Ошо ишекте асып үткем килә, шуға ла юлымда кем осрай, бөтәһен дә этеп китәм”.

Үҫмерлек осоро һәр кеше тормошонда иң ҡатмарлы һәм ҡапма-ҡаршылыҡлы осор булып тора. Эске тормоз, үҙ-үҙеңә контроль, ҡылыҡтарыңды көйләү механизмдары, тирә-яҡ мөхиттәге ваҡиға­ларға һайлап һәм баһалап яуап биреү һәләте, атап әйткәндә, өлкәндәргә хас холоҡ-фиғел һыҙаттары артабанғы үҫеш осорҙарында – йәшлектә нығына, тотороҡлана.

Унан тыш, тағы бер үҙенсәлеккә иғти­бар йүнәлтеү фарыз. Пандемия билдәһеҙлектән стресс кисереүгә, киләсәк өсөн борсолоуға уңайлы шарттар булдырҙы. Был тойғоларҙың агрессия һәм ҡанһыҙлыҡ рәүешендә сағылыуы ла ихтимал.

Пандемияның замандаштарға йоғон­то­һон билдәләү буйынса психологтарҙың тәүге тикшеренеүҙәренең һөҙөмтәһе социаль психоз күренештәре (“ҡыҫҡа ва­ҡытлы аҡылдан яҙыу”) артыуын күрһәтә. Бындай осраҡтар кешеләрҙең үҙҙәренә, яҡындарына ҡарата вәхшилеге, аяуһыҙ­лығы менән хайран ҡалдыра һәм ошо ҡылыҡтарҙың аныҡ ҡына сәбәбе лә булмауы асыҡлана.

Минең фекеремсә, үҫмерлек осоро көрсөгө, эмоциональ “шартлау”, үҙ-үҙең­де тотоуҙы күҙаллай алмау – тап бына ошолар Пермь өлкәһендәге ҡанлы фажиғәгә килтергән “детонатор” булып тора, – тип билдәләне Ирина Рудольфовна.

...Балалы тормош – мең хәсрәт, ба­лаһыҙ тормош – бер хәсрәт, ти башҡорт халыҡ мәҡәле. Был сабый донъяға килгәс тә, ата-әсәнең иңенә оло яуап­лылыҡ ятҡанын, баланы бөтөн күңелле, инсафлы, тәртипле һәм тормошто яратыусан итеп тәрбиәләү өсөн уның яҡын­дарынан бихисап көс, күңел йылыһы, ихласлыҡ талап ителеүен аңлата. Ни сәсһәң, шуны урырһың: балаларыбыҙға ҡарата илтифатлы, иғтибарлы булайыҡ, йөрәк йылыһын йәлләмәйек.