Барыһы ла – илебеҙҙең киләсәге өсөн

Ҡыҙын йәки улын беренсе тапҡыр етәкләп балалар баҡсаһына алып ингән көндө һәр кем хәтерләйҙер. Ҡапҡанан аша атлау менән мөғжизәле уйын ҡаласығы ҡаршы ала. Бында барыһы ла балалар күҙлегенән сығып эшләнгән. Мәҫәлән, түтәлдәр янына “ҡунаҡлаған” ҡуян, тейен, айыу, төлкө кеүек ҡыр йәнлектәре йылмайып оҙатып ҡала, стенаға “менеп баҫҡан” әтәс, аҡҡош, ҡаҙ ише әкиәт геройҙары һинең менән һөйләшергә теләй, ҡанат ҡағып уйнарға саҡыра, хатта шаярырға итә. Ғөмүмән, балалар баҡсаларында тормош үҙенсә күңелле ҡайнай, уларҙың һәр береһе кескәйҙәрҙең шат тауышына күмелгән икән, был – республикабыҙ етәкселегенең кескәйҙәрҙе хәстәрләүе.

Яңы учреждениелар төҙөлә

Кескәйҙәр яҡты, иркен бүлмә­ләрҙә ял итһен, уйнаһын, шөғөл­ләнһен, ҡыҫҡаһы, заманса белем усаҡтарында тәрбиә алһын өсөн беҙҙә бар уй-ниәттәр ҙә  тормошҡа ашырыла.  Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә тәрбиә темаһын, мәғариф тарма­ғын, өр-яңы белем усаҡтары төҙөүҙе йыш һәм айырым телгә ала, уларға төплө иғтибар бүлә.

Ысынлап та, балалар баҡсала­ры төҙөү тәңгәлендә Башҡортостан илебеҙҙә – лидер, был – беҙҙең ҡаҙаныш. Өҫтәүенә төрлө кәңәш­мәләрҙә, “Мәғариф” сәғәтендә лә белем һәм тәрбиә темалары көнүҙәк мәсьәлә булараҡ ҡарала.

2020 йылда Башҡортостанда 24 балалар баҡсаһы сафҡа индерелгән. Балалар баҡсалары “Демография” милли проекты нигеҙендә төҙөлә. Быйыл да был юҫыҡта эштәр эҙмә-эҙлекле дауам итә.

Шәхси балалар баҡсаһының киләсәге өмөтлө

1 сентябрҙә, мәҫәлән, Баш­ҡор­тос­тан Башлығы Радий Хәбиров республикабыҙҙа шәхси балалар белем биреү үҙәктәрен үҫтереү буйынса күсмә кәңәшмә үткәрҙе. Һөйләшеү урыны итеп “Мин – гений” дөйөм белем биреү ойошмаһы юҡҡа ғына һайланманы. Был белем үҙәге башланғыс кластар мәктәбен, балалар баҡсаһын, балалар һәм өлкәндәр өсөн өҫтәмә белем биреү үҙәген үҙ эсенә алған.

Башта республика етәксеһе балалар үҙәген, шөғөлләнеү һәм ял залдарын ҡараны. Радий Фәрит улы һәр бала маҡсатҡа өлгәшә алырлыҡ шарттар булдырыуға баҫым яһаны.

Республикабыҙҙа бөтәһе дәү­ләткә ҡарамаған лицензиялы 45 мәктәпкәсә балалар баҡсаһы бар. Айырыуса улар Өфө һәм Стәр­летамаҡ ҡалаларында ныҡ үҫеш­кән. Баш ҡалала 38 шәхси балалар баҡсаһы эшләй.

– Әлбиттә, шәхси балалар баҡ­салары әлегә күп түгел, әммә уларҙың киләсәге бар, – тине Радий Хәбиров. – Бер йыл элек балаларын шәхси баҡсаға йөрөткән ата-әсәләрҙең сығымда­рын ҡаплау өсөн сертификат биреү тураһында тәҡдим менән сығыш яһағайныҡ. Стәрлетамаҡта 200 сертификат биреп эште башланыҡ, ә август аҙағына был һан 1563-кә етте. Уны 4 меңгә хәтлем еткереүҙе үҙебеҙгә ниәт итеп алдыҡ. 2022 йылдың республика бюджетына, ошо маҡсатты күҙ уңында тотоп, 140 миллион һум аҡса һалдыҡ.

Шулай итеп, шәхси балалар баҡсаһындағы 2 мең тирәһе урынды финанслайбыҙ. Ул – 5 миллиард һумға торошло 10 яңы мәк­тәпкәсә учреждение, тигән һүҙ. Бынан тыш, сертификат програм­маһы яңы эш урындары булдырыуға, социаль эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ярайһы булышлыҡ итәсәк.

Сертификат биреү буйынса беҙҙең республика проекты менән федераль кимәлдә ҡыҙыҡһыналар. Ошо бай тәжрибәне өйрәнеү маҡсатында сит төбәктәрҙән беҙгә күп киләләр. Муниципаль учреж­дениеларҙа урын етмәгәндә, шәхси балалар баҡсаһы ҡотҡара. Былтыр ғына беҙ 25 яңы балалар баҡсаһы төҙөнөк, әммә улар һаман да етмәй. Ата-әсәләр тағы ла балалар баҡ­саһы төҙөүҙе үтенә. Шуның өсөн дә сертификат хәрәкәте география­һын киңәйтергә кәрәк.

Белем усаҡтарының асылыуы – ғәҙәти күренеш

Әйткәндәй, күптән түгел, йәғни Тәрбиәселәр көнөнә тап килтереп, Өфө янындағы “Зубово Life” ҡаса­баһында “Белем” тигән өр-яңы мәғариф үҙәген асыу тантанаһы булды. Ошо шатлыҡлы ваҡиға, “Демография” милли проекты нигеҙендә тормошҡа ашырылған. Белем биреү учреждениеһын ҡыҫҡа ғына арауыҡта федераль һәм төбәк аҡсаһы иҫәбенә төҙөгәндәр.

Күркәм сарала Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың ҡатнашыуы байрамға йәм өҫтәне, уның мәртәбәһен арттырҙы.

Радий Фәрит улы белдереүенсә, изге традиция булараҡ, нәҡ Белем көнөндә өр-яңы мәктәп һәм балалар баҡсаһы асыла. Зубов ауы­лындағы “Белем” үҙәгенән бер ҡасан да балалар тауышы өҙөлмәһен.

– Һәр бала заманса мәғариф учреждениеһында белем һәм тәрбиә алырға тейеш, – тине  республика етәксеһе. – Улар киләсәктә лә төҙөләсәк, был тармаҡ – өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе.

Зубов ҡасабаһындағы мәктәптең һәм балалар баҡсаһының асылыуын йөҙҙән ашыу ғаилә түҙем­һеҙ­ләнеп көткән. Мәктәп – 640, ә балалар баҡсаһы 160 урынға иҫәп­ләнгән. Был биҫтә етеҙ тиҙлектә үҫешә. Халыҡ бында күпләп ағыла, айырыуса йәш ғаиләләр байтаҡ. Ҡасаба Өфөнән әллә ни йыраҡ түгел. Күптәрҙең баш ҡалала эшләүен иҫәпкә алғанда, ныҡ уңайлы.

Мәфтуха Аҡназарова билдәлә­үенсә, улар ошо балалар баҡсаһын күптән көткән.

– Балалар баҡсаһы беҙ йәшәгән йорт янында, – ти Мәфтуха Имелбай ҡыҙы. – Улыбыҙҙы һәм ҡыҙы­быҙҙы йәһәт кенә баҡсаға индереп ҡалдырабыҙ ҙа ирем менән эшкә елдерәбеҙ. Ә икебеҙҙең дә эш урыны – Өфөлә. Зубов ауылында фатир һатып алғаныбыҙға шатланып бөтә алмайбыҙ. Ҡалалағы шау-шыуҙан арынып, әммә унан алыҫ түгел урында йәшәйбеҙ.

– Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың шәхсән бында юлланып, тантаналарҙа ҡатнашыуы – беҙҙең өсөн оло мәртәбә, – тине Асия Дәүләтҡолова. – Радий Фәрит улының ябай кешеләргә ҡарата ошондай хөрмәт күрһәтеүе уның үҙенә ҡарата ихтирам билдәһе ул. Ә инде балалар баҡсаһына килгән­дә, һөйөнөсөбөҙ сикһеҙ. Ейәнем менән ике ейәнсәрем бәхетле. Улар көн дә унан шәп яңылыҡтар менән ҡайта һәм ихлас уртаҡ­лаша. Гимнастика менән шөғөллән­гәндәр, музыка кабинетында йыр сер­ҙәренә төшөнгәндәр... Ошо бәхет түгелме ни?!

Төбәк Башлығы тәрбиәселәрҙе тәбрикләне

Тәрбиәселәр һәм мәктәпкәсә белем биреү хеҙмәткәрҙәре көнөнә бәйле ҙур тантаналар ойошторолдо. Ошо уңайҙан Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров барлыҡ тәрбиәселәрҙе лә күркәм байрам менән ҡотланы, эштәрендә уңыш­тар теләне.

“Башҡортостанстат” биргән мәғ­лүмәттәргә күҙ йүгертеү килә­сәккә ҙур өмөттәр уята. Респуб­ликабыҙҙа бер меңдән ашыу балалар баҡсаһы бар. Башҡортос­танда, уртаса ал­ғанда, бер тәрбиәсегә 16 бала тура килә. Беҙҙә мәктәпкәсә йәштәге белем усағын­да эшләгән тәрбиәсенең уртаса йәше – 40 тирәһе. Балалар баҡса­ларында педагогия хеҙмәт­кәрҙәре һәр ваҡыт белемдәрен камиллаштырыу буйынса төрлө курс­тар үтә. Йыл да “Иң яҡшы тәрбиәсе” тигән республика бәйгеһе ойошторола. Дөйөм алғанда, тәрбиә­селәрҙең 64 проценты юғары белемле. Күптәре (74 процент) ун йыллыҡ тәжрибәгә эйә, ә ярты­һынан күбеһе балалар баҡсаһында 20 йылдан ашыу эшләй.

Башҡортостанда мәктәпкәсә белемдең мәғариф программаһы, шулай уҡ кескәйҙәрҙе хәстәрләү һәм ҡурсалау буйынса 2020 йылда 1837 мәктәпкәсә мәғариф ойош­маһы шөғөлләнгән, шуның өстән бер өлөшө – үҙаллы ойошма. Унда 19,7 мең педагог эшләгән. Тәр­биәселәр, йыр уҡытыусылары, физик культура буйынса инструк­торҙар, логопедтар, психологтар, дефектологтар һәм башҡа белгес­тәр, өҫтәмә белем биреү уҡытыу­сылары, социаль педагогтар – шуға асыҡ миҫал. Дөйөм педагогия хеҙмәткәрҙәренең 14,9 меңе – тәрбиәселәр.

Республикабыҙҙың балалар баҡсаларында төркөмдәрҙә төрлө мөйөштәр булдырылған: аш-һыу, милли кейемдәр, тирмә, музыка ҡоралдары... Баланы тәрбиәләүҙә рухи хазина сығанағы булған ауыҙ-тел ижады киң һәм уңышлы фай­ҙаланыла. Әкиәттәр тыңлау, улар­ҙы сәхнә­ләш­тереү, телдән һөйләү, йомаҡ­тар, әйтем-мәҡәлдәр өйрә­неү, милли уйындар ойоштороу ҡыҙ һәм малайҙарҙың рухын сыныҡ­тыра, аңын, хәтерен, тел­мәрен үҫтерә. Ошондай күркәм тәрбиә алып үҫкән балалар хыял-маҡсаттарына ла өлгәшә.              

- Илдар АҠЪЮЛОВ.