Уңғандың эше ырар

Ауылда тыуған һәр бала кеүек, Рәшит тә кесе йәштән эшкә күндәм, егәрле булып буй еткерә. Ете бала үҫкәс, ғаиләләренең етешмәй киткән саҡтары ла күп була.

– Әсәйем бик бөтмөр булды. Ул ваҡытта бәшмәк күп үҫер ине, әммә башҡорттар элек был ризыҡты үҙһенмәгән бит, ауылдаштар ҙа өнәмәне. Ә беҙ уны күп итеп йыйып, әсәйем ҙур күнәктә тоҙлай ҙа Үрге Уралдан ағасҡа тип килгән урыҫтарҙан онға алмаштырып алыр ине, – тип иҫкә төшөрә бала сағын әңгәмәсем.

Йүнселлек һыҙаттары Рәшиткә әсәһенән генә түгел, олатаһының бер туғаны булған бабайынан да күскәндер. Ул йортоноң яртыһын ки­бет итеп, сауҙа менән шөғөл­лән­гән. Билдәле, совет заманы ет­кәс, эҙәрлекләнә. Әйткәндәй, Рәшит Ҡауыевтың үҙ ҡулдары менән төҙөгән ике ҡатлы ҙур йорто тап шул нигеҙҙә ҡоролған.

Ауылда һигеҙ класты тамам­ла­ғас, Рәшит электрик булып эшләгән Рәфҡәт ағаһының ярҙамсыһы булып хеҙмәт юлын башлай, совхозда эшселәр етешмәгән саҡтарҙа ҡаҡ­са ғына кәүҙәле, әммә теремек, сос егетте малсылыҡҡа ла йәлеп итәләр.

Икенсе йылына Рәшит Үрге Урал ҡалаһындағы водителдәр әҙерләгән училищеға уҡырға инә. Киң профилле водитель-слесарь һөнәрен үҙләштергәс, Уральск ҡасабаһында тракторсыға ла уҡып сыға. Һуңынан әрмегә саҡырылып, һалдат бурысын Ҡурған өлкәһендә үтәп ҡайта.

Шул ваҡытта Рафиҡ ағаһын дуҫтары Себергә эшкә саҡыра. Ул күңеленә ятҡан эшен ташлап китергә батырсылыҡ итмәй, үҙе урынына ҡустыһын өгөтләй. Ата-әсәһе тәүҙә, ғаиләләге кесе улдарын эргәһендә ҡалдырырға тырышып, ҡаршы булһа ла, аҙаҡ күнә.

Нижневартовск ҡалаһының тө­ҙө­лә генә башлаған осоро. Рәшит ҡе­үәтле “Татра”, “Магирус” тип атал­ған үҙбушатҡыстарҙа юлдар тө­ҙөүҙә ҡатнаша. Тырыш хеҙмәт­кәрҙе автомашиналарҙы ремонтлау буйынса мастер итеп үрләтәләр.

Йәй етһә, Рәшит тыуған яғына ашыға. Ата-әсәһенә бесән эш­ләшеп, ярҙамлашып китер була. Бер шулай ялға ҡайтҡанында ниндәйҙер йомош менән почтаға инә. Почта бүлексәһе етәксеһен йәйге осорҙа ваҡытлыса алмашты­рырған сибәр ҡыҙға бер күреүҙә ғашиҡ була ул. Оҙон буйлы, ыҫпай кейенгән егет тә ҡыҙҙың күңеленә ята.

Ике йыл дуҫлашып, хат, телефон аша хәбәрләшеп торғас, йәш­тәр 1978 йылда ғаилә ҡора. Рәшит Зөлфиәһен үҙе менән Себергә алып китә, ғаиләгә йәм өҫтәп, ҡыҙ­ҙары тыуа. Юғары эш хаҡы түлән­гән хеҙмәт урыны, торлаҡ, төрлө льготалар – Ҡауыевтарға Себерҙә рәхәтләнеп йәшәр өсөн бөтә шарттар була, әммә күңел­дәре тыуған яҡҡа тартыла йәштәр­ҙең. Һигеҙ йыл Нижневартовскиҙа йәшәгәс, Межгорье ҡалаһына күсе­нәләр. Рәшит сауҙа өлкәһендә водитель булып эшен дауам итә. Илдең төр­лө төбәктәренән тауар ташый ул.

Халыҡ ағыла башлай...

90-сы йылдар... Ул осор күптәр­ҙең хәтерҙәренә юҡсыллыҡ мәле булып уйылғандыр. Ҡала магазиндарында ниндәйҙер тауар булһа ла, ауыл кибеттәренең шалтырап ул­тырған ваҡыты. Районда ул ваҡытта бөтә магазиндар ҡулла­ныу­сылар йәмғиәтенә ҡарай, пайсылар дәүләт ярҙамы иҫәбенә йәшәй.

Сауҙа өлкәһе сит илдәрҙәге кеүек килемле булырға, дәүләткә үҙе ярҙам итергә тейеш, тип һанай Рәшит Ҡауыев һәм магазиндарҙы һатып алыу теләге менән район етәкселегенә бара. Иң тәүҙә уның ниәтен хупламайҙар, шулай ҙа бер ни тиклем ваҡыттан һуң пайсылар йыйылышы ойоштороп, райондың көньяҡ өлөшөндәге сауҙа нөктәләрен ҡуртымға бирергә, тигән ҡарарға киләләр.

– Эш урынымдан “КамАЗ” йөк машинаһын һатып алып, тауар ташый башланым. Иң тәүҙә ауыл хал­ҡының ихтыяжын өйрәндем. Биҙрә, көрәк, һәнәк кеүек эш ҡорал­дары, көндәлек ҡулланыла торған аҙыҡ-түлек кәрәк ине тәү сиратта кешеләргә – магазиндарҙы шун­дайыраҡ тауарҙар менән тәьмин иттем, – тип иҫләй эшҡыуарлыҡтың тәүге йылдарын әңгәмәсем.

Күп тә үтмәй, Рәшит Ғабдулхаҡ улы Ҡобағош, Ҡаҙаҡҡол, Ғәлиәх­мәр, Сораман, Озерный ауылда­рындағы магазиндарҙы һатып ала. Ул замандарҙа районда икмәк бешереү цехтары ла аҙ була, ризыҡты Белореттан килтереп һатыр булалар. Рәшит Ҡауыев, Ҡобағошта буш торған элекке совхоз кәнсәһе бинаһын алып, йыһазландырып, икмәк бешереү цехы асып ебәрә.

Яҡташтары ышаныс белдереп, район Советы депутаты итеп һайлағас, Ҡауыевтар Ҡобағошҡа килеп төпләнә.

Ауыл ерендә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеү еңелдән түгел, был өлкәлә тиҙ һәм ҡапыл күпләп килем дә алып булмай. Ошоларҙы иҫәпкә алып, Рәшит Ғабдулхаҡ улы эште бер нисә йүнәлештә ойоштора. Пилорама асып ебәрә, ҙур автогараж төҙөй, баштараҡ мал да үрсетә. Тирә-яҡ ауылдарҙың халҡынан йәшелсә, еләк-емеш, ти­ре, һөт продукцияһын һатып алыу эшен дә йәнләндерә. Дөйөмләш­тереп әйткәндә, ауыл ерендә ниндәй эш бар, барыһын да башҡара хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре.

Ҡобағош тәбиғәттең бик гүзәл төбәгендә урынлашҡан. Ауыл эргәһенән Миндәк, бәләкәй генә Ҡояш, Соңғор йылғалары аға. Яҙ һыу күтәрелеп, ауыл өйҙәрен баҫһа, йәй йылғасыҡтарҙа ул бөтөнләй кәмер була. Эҫе көн­дәрҙең береһендә ауылда янғын сыға. Шул саҡта янғын һүндерерлек тә һыу табылмай хатта.

Рәшит Ғабдулхаҡ улының башы­на шул саҡта, Ҡояш йылғаһын быуып, һыу ятҡылығы эшләргә кә­рәк, тигән уй килә. Ерҙе ҡуртымға алып, ҡеүәтле техника саҡыртып, ниәтен бойомға ашырып та ҡуя эшҡыуар. Аҙаҡ быуаға селбәрә ебә­реп, балыҡ үрсетергә булып китә. Бағыр балығы шул тиклем үр­сей, быны ишетеп, сит өлкә­ләрҙән дә балыҡсылар килә башлай.

Шулай бер көн ситтән килгән балыҡсылар эшҡыуарҙан улар өсөн бәләкәй генә ял өйө төҙөүен үтенә. 5х6 квадрат метр майҙанлы йорт буш тормай. Ял итеүселәрҙең һорауы буйынса, беседка менән мунса ла һала Рәшит Ҡауыев. Быуаның тирә-яғы быға тиклем сүплек урыны була, биләмәне таҙартып, йәшелләндереп ҡуйғас, бөтөнләй икенсе төҫ ала. Ял урыны тураһында ишетеп, халыҡ ағыла башлай. Яйлап йорттарҙың, мунсаларҙың да һаны арта.

Бөгөн Ҡобағоштағы ял базаһын­да ағастан семәрләп эшләнгән төрлө майҙанлы биш йорт, биш мунса, беседкалар бар. Бер юлы 45-50 кешене хеҙмәтләндерәләр. Туйҙар, юбилейҙар уҙғарыу өсөн ике ҙур зал ҡаралған, балалар уйын майҙансығы, спорт менән шөғөлләнеү өсөн ҡорамалдар ҡуйылған.

– Төп маҡсатым – ҙур килем алыу түгел, ә төбәктә туризмды үҫтереү, халыҡты эш менән тәьмин итеү, – ти эшҡыуар.

Изге ғәмәлдәрҙең һөҙөмтәһе

Тормошта төрлө кешеләр осрай. Бөтмөр йүнселдең уңышлы барған эшенә аяҡ салып маташыусылар ҙа, яла яғыусылар ҙа була. Әммә Рәшит Ғабдулхаҡ улы ундай ваҡлыҡтарға иғтибар итмәй, күңелен төшөрмәй, алға табан ҡыйыу атлай, ауылдаштарының рәхмәте уға дәрт өҫтәй.

Бөгөн Ҡауыев 100 кеше өсөн эш урыны булдырған. Йәй айҙа­рында миҙгелле эштәргә өҫтәмә хеҙмәткәрҙәр ҙә йәлеп ителә. Рәшит Ғабдулхаҡ улы, төп эшенән тыш, йәмәғәт тормошонда ла ҡай­нап йәшәй, бағыусылыҡ ярҙамынан да баш тартмай.

Сер түгел, ғәҙәттә, район үҙәге­нән алыҫта урынлашҡан ултыраҡ­тарға иғтибар етеңкерәмәй. Халыҡ­ты борсоған проблемаларҙы район етәкселегенә еткереп, уларҙың тормош шарттарын, социаль-мәҙәни учреждениеларҙың матди хәлен яҡшыртыуға ҙур иғтибар бүлә эшҡыуар.

Киләсәктә Рәшит Ҡауыев килгән ҡу­наҡтар төбәктең тарихын, үткә­нен белһен, шифалы үҫемлектәре менән дауаланһын өсөн ял база­һында музей һәм фитобар төҙөргә уйлай.

“Һәр уңышлы ир-ат артында ышаныслы ҡатын-ҡыҙ тора” тигән халыҡ фекере менән килешмәй булмай. Ирен һәр ваҡыт аңлап, яғымлы һүҙе, кәңәштәре менән ярҙам итеп торған ҡатыны Зөлфиә Шаһыбал ҡыҙы булмаһа, кем белә, бәлки, Рәшит Ҡауый улы бындай уңыш­тарға өлгәшә лә алмаҫ ине. Ғаилә башлығы көноҙоно үҙ эшенән бушамағас, бар донъяуи мәшә­ҡәттәр ҡатыны иңендә. Әлбиттә, был еңел түгел, әммә тырыш ханым барыһын да булдыра. Кәртә-ҡураһы тулы мал, ҡош-ҡорт, үҙ ҡулдары менән һалып сыҡҡан ҙур йорттарында һәр ваҡыт йәм һәм тәртип күҙәтелә.

Ҡауыевтар өс балаға ғүмер бир­гән. Өсөһө лә үҙҙәренә оҡшап егәр­ле, йүнсел, тырыш. Оло ҡыҙҙары Зилә ғаиләһе менән Белоретта йәшәй, улар ҙа шәхси предприятие ойошторған. Уртансылары Радик та өйләнгән. Белоретта йәшәһә лә, эшҡыуарлыҡ эшендә атаһының уң ҡулы. Кескәй ҡыҙҙары Эльвира Өфөлә төпләнгән.

Ҡауыевтарҙың балаларының ғаиләләрендә икешәр ейән үҫә. Уларҙың ялға ҡунаҡҡа килгәндәрен түҙемһеҙләнеп көтөп ала олатай менән өләсәй. Ейәндәрен дә балалары кеүек иманлы, башҡорт рухында, эшкә өйрәтеп үҫтереүгә үҙ өлөштәрен индерергә тырышалар.

Рәшит Ҡауыевтың намыҫлы хеҙ­мәтен төрлө кимәлдәге әллә күп­ме грамоталар, маҡтау ҡағыҙҙары дәлилләй. Әммә ир-уҙаман өсөн иң юғары баһа – эше менән ге­нә түгел, изге ғәмәлдәре менән дә яуланған яҡташтарының хөрмәте.