Килешеп йәшәүгә ни етә?

Быйыл ял итеү әҙерәк тәтене, тип ултырам әле мин. Ни өсөн тиһегеҙме? Ниһайәт, тыуған яҡҡа ҡайтып, шифаханала ял итеү форсаты тейҙе. Өс аҙна ваҡыт “һә” тигәнсе үтте лә китте. Әммә бушҡа түгел. Дауаланыуҙан тыш, байтаҡ балыҡсы менән һөйләшеп, ҡыҙыҡлы хәлдәр тураһында һорашып йөрөнөм. Әбйәлил районында урынлашҡан Мауыҙҙы күле (рустар Банное тип йөрөтә) һәр иртә ихлас ҡаршыланы. Балыҡ күп: суртан, алабуға, сабаҡ ҡаба. Шулай уҡ киң таралмаған ала балыҡ та бар. Һүҙем тап уның тураһында.

Ала балыҡ (сига) иң тәмлеләрҙән һанала. Әбйә­лилдәге саф һыулы Мауыҙ­ҙыға барһағыҙ, һаҙанға оҡша­ғаныраҡ һимеҙ, көмөштәй аҡ, матур балыҡты күрерһегеҙ. Уның эреләренең оҙонлоғо 50-55 сантиметрға етә, ауыр­лығы дүрт-биш кило була. 1932 йылда уҡ Ленинград өлкәһенән ала балыҡ­тың ике миллион самаһы селбәрәһе килтерелеп, Мауыҙҙыға ебә­релә. Әммә улар һәйбәт­ләп үрсеп китә алмай. Һуңғы йылдарҙа ғына байтаҡ кү­бәйә. Селбәрәләр Ҡандра­күл­гә лә ебәрелә. Унда ярай­һы уҡ үрсейҙәр.

Шулай итеп, ала балыҡ Баш­ҡортостан һыуҙарын үҙ итә. Советтар Союзы осоронда быуа-күлдәргә иғти­бар яҡшыраҡ ине, сөнки һәр колхоз-совхоз үҙ биләмәһендә­ген ҡараны, селбәрә ебәрҙе, тирә-яғын таҙаланы. Ә хәҙер хәл башҡасараҡ. Ҡуртымға алынғандары ла әллә ни файҙа килтермәй. Ошо мәсьә­ләләр буйынса миңә фекерҙәш булып сыҡты ба­лыҡ­сы дуҫым Фәнил Нәбиул­лин. Ул бында ял итергә ҡа­тыны Зөлфиә менән килгәй­не.

Таң һарыһынан икәүләп балыҡҡа төшөп китәбеҙ. Әлбиттә, уҙышып тотмайбыҙ, яҙғаны эләгә, алабу­ғаларҙың эрелеге ҡыуандыра... Ул да бала сағынан уҡ Дим буйҙа­рын ҡыҙырып, Бикбай, Мөс­лим күлдәренән табан тотоп үҫкән. Әлшәй районына ла барып сыға торғайныҡ, тип хәтерләй дуҫым.

– Ҡармаҡ булманы бит инде, ярай ҙа ауылға ҡырҡ­тартмасы бабайҙар килә торғайны. Уларҙы ҡыуанып ҡаршы алып, йомортҡаға йә бойҙайға ҡармаҡ ебе, ырғаҡ­тар алабыҙ. Эштән ҡайтҡас, атай эшләп бирә. Үҙе оҫта балыҡсы булды, табышһыҙ ҡайтмай торғайны. Дим йыл­ға­һында бигерәк тә суртан, опто, ҡорман күп ине. Ә мин табан балығын тоторға әүәҫ булдым. Илеш, Бөрө райондарына барһам (ҡус­тыларым шунда йәшәй), ҡалҡыуыслы ҡармағымды алам да Ағиҙел­гә төшөп китәм. Тик ниңәлер ҡыш балыҡ тоторға әүәҫле­гем юҡ, – тип ихлас бәйән итте дуҫым.

Әле “Башавтотранс” бе­рек­мәһенең автобустар паркында водитель ул. Унда инде 41 йыл эшләй. “Хаҡлы ялға сыҡһаң, ни менән шөғөл­ләнерһең инде?” – тип шаярыу ҡатыш ҡыҙыҡ­һыны­уыма:

– Балыҡтан ҡайтып бул­маҫ, мо­ғайын, – тип көлөп яуап бирҙе.

Тәбиғәткә сығып ултырыу – үҙе бер ғүмер. Ҡатыны Зөлфиә лә беҙҙең әңгәмәгә ихлас ҡушылды. “Фәнил алып ҡайтҡан балыҡты таҙартабыҙ ҙа бер таба итеп ҡурып ашайбыҙ, ғаиләлә бар эште бергәләп башҡарабыҙ, күңелле ял да итәбеҙ. Ваҡытыбыҙ булһа, мотлаҡ тәбиғәт ҡосағына сығабыҙ, балыҡ һурпаһы бешереп ашап ҡайтабыҙ”, – тип һөйләп алды ул. “Фәнилдең яңғыҙын һыу буйына һәр ваҡыт риза булып ебәрәһеңме?” – тип һорауыма:

– Әлбиттә, – тип яуапланы. – Аҙна буйы рулдә арый бит. Ялын рә­хәтләнеп үткәр­һен тип балыҡҡа оҙатам. Килешеп йәшәүгә ни етә?!

Ихлас күңелле дуҫтарым гәзит уҡыусыларға ҡышҡа тәмле ризыҡ рецебы ла тәҡдим итте.

Таҙартылған балыҡты ит турағыс­тан ике тапҡыр үткә­рергә лә уға томат пастаһы, тоҙ, борос, төрлө тәмләткес­тәр һалып, мейестә ике сәғәт ҡай­натырға кәрәк. Шунан һуң өс литрлыҡ банканы егерме минут тирәһе ҡай­наған һыуҙың боҫонда тотоп алабыҙ. Әҙер булғас, уға ҡайнатылған массаны һалып, тимер ҡапҡас менән нығытып ябабыҙ. Ҡышҡа тәмле ризыҡ килеп сыға. “Был рецепт өлгөһөн ҡустым өйрәтте”, – тип өҫтәп ҡуйҙы Фәнил.

Ошондай алсаҡ, ябай кешеләр менән осрашып танышыу – үҙе бер ғүмер. Улар йәшәү йәмен арттыра, күңелгә илһам, көс өҫтәй.

- Әсләм КАМАЛОВ.