“Беҙ һеҙҙе юҡһынасаҡбыҙ әле…”

VI Бөтә донъя фольклориада байрамы республикабыҙҙа төрлө майҙандарҙа гөрләп үтә. Тәбиғәт тә, айырыуса рәхимлелек күрһәтеп, йәмле йәйе, ҡояшлы көндәре менән ҡыуандыра, сәфәрҙә йөрөүселәр, байрамға килеүселәр өсөн  ҙур уңайлыҡ тыуҙыра. 

Республикабыҙҙың Нуриман районы халҡы алыҫ ерҙе яҡын итеп тантанаға биш илдән – Панаманан, Германиянан, Колумбиянан, Ҡаҙағстандан һәм Польшанан килгән ҡунаҡтарҙы ихлас ҡабул итте. Иртәнән кискә тиклем дауам иткән бындай сағыу, үҙенсәлекле байрамды, моғайын, нуримандар әлегәсә хәтерләмәйҙер ҙә, быныһы оҙаҡ йылдарға етерлек матур сәхифә булып күңелдә һаҡланыр кеүек.

Район үҙәге майҙанындағы милли кейемдәр сағыулығынан күҙҙәр ҡамаша, төрлө телдәрҙә яңғыраған дәртле йырҙар йөрәктәрҙе ел­кендерә. Ҡунаҡтар башҡорт хал­ҡының кәсеп-һөнәрҙәре, милли уйындары менән бик ҡыҙыҡһынып танышты: уҡ атыу, тоҡтарҙа йүге­реү, тоҡтар менән бүрәнә өҫтөндә һуғышыу, көйәнтәләп һыу ташыу буйынса ярышыу тиһеңме, береһе лә иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Әйтергә кәрәк, нуримандар ҡунаҡ­тарҙы ҡаршылау, мәҙәниәтебеҙҙе, сәнғәтебеҙҙе, миллилек һыҙат­тарын бөтә сағыу буяуҙарында  күрһәтеү, үҙебеҙҙе танытыу өсөн бай­таҡ ҡыҙыҡлы, етди эштәр башҡарған. Рәсәйҙә йәшәгән күп кенә милләттең тормош рәүе­шен, мәҙәниәтен, традицияларын са­ғылдырған тирмәләр, милли аш-һыу, биҙәүестәр, кәсептәр ҡунаҡ­тарҙа ҙур  ҡыҙыҡһыныу уятты.  

Беҙ ҙә донъя милли мәҙәниә­те­нең бер өлөшөн тәшкил итеүебеҙ, сит ил вәкилдәрендә ҡабатланмаҫ һоҡланыу тойғолары уята алыуы­быҙ, онотолмаҫ тәьҫораттар бүләк итеүебеҙ менән хаҡлы ғорурлана алабыҙ. 

Тәүге танышыбыҙ Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советының (CIOFF) Греция департаменты президенты Константинос Иоаннидис, халыҡ-ара кимәлдәге сараның әһәмиәтен билдәләп, былай тип белдерҙе: 

– Планета халыҡтарын берләш­тереүсе, дуҫлыҡ бәйләнештәрен, тарихи тамырҙарыбыҙҙы нығытыу­сы, бер-беребеҙҙе яҡшыртыусы әһәмиәтле сара ул Фольклориада. Һеҙ беҙҙе күптәнге танышығыҙҙы ҡаршылағандай, дуҫтарса, айырыуса йылылыҡ менән ҡабул иттегеҙ. Бындай мөһим сарала ҡатнашыуҙы ҙур мәртәбә тип иҫәпләйем. Беҙ һеҙгә Эдегей утрауҙары халҡының сәләмен, йыр-моңон, ялҡынлы бейеүҙәрен алып килдек. Нимә-нимә, ә беҙ шау-шыулы уйындарҙы, гөр килеп торған табындарҙы яратабыҙ. 

Эйе, гректар – үҙҙәренең йолаларын, традицияларын хөрмәтләй һәм уларҙы тормоштарында күҙәтә, һаҡлай белә торған халыҡ. Әйтеү­ҙәренсә, һәр грек утрауында милли кейемдәрен ғорурлыҡ менән кейергә яратҡан кешеләрҙе йыш осратырға мөмкин. Боронғолоҡто ҡәҙерләгәнгә күрә уларҙа бөгөнгө заман туристарын ҡыҙыҡтырырлыҡ часовнялар, музейҙар әлегәсә һаҡланғандыр ҙа. Гомер дәүеренән үк быуындан-быуынға тапшырылып килгән ғөрөф-ғәҙәттәр, милли мәҙәниәт өлгөләрен гректар әле лә ихтирам менән һаҡлай. Улар – бик темпераментлы, хәрәкәтсән халыҡ, үҙҙәрен иркен тота, ҡысҡы­рып һөйләшергә әүәҫ, ихлас, кешегә ихтирамдарын ҡосаҡлап, ҡулдары менән башты һыйпап булһа ла күрһәтергә ғәҙәтләнгән. Һәр милләт үҙенсәлекле хазина инде, үҙенә генә хас тәртибе, ғәҙәттәре менән ҡырҡа айырылған мәлдәр ҙә бар. Беҙҙә “эйе” тигәнде раҫлап, баш ҡағыу ғәҙәти хәл иҫәпләнһә, уларҙа бындай ым киреһен, “юҡ” тигәнде аңлата. Кем-кем, ә гректар байрам итергә, шау-шыулы тамашаларҙы ярата. Эҫе климатта йәшәү уларҙың тәртибенә лә үҙгәрештәр индергән, мәҫәлән, көндөҙгө сәғәт 3-тән киске 6-ға тиклем илдә бөтә кеше ял итә, был осор­ҙа бер кемгә барырға, хатта телефондан шылтыратырға ла ярамай, имеш... 

Тағы бер танышыбыҙ Патрик Рутковски – “Mystkouianie” ан­самбленең художество етәксеһе, Польшанан 33 кешелек төркөмдө алып килгән.

 – Тәүге тапҡыр Башҡортостанға аяҡ баҫыуым. Фольклориадала ҡатнашыуыма һөйөнөп бөтә алмайым. Илегеҙ ғәжәп матур! Шулай ҙа мине иң ныҡ һоҡландырғаны – алсаҡ, ябай, ҡунаҡсыл кешеләре­геҙ, – тине ул. – Һеҙ беҙҙең  поляк халҡына күп яғығыҙ менән ныҡ оҡшағанһығыҙ. Был байрам беҙҙе киләсәктә тағы ла нығыраҡ яҡынайтыр, дуҫлаштырыр, тип уйлайым. Оҙаҡламай Башҡортостан менән хушлашырға ваҡыт етәсәген күҙ алдына килтереп, мин бер аҙ  моңһоуланып, юҡһына ла башланым шикелле, һағындырыр әле һеҙҙең ил, – тип йылмая егет.

– Шулай ҙа иң оҡшағаны нимә булды, Патрик? Польшаға ҡайтҡас, яҡындарыңа нимә тураһында тәү башта һөйләр инең?

– О-о, барыһы ла супер! Һәр хәлдә һеҙҙәге милли аш-һыуҙың телде йоторлоҡ тәмле икәнлеген һөйләргә онотмаясаҡмын... 

Банан, дөгө, кофеһы менән дан тотҡан Панаманың ут кеүек ҡыҙ-егеттәре ритмлы бейеүҙәре, жанр төрлөлөгө менән айырылған музы­каһы һәм хореографияһы менән тамашасыларҙы ҡуҙғытып ебәрҙе. Барабан, көслө ҡул сабыуҙар, гитара тауышы аҫтында барған тамаша профессиональ кимәлдә башҡарылыуы, үҙенә генә хас костюмдары менән һәр кемде әсир иткәндер. Атлантик һәм Тымыҡ океандарҙы айырып торған, Үҙәк Америка менән  Көньяғын берләш­тергән үҙенсәлекле Панаманы беҙ Панама каналы буйынса яҡшы беләбеҙ. Атаманың “балыҡ күп булған урын” тигән төшөнсәне аңлатҡаны билдәле, тимәк, балыҡ менән яҡшы сауҙа итәләрҙер. Панама мәҙәниәте Һин­достан, Африка һәм Европа музыкаһын, традицияларын үҙ эсенә алған, беҙ быны сәхнәләге сығыштарында ла яҡшы тойҙоҡ, әллә күпме мәҙәниәт­тәр “гөлләмә­һе” ифрат күп төрлө­лөгө,  ғәжәйеп сағыулығы менән иҫтә ҡалды. 

Затлы милли кейемдәрҙәге ҡаҙаҡ дуҫтарыбыҙ менән рус телендә рәхәтләнеп аралаштыҡ, сөнки тәржемәсе аша һөйләшеп аңлашыуҙың еңел булмаҫын тойғайныҡ инде. Жолдыбай Серикболсын һәм Айгерим Молдибаева Селезнев исемендәге бейеү-хореография училищеһын тамамлап, ансамблдә эшләй башлаған. Уларҙы беҙҙәге тәбиғәт шарттары, халҡыбыҙҙың милли костюмдары, халыҡтар араһындағы туғанлыҡ тойғолары һоҡландыра, йәштәр үҙҙәре өсөн яңы асыштар ҙа асҡан.

Ғөмүмән, Фольклориадала йәш­тәр­ҙең күпселекте тәшкил итеүе бер аҙ ғәжәпләндәрҙе лә, һөйөн­дөрҙө лә. “Фольклор” һүҙе инглиз телендә “халыҡ аҡылы” төшөнсә­һен аңлата, беҙ уға халыҡ ижады, ғөрөф-ғәҙәттәр, ышаныу­ҙар, тел, кәсептәр, миллилек төшөнсәләрен дә һалып йөрөтәбеҙ. Унда беҙҙең тормошобоҙ, идеал һәм принцип­тарыбыҙ ҙа яҡшы сағыла. Милли мәҙә­ниәтебеҙ асылы тәрән тамыр­ҙарыбыҙға барып тоташһа ла, йәштәребеҙҙең уға битараф булмауын, киреһенсә, халыҡ ижады ынйы­ларына иғтибары һәм ҡыҙыҡ­һыныуы артыуын  тойҙоҡ беҙ ошо дуҫлыҡ һәм туғанлыҡ байрамында.  Быныһы беҙҙең өсөн бигерәк тә һөйөнөслө.

-Динә АРЫҪЛАНОВА.