Хужаһыҙ йорттарҙы алалар

Ауыл һәм ҡалаларҙа ташландыҡ йорттар, биналар күп. Улар йылдар дауамында төҙөкләндерел­мәй, ҡарауһыҙ тора. Хужаһыҙ йорттар тирә-яҡты йәмһеҙләй, шулай уҡ янғын хәүефе сығанағы ла. “Росреестр” мәғлүмәттәре буйынса, республикала быйыл алты ай эсендә хужаһы булмаған 1136 күсемһеҙ милек теркәлгән. Был биналар суд ҡарарына ярашлы муниципалитет­тарға тапшырыласаҡ, һуңынан үҙ торлағын төҙөргә теләгән кешеләргә биреләсәк.

Ташландыҡ йорттар булмаһын

Йәмәғәтселәр төбәктә ташлан­дыҡ биналарға күптән иғтибар йүнәлтте. Ундайҙар араһында элек­ке фермалар, иген ырҙын­дары, ке­ләттәр ҙә бар. Шулай уҡ торлаҡ йорт­тар ҙа, бер кем дә йәшәмә­гән­лектән, ҡарауһыҙ тора. Улар ауыл­дарҙың йөҙөн боҙа, күп осраҡ­та авария хәлендә булып, кеше һау­лығын, ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуя.

Был мәсьәләне хәл итеүгә Дәү­ләт Думаһының VII саҡы­ры­лыш депутаты Зариф Байғусҡаров ҙур өлөш индерә. Ул, ташландыҡ биналарҙы файҙаланыу тәжрибә­һен ил буйынса өйрәнеп, Баш­ҡорт­остан муниципалитеттары өсөн методик тәҡдимдәр әҙерләгән.

“Рәсәй буйынса ауыл биләмә­ләренең хужаһыҙ төҙөлөштәрҙе милеккә күсереү буйынса суд тәжрибәһе ҙур. Беҙ быны атҡарыу йәһәтенән тәҡдимдәр әҙерләп (Башҡортостан буйынса “Росреестр” идаралығы һәм респуб­лика­ның Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы менән килешеп эшлән­де), 2020 йылдың июнендә уларҙы барлыҡ ҡала-район хаки­миәт­тәренә ебәрҙек. Муниципалитеттар был методик тәҡдим­дәрҙе әүҙем ҡуллана, эш башланды”, – тип һөйләне Зариф Байғусҡаров.

Методик тәҡдимдәрҙә мәсьә­ләне хәл итеүҙең ике юлы күрһә­телә. Беренсеһенә килгәндә, ташландыҡ бинаның хужаһы бар, әммә ул уны төҙөкләндермәй. Хужаға ҡарата административ комиссиялар йоғонто яһау сараһын күрә, әгәр был да тәьҫир итмәһә, объектты хужаһыҙ тип таныу буйынса суд эше башлана.

Икенсеһе – объектҡа милекселек теркәл­мәгән осраҡ. Ул саҡта суд аша бинаны хужаһыҙ тип танып, муниципалитет мөлкәте тип рәсмиләштереү тәҡдим ителә. Башҡортостан­дағы төбәк законына ярашлы, муниципали­теттағы административ комиссия бина хужалары менән эшләргә һәм уларҙы үҙҙәренең милкен ҡарамаған, төҙөкләндермәгән өсөн яуаплылыҡҡа тарттырырға тейеш.

Әле Әбйәлил районында таш­ландыҡ биналарҙы асыҡлау, муниципаль милеккә тапшырыу буйынса системалы эш башланған. “Районда бөтәһе 28 хужаһыҙ объект асыҡланды, уларҙың 13-өн ауыл биләмәләре милеге итеп таныу тураһында суд ҡарары сығарылды, ҡалғандары буйынса ғаризалар район судында ҡарала”, – тине муниципаль милек идаралығы буйынса бүлек начальнигы вазифаһын башҡарыусы Розалиә Ҡунаҡбаева.

Уның һүҙҙәренсә, методик тәҡ­димдәр эштә бик ярҙам итә. Йәнгел ауыл биләмәһендә урын­лашҡан иген ырҙыны буйынса суд ҡарары бар. Элек ул совхозға ҡа­раған, инде 20 йылдан ашыу ху­жаһыҙ тора. Розалиә Ҡунаҡбаева аңла­тыуынса, ауыл биләмәһе милек хоҡуғын теркәүгә документтар тапшырған, киләсәктә уны үҫем­лекселек, малсылыҡ менән шөғөл­ләнгән крәҫтиән (фермер) хужалы­ғына һатыу өсөн хаҡ ҡуйыла.

Зариф Байғусҡаров фекеренсә, ташландыҡ биналарҙы алып ташлау буйынса махсус прог­рамма кәрәк. Бинаны рәткә килтереү бурысы алған эшҡыуарҙар һәм фермерҙар яңы эш урындары булдырасаҡ, яңы гранттар аласаҡ.

Муниципалитеттар өсөн дә мәсьәләне хәл итеү отошло. Бындай объекттарға хоҡуҡты теркәү төҙөлөшкә ер биләмәһе ала алмағандарҙың торлаҡ мәсьәлә­һен хәл итергә ярҙам итәсәк.

“Әгәр ҙә был мәсьәлә менән эҙмә-эҙлекле шөғөлләнһәк, беҙҙең ауылдарҙа ташландыҡ йорттар булмаясаҡ, сөнки улар янғын хәүе­фен тыуҙыра. Бындай биналарға ингән балалар һаулығына, ғүме­ренә хәүеф тыуа. Шулай уҡ ошондай төҙөлөштәр ауыл йөҙөн йәмһеҙләй”, – тип иҫәпләй Зариф Байғусҡаров.

Тауышлы рекламаға сикләү индерелде

Тәҙрә төбөгөҙҙә көн буйы тауар йәки хеҙмәт тәҡдим итеп, ҡысҡыр­тып тауыш аппаратураһын эшлә­теп ҡуйһалар, әлбиттә, ризаһыҙ­лыҡ бел­дерер инегеҙ. Ниһайәт, быға сик ҡуйылды – 25 августан “Реклама тураһында” федераль закон­дың 19-сы статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында” ғы 150-се федераль закон ғәмәлгә инде. Ул биналарҙың диуарында, ҡыйы­ғында, торлаҡ йорттарҙа тауыш ҡора­малдарын ҡулланыуҙы тыя.

Шул уҡ ваҡытта ул баҙарҙа һәм кеше күп йыйылған урында күсмә колонкаларҙы йөрөтөүгә ҡағыл­май. Закон сығарыусылар бындай рекламаны тыйыу һатыусыларҙың һәм рекламасыларҙың хоҡуғын сикләй тип иҫәпләй.

Дәүләт Думаһының VII саҡы­рылыш депутаты Павел Качкаев ошондай аңлатма бирҙе: ”Беҙ “Реклама тураһында” закон ҡабул иткәндә, Әстрхан өлкәһе Думаһы­ның тауыш рекламаһын бөтөнләй тыйыу тураһындағы төҙәтмәһен ҡараныҡ, уға ҡарата төрлө фе­керҙәр булды, әммә тауыш рекла­маһын тулыһынса тыймаҫҡа ҡарар иттек. Был йәһәттән теге йәки был павильонда тауарҙар булыуы ха­ҡында хәбәр иткән “Кубань казактары” фильмы иҫкә төштө, унда рекламаланған тауар һәм хеҙмәт­тәр махсус тәғәйенләнгән махсус урындарҙа ҡулланыла. Шул уҡ ваҡытта йорт фасадтарында, ҡыйыҡтарында тауышлы рекламаны ҡулланыуҙы тыйырға кәрәк тип иҫәпләйем. Кешелә насар ҡа­раш тыуҙырған, ял итергә ҡама­саулаған әйберҙәрҙән ҡотолоу мөһим”.

“Маэстро” яуаплылығы сиклән­гән йәмғиәте директоры Максим Лушин, законға нигеҙләнеп, былай тип белдерҙе: “Тышҡы тауышлы рекламаны тулыһынса тыйыуға ҡаршымын, әммә баҙар ҡағиҙә­ләрен көйләүгә ҡуш ҡуллап риза. Урам радиоһы тәү сиратта кеше­ләрҙә граждандар оборонаһы сигналы буйынса сара күреү оҫта­лығын арттырыу, халыҡты, билә­мә­ләрҙе ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә яҡлау, янғын хәүефһеҙлеге буйынса тематик белем биреүҙе таратыу һәм тапшырыу өсөн булдырылған. Асыҡ урам тапшырыуы системаһы ярҙамында ғәҙәттән тыш хәлдәр, ғәрәсәттәр, террорсы­лыҡҡа ҡаршы кампаниялар алып барыла. Берҙәм дежур-диспетчер хеҙмәте һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы быны һауа торошо шарттары үҙгәргән саҡта, һыу инеүҙе сикләгән мәлдә, янғын хәүефе янағанда, ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында файҙалана. ЮХХДИ йәйәүле­ләр ҡатнаш­лы­ғында юл-транспорт хәл-ваҡиға­һын кәметеүгә йүнәлтелгән аудиороликтар урынлаштыра. Был юл­дарҙа балалар үлемен кәметеүгә булышлыҡ итә. Полиция “урам радиоһы” аша юғалған граждан­дарҙы эҙләй, халыҡҡа телефондан мутлашыусылар, террорсылыҡ тураһында хәбәр итә, кеҫә бурҙарынан һаҡ булырға саҡыра”.

- Рәмилә МУСИНА.