Йорт биләмәләре яңырҙы

Республикала өс йыл рәттән “Башҡорт ихаталары” программаһы уңышлы тормошҡа ашырыла, шул иҫәптән Учалыла ла ғәмәлгә индерелә.

Уртаҡ эш

– Быйыл планға алынған 140 ихатаны комплекслы төҙөклән­де­реүҙе тиҙҙән тамамлаясаҡбыҙ. Программаның 99 проценты үтәл­гән. Асфальт түшәү, йәшел­ләнде­реү, яҡтыртҡыстар ҡуйыу кеүек эш­тәр тулыһынса тамамланған. Объекттар ваҡытында ҡулланыуға тапшырыласаҡ, – тип программа­ның үтәлеше тураһында бәйән итте БР торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры вазифаһын башҡарыусы Алан Марзаев күптән түгел Хөкүмәттә уҙғарылған кәңәшмәлә.

2019 – 2024 йылдарға иҫәплән­гән программа республика биләмә­һендә урынлашҡан күп фатирлы йорттарҙа йәшәгән граждандарҙың көнкүреш шарттарын яҡшыртыу, йорт янындағы биләмәлә уңайлы мөхит булдырыу маҡсатын күҙ уңында тота. Дөйөм алғанда, биш йылда программа буйынса өс мең самаһы биләмә яңырасаҡ тип күҙаллана.

Мөһим сараға Башҡортостан Тор­лаҡ-коммуналь хужалыҡ ми­нистрлығы етәкселек итә. Ә программаны тормошҡа ашырыу өсөн эштәргә заказ биреүсе булараҡ, муниципаль берәмектәр яуаплы.

Сығымдарҙың төп өлөшөн республика бюджеты үҙ өҫтөнә ала. Бар­лыҡ эштәр хаҡының 94 процентын – республика, 5 процентын муниципалитет ҡаплай. Ҡалған бер процент өсөн халыҡ үҙе түләй. Бында ҡаҙна аҡсаһын экономиялау тураһында һүҙ бармай, төп маҡсат – халыҡты дөйөм эшкә йәлеп итеү. Республикала уңышлы тормошҡа ашырылған “Урындағы башланғыс­тар­ға булышлыҡ итеү” программа­һында тупланған тәжрибәнән күре­неүенсә, беренсенән, кешеләр ни­мә­не төҙөкләндерергә кәрәклекте үҙҙәре хәл итә. Икенсенән, улар уртаҡ эшкә мөмкин булғанса өлөш индерһә, милеккә ҡараш бөтөнләй башҡаса була.

Йыл һайын программала ҡатна­шыусылар һайлап алына. Урын­дағы хакимиәттәр ниндәй ихатаның төҙөкләндереүгә нығыраҡ мохтаж булыуын иҫәпкә алып эш итә.

Танырлыҡ түгел

Учалыла ла ихаталарҙы төҙөк­лән­дереү һуңғы йылдарҙа йылдам бара. Быға тиклем “Уңайлы ҡала мө­хите”, “Берҙәм Рәсәй” партия­һы­ның “Реаль эштәр” программа­ла­ры буйынса байтаҡ эш башҡарыла.

– “Башҡорт ихаталары” ярҙа­мын­да төҙөкләндереүгә объекттар халыҡтың ғаризаһына таянып бил­дәләнә. 2019 йылда ҡалала күп фа­тирлы 17 йортҡа ҡараған ете ихата яңы төҫ алды. Былтыр Ты­ныс­лыҡ һәм Тәүтөҙөүселәр урамдарында урынлашҡан 145 фатир­ҙан торған ике йорт ихаталары яңыр­тылды. Халыҡтан килгән ға­ри­заларҙы иң тәүҙә йәмәғәт-административ комиссияһы ҡараны. Комиссия йорт ихаталарының торошон, урындың үҙенсәлеген ҡа­рап, төҙөкләндереү кәрәклеген бил­дә­ләне һәм биләмәне “Башҡорт ихаталары” программаһына индереү ҡарарын раҫланы.

Һуңынан фатир хужаларының дө­йөм йыйылышында ихатаны тө­ҙөкләндереү проект-дизайнын ҡа­рап, эштәр исемлегенән иң кә­рәкле тип һаналғандарын һайлап алды. Был тәҡдимдәр ҡаралғандан һуң, муниципаль берәмек белгес­тәре про­ектҡа техник задание бил­дә­лә­не. Норматив документтар та­лап­тарына тулыһынса яуап бир­гән проекттар ғына граждандар ҡа­рарына ҡабат сығарылды һәм раҫ­ланды, – тип программаны ғә­мәлгә ашырыу барышы менән та­ныш­тыр­ҙы ҡала биләмәһе башлы­ғының торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары Луиза Панферова.

Бөгөн төҙөкләндерелгән ихата­ларҙы танырлыҡ та түгел. Уларҙа ре­зина япмалы балалар майҙан­сыҡтары, уйын һәм спорт ҡорамал­дары, эскәмйәләр, урналар урын­лаш­тырыла, автомобилдәрҙе ҡу­йыу урындары, ихата юлдары ки­ңәйтелә, бордюрҙар алмаштырыла, мәғлүмәт стендтары, тышҡы яҡты­лыҡ, видеокүҙәтеү булдырыла, ҡай­һы бер ихаталарҙа ваҡ форма­лағы архитектура ҡоролмалары ҡуйыла.

– Төрлө эште төрлө подрядсы баш­ҡарҙы. Һәр береһе иңдәренә алған бурыстарын ваҡытында һәм еренә еткереп атҡарырға тырышты. Йорттарҙа йәшәгәндәр әүҙемлек күрһәтеп, һәр эште контролдә тотто, – тине Луиза Радмил ҡыҙы.

Әүҙемдәр булдыра

Анастасия Минһажева Учалы ҡалаһында тыуып үҫә. Ата-әсәһе ҡала төҙөлә башлаған йылдарҙа барлыҡҡа килгән Мортазин урамында йәшәй. Ленин, Пионер урамдарында ла урынлашҡан ике-өс ҡатлы 11 йортто берләштергән дө­йөм ихатала тиҫтерҙәре менән уйнап үтә Анастасияның бала сағы. Йорттар ҙур булмағас, бер-береһен белеп, аралашып көн күрә бында йә­шәүселәр. Үҫеп еткәс, ғаилә ҡо­роп, тормош иптәше Артур Айҙар улы менән ике балаға ғүмер би­рә­ләр. Пионер урамында урынлаш­ҡан йорттан фатир һатып алып, шунда төпләнә Минһажевтар, ә Мортазин урамындағы фатирҙа Анастасияның өләсәһе көн күрә. Өлгөр ҡатын өләсәһен гел хәстәрләп, хәлен белешеп тора.

Бер көн Анастасияға күрше йортта йәшәгән Галина Таланова мөрәжәғәт итә. Пенсия йәшендә бул­һа ла, йәмәғәт эштәренең урта­һында ҡайнаған оло ханымды күп фатирлы йорт өсөн яуаплы итеп һайлайҙар. Унан “Башҡорт ихаталары” программаһында ҡатнашыу өсөн документтар тупларға ярҙам итеүен һорайҙар.

Анастасия Илдар ҡыҙы риза була. Әсә булараҡ, уның үҙен дә ихаталарҙағы уйын майҙансыҡ­тарының торошо борсой.

– 11 йортта барлығы 500-гә яҡын кеше йәшәй, шуларҙың ярты­һы тиерлек – балалар. Ихатала иҫке­реп, буяуҙары таушалып бөткән бер нисә генә уйын ҡорамалы бар ине. Етмәһә, тимерҙән эшләнгәс, улар балалар өсөн хәүеф тыуҙырҙы.

Башҡа ихаталарҙа ниндәйҙер программа нигеҙендә яңы майҙан­сыҡтар пәйҙә булыуын мин дә ише­теп белә инем. Галина Влади­ми­ров­наға ярҙам итергә булдым, – ти ул.

Йәшәгән ерҙәренең торошона битараф булмаған әүҙем ханымдар, милекселәрҙе йыйып, йыйылыш ойоштора, унда һәр кемдең теләген, ҡыҙыҡһыныуын иҫәпкә алып, ихатала эшләнәсәк эштәр тәртибе раҫлана. Проект төҙөгәндә балаларҙы ғына түгел, ололарҙы, һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән граждандарҙы ла уйлап эш итәләр. Программа шарттарына ярашлы, сығымдарҙың бер процентын милекселәр ҡапларға тейеш. “Һәр фатир иҫәбенән 300-әр һум аҡса йыйырға” тигән ҡарар сығаралар.

Барыһы ла хәстәрләнгән

Төҙөкләндереү эштәре йәй, көҙ айҙарында башҡарыла. Ихата бө­төнләй икенсе төҫ ала. Аллы-гөллө төҫтәргә күмелеп, бөгөн ул әллә ҡайҙан балҡып тора, балаларҙың шат ауаздары ла тынмай. Бында резина япмалы уйын һәм спорт ҡорамалдары урынлаштырылған, урналар, уңайлы эскәмйәләр ҡу­йылған, автомобиль туҡталҡалары киңәйтелгән, бордюрҙар алмашты­рылған. Ихатала төндә лә ҡараңғы түгел, сөнки энергия экономиялаусы яҡтыртҡыстар ҡуйылған. Видео­камералар бында йәшәгәндәрҙең хәүефһеҙлеген тәьмин итә.

– Шуныһы ҡыуаныслы: хәҙер оло йәштәгеләр, коляскаһында са­быйҙарын йөрөткән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн брусчатка түшәлгән тротуар­ҙар булдырылды. Бынан тыш, милекселәр менән кәңәшләшеп, элекке тимерҙән эшләнгән уйын, спорт ҡоролмаларын һүтеп тап­шырҙыҡ та, 124 мең һум аҡсаға кер элә торған дүрт майҙансыҡ эшләттек, – тип шатлығы менән уртаҡлашты әңгәмәсем.

Ихата ситендәрәк тағы бер май­ҙансыҡ бар. Сетка менән кәртә­ләнгән биләмәлә мини-футбол, волейбол, баскетбол уйнарға була. Был майҙансыҡты бигерәк тә үҫмерҙәр үҙ иткән.

– Спорт менән шөғөлләнер өсөн тиҫтерҙәрем менән быға тиклем күрше ихатаға йөрөй инек, хәҙер барыһы ла яҡында ғына. Тиң­дәш­тәр менән көн һайын мини-футбол, волейбол уйнайбыҙ, биш йәшлек һеңлем Камиллаға ла яңы бәүе­л­сәктәр, таусыҡтар, каруселдәр бик оҡшай, – ти Минһажевтарҙың 9-сы класта белем алыусы улдары Андрей.

Бына шулай берҙәм тырышлыҡ һөҙөмтәһенән шатлыҡ кисерә бөгөн ҡаланың иң тәүҙә төҙөлгән йорттарында йәшәүселәр.

– Бөтә ҡорамалдар хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирә, һәр ҡайһы­һының сертификаты бар. Иң мө­һиме – майҙансыҡтар кәртә­лә­неп алынған. Беҙгә уларҙы ҡәҙер­ләп һаҡлап, ипләп тотонорға ғына ҡала. Республика, район, ҡала етәксе­легенә халыҡты хәстәрләп, тормош шарттарын яҡшыртырға, уңайлы мөхит булдырырға тырышҡандары өсөн ҙур рәхмәт, – ти улар.

Төҙөкләндереү дауам итәсәк

Учалыла күп ҡатлы йорт ихаталарын төҙөкләндереү эше дауам итәсәк. Милекселәр менән йыйылыштар ойошторолоп, “Башҡорт иха­талары” программаһында ҡат­на­шыу өсөн йорттар һайлап алын­ған да инде. Әле документтар әҙерләнә.

– “Башҡорт ихаталары” про­грам­маһы шуныһы менән яҡшы: бында эштәр комплекслы тәртиптә алып барыла, йәғни айырым бер урында түгел, тотош ихата төҙөк­ләндерелә. Икенсенән, ниндәй эштәр башҡарырға икәнлеген ке­шеләр үҙҙәре хәл итеп, үҙ өлөшөн индергәс, улар мөлкәткә һаҡсыл ҡарашта була. Программаның тағы бер өҫтөнлөгө – төп урынға хәүеф­һеҙлек ҡуйыла, – тине Луиза Панферова.

Һандар һәм дәлилдәр:

l 2021 йылда республикала “Башҡорт ихаталары” програм­ма­һы буйынса 742 миллион һум­ға 142 ихата биләмәһе тө­ҙөк­лән­дерелә.

l 125 балалар һәм спорт май­ҙансығы барлыҡҡа килгән, 839 яҡтыртҡыс, 1497 эскәмйә, ур­на ҡуйылған, ихаталарға 264 мең квадрат метр асфальт түшәлгән.

l 2024 йылға тиклем 3000 йорт яны биләмәләрен төҙөк­лән­де­реү планлаштырыла.

Программа нигеҙендә башҡарылырға тейешле мотлаҡ һигеҙ төрлө эш:

u Хәүефһеҙ резина япмалы балалар майҙансығы.

u Контейнер майҙансығы.

u Йәшелләндереү.

u Туҡталҡа урындары.

u Ихатаны яҡтыртыу.

u Эскәмйәләр.

u Сүп-сар һауыттары.

u Видеокүҙәтеү.

Римма СОЛТАНОВА.