Һыу һаҡлыҡ талап итә

Эҫе көндә йылға йәки күл буйында ял итеү иҫ киткес рәхәт! Ҡояш, тулҡындар, һыу тамсылары – бына ошо инде бәхет! Ялығыҙҙы боҙмаҫ өсөн һыуҙағы хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен теүәл үтәгеҙ.

Эсмәгеҙ!

Йәй һайын йөҙҙәрсә кеше һыуға батып үлә. Башҡортостандың Ғәҙәт­тән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комите­ты­ның мәғлүмәттәренә ярашлы, быйыл­ғы йыл башынан 10 июлгә тиклем ара­уыҡта республиканың йылға-күл­дәрендә 30-ҙан ашыу кеше батып үлгән. Шуларҙың өстән бер өлөшө балалар булыуы – тағы ла аяныслы. Мәҫәлән, 40 градуслыҡ эҫелек торған ял көн­дәрендә, йәғни 8-9 июлдә генә республика билә­мәһендә һыу арҡаһында туғыҙ ке­шенең ғүмере өҙөлгән. Төбәктең Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлы­ғын­да әйтеүҙәренсә, фажиғәле осраҡтарҙың төп сәбәбе – рөхсәт ителмәгән урындарҙа һыу инеү һәм алкоголь.

Һыу буйындағы ялдың төп ҡағи­ҙәһе – эскән килеш һыуға төшмәгеҙ! Үҙегеҙ менән тәмле ризыҡтар, балалар менән уйнау өсөн туп алығыҙ, тик иҫерткес эсемлектәр түгел! Бында үҙеңде тотоу, үҙ көсөңә ышаныу тураһында һүҙ бармай. Эскән кеше­нең ҡан тамырҙары киңәйә, һыуға төшкәс, йәғни температура ҡапыл үҙгәреү сәбәпле, улар ҡапыл тарая. Һөҙөмтәлә кеше ҡапыл быуынһыҙ­ланып, контролде юғалтыуы, иҫтән яҙыуы ихтимал. Шулай уҡ инфаркт һәм инсульт осраҡтары ла тап шундай          мәлдәрҙе һағалай. 

Иғтибар – балаларға

Балағыҙҙы бәләкәй сағында уҡ йөҙөргә өйрәтһәгеҙ, һеҙ бик шәп атай-әсәй! Әммә, нисек кенә һәйбәт йөҙмәһен, уны яңғыҙ ғына йылға-күл буйына ебәрмәгеҙ. Был осраҡта иң мөһим хәүефһеҙлек ҡағиҙәһе – бала һыуҙа мотлаҡ ололар контро­лендә булырға тейеш. Әгәр һүҙ өлкән класс уҡыусы­лары тураһында бара икән, улар рөхсәт ителмәгән урындарҙа һыу инергә, билдәләнгән сиктән ситкә йөҙөргә, һыу төбөн алдан тикшермәйенсә сумырға ярамағанлыҡты белергә тейеш.

Күптәр, бала менән берәй хәл бул­һа, ул ярҙамға саҡырып ҡысҡыра­саҡ, һыу өҫтөнә сәпелдәп һуғасаҡ, тип уйлай, ләкин ысынбарлыҡта улай түгел. Балалар тауыш-тынһыҙ ғына бата. Һыу йотто һәм... бөттө. Сабый­ҙың батыуын ике метр самаһы алыҫ­лыҡтағы кеше лә белмәй ҡалыуы бар.

Үкенескә ҡаршы, бөтә ата-әсә­ләрҙә лә яуаплылыҡ тойғоһо бер ки­мәл­дә түгел. Пляжда, балаһы ха­ҡында онотоп, рәхәтләнеп күңел асыусылар ҙа етерлек. Әгәр һыу буйында шундай компаниялар барлы­ғын күрһәгеҙ, бәләкәс­тәрҙе “мине­ке”нә һәм “сит”кә” бүлмәгеҙ. Таныш булмаған балаларҙы ла иғтибар үҙәгендә тоторға тырышығыҙ. 

Ололар үҙ ҡылығына үҙҙәре яуап бирә, ә балалар, ғәҙәттә, өлкәндәрҙе ҡабатлай, шуға күрә балаларығыҙ менән йыһазландырылмаған пляждарға йөрөмәгеҙ, хәүефһеҙ булып тойолған урында ла уларҙы күҙ уңынан ысҡындырмағыҙ. Һай ғына бассейнда ла бәлә һағалауы ихтимал.

Йөҙгөстәр тураһында

Һуңғы йылдарҙа ял урындарына һа­уа тултырылған матрастар алып йөрөү ғәҙәти күренешкә әйләнде. Бик уңайлы әйбер, хатта палаткала йоҡлау өсөн ҡулланырға мөмкин. Инструкция­һында бындай матраста йөҙөргә ярамауы тураһында яҙылһа ла, уны күптәр уҡып та тормай. Улар бик еңел, ә май­ҙа­ны ҙур, шуға күрә аҙ ғына ел иҫһә йәки көс­лөрәк ағымға эләкһә, ул елкәнле кәмә ише йөҙөп китәсәк. Иң ҡурҡынысы шул: ярҙан алыҫ урында бындай матрас ел тәьҫирендә әйләнеүе, хужаһын өҫтән ҡаплауы ихтимал, шуға күрә был әйбер­ҙе һыу инеү, йөҙөү өсөн ҡулланмағыҙ.

Һыу буйында ял иткәндә тағы ла тү­бән­дәге хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре тураһында ла онотмағыҙ: тыйылған урында һыу инмәгеҙ; таныш булма­ған урындарға суммағыҙ; судноларға, кәмә­ләргә һәм катерҙарға яҡын бармағыҙ; һыуҙа хәүефле уйындар ойоштормағыҙ.

SOS: кеше батып бара!

Ғәҙәттә, батып барыусыны йылға-күл уртаһында ярҙамға саҡырған, бер ҡалҡып, бер юғалып, иғтибарҙы йәлеп иткән кеше тип күҙ алдына килтерәбеҙ. Үкенес­кә ҡаршы, ысынбарлыҡ икенсе­рәк: күп осраҡта батып барыусы ярҙамға саҡырып өлгөрә лә алмайынса һыу тө­бө­нә китә. Уның хәле лә, ваҡыты ла булмай.

Кешенең батып барыуын аңғартҡан билдәләр: башы һыу өҫтөнә бер ҡалҡа, бер бата; башын артҡа ташлап, ауыҙын аса; ҡарашы томалана; сәсе маңлайын, күҙен ҡаплаһа ла, уларҙы рәтләмәй; ҡул­дарын ситкә ташлап, һыуҙан сығырға теләгән кеүек хәрәкәттәр яһай. Ҡурҡыу­ҙан шаңҡыған хәлдәге кеше 20-60 секунд самаһы ғына һыу өҫтөндә була ала.

Ни тиклем һәйбәт йөҙөүенә ҡарамаҫ­тан, бата башлаған һәр кеше ҡурҡыу тойғоһо кисерә. Был – тәбиғи хәл. Бында иң мөһиме – ғауғаға бирелмәҫкә. Тәбиғәт беҙҙе баштан уҡ һыу өҫтөндә үҙен тота алған зат итеп яралтҡан. Әгәр батып барыуығыҙҙы аңлаһағыҙ, ошо уй һеҙҙе тынысландырһын. Иң тәү­ҙә тын алыуҙы тергеҙергә тыры­шы­ғыҙ. Ашығып ярға табан йөҙөргә ынтыл­мағыҙ. Арыһағыҙ, арҡаға ятып йәки үҙегеҙ өсөн уңайлы торош һайлап, ял итергә, хәл алырға тырышығыҙ. Әгәр ағым көслө булһа, ыңғайына йөҙөп барып, ярға яҡынайығыҙ.

Әгәр инде батып барған кешене күрһәгеҙ, иң тәүҙә “Кеше батып бара!” тип ҡысҡырып, ярҙағы халыҡтың иғти­барын йәлеп итегеҙ. Ни тиклем күберәк кеше ярҙамға ташланһа, шул тиклем яҡшыраҡ. Үҙегеҙҙең физик мөмкинле­гегеҙҙе баһалағыҙ: йөҙә беләһегеҙме, батыусыны тартып сығарырға көсөгөҙ етерме? Әгәр ышанысығыҙ юҡ икән, батыусылар икәү булыуы ихтимал.

Һыуға һикерер алдынан кейемегеҙҙе сисегеҙ, сөнки ул ҡамасау ғына буласаҡ. Эргә-тирәлә ҡотҡарыу ҡулсаһы, резина камера йәки һауа тултырылған матрас булһа, батып барыусыға мөмкин тиклем яҡын итеп шуларҙы ташлағыҙ. Әгәр кеше һыуҙа вертикаль хәлдә булһа, арҡа яғынан йөҙөп барып, ҡултыҡ аҫтынан тотоғоҙ, башын өҫкә күтәрегеҙ һәм арҡаһына һалып, ярға табан йөҙөгөҙ. Бәләгә тарыусының йөҙө һыу өҫтөндә булырға тейеш. Әгәр ул һыу төбөнә китһә, ярҙа саҡта уҡ шул урынды аныҡ билдәләгеҙ, ағым көсөн дә иҫәпкә алығыҙ һәм, сумып, батыусыны эҙләгеҙ. Тапҡас, сәсенән тотоп, ерҙән этенеп, ҡапыл өҫкә ҡалҡығыҙ.

Гөлдәр ЯҠШЫҒОЛОВА