Ҡауын йәшелсәме, емешме?

Ҡарбуз-ҡауын өлгөргән йәмле, емеш-еләккә бай осор башланды. Татлы ризыҡтарҙан ауыҙ итеп, организмыбыҙҙы кәрәкле витамин һәм микроэлементтарға байытып ҡалыу әмәле бар. Ҡауын – хуш еҫле, татлы көньяҡ ҡунағы. Уның ҡабығы ла, эске өлөшө лә, хатта орлоҡтары ла файҙалы һәм ашарға яраҡлы.

Күптәр уның йәшелсәме, емешме икәнен асыҡлай алмай аптырай. Дөрөҫө: ул – еләк! Диетик һәм шифалы үҫемлек була­раҡ та, киң билдәле. Кало­рияһы түбән. Унда фолий кислотаһы, С витамины, бета-каротин күп.

Белеүебеҙсә, С витамины организмды ҡышҡы һалҡындарға бирешмәҫлек итеп әҙерләй, бета-каротин тире һәм сәстең торошон яҡшырта, иммунитетты нығыта. Уның кәйефте күтәреү, йоҡоһоҙлоҡтан, арыу-талсы­ғыуҙан, ҡуҙғыусанлыҡтан арындырыу сифаты булыуы билдәле. Ҡауындың йомшағы микро­элемент­тарға бай, шифалы көскә эйә. Унда тупланған кремний тән туҡымалары, нервылар, тире һәм сәстәр торошо өсөн мөһим. Аҙ ҡанлылыҡтан яфаланған ауырыуҙар өсөн дә ҡауын файҙалы, сөнки унда тимер күп. Калий һәм магнийға бай булғас, уны йөрәк-ҡан тамырҙары сир­ҙәренән яфаланған ауырыуҙарға тәҡдим итергә була.

Ҡауындың файҙалы үҙенсә­лек­тәре ҡатын-ҡыҙҙы һылыуы­раҡ, сәләмәтерәк итеүен аңла­ған­һығыҙҙыр инде. Көслө зат элек-электән ҡауындың орлоҡ­тарын сәйнәргә ғәҙәтләнгән, айырыуса бал ҡушып. Тик бында ла сама кәрәк, көнөнә ике грамдан арттырырға ярамай, талаҡҡа зарар килтереүе ихтимал.

Шулай ҙа ҡауындың иң ҙур өҫтөнлөгө – унда күҙәнәкле туҡыманың мул булыуы. Хәҙерге заман медицинаһында еләкте организмды, эсәклекте таҙартыу өсөн уңышлы файҙаланалар. Епсәләре организмдан ағыулы матдәләрҙе сығарыу үҙенсә­легенә эйә. Был “санитарлыҡ” сифаты ҡайһы саҡта зыян килтереүе лә ихтимал.

Ҡасан уның сәләмәтлеккә зарар килтереүе мөмкин? Һөт аҙыҡтары һәм алкоголле эсем­лектәр менән бергә ҡулланыу аҙыҡ эшкәртеү системаһын боҙа. Бала имеҙгән ҡатындарға ла ҡауын ашарға тәҡдим ителмәй, сөнки сабыйҙың эсе ауыртыуы ихтимал. Шулай уҡ табиптар шәкәр диабетынан, гастриттан, ашҡаҙан шешенән яфаланғандарға ҡауын ашарға тәҡдим итмәй. Ас ҡарынға ашауҙың да сәләмәтлеккә зыян килтереүе бар.

Киптерелгән ҡауын – көнсығыш халҡының яратып ашаған ризығы. Кипкән булһа ла, бөтә файҙалы матдәләре шул килеш ҡала. Уны һыуытҡыста туңдырып, өс ай буйы һаҡларға ла була.

- Динә АРЫҪЛАНОВА.