Аралаша алмау бик ауыр

Бөгөн һаңғыраулыҡ, ишетеү һәләтен юғалтыу – донъяла киң таралған инвалидлыҡ төрҙәренең береһе. Һуңғы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, яҡындарының тауышын ишетеүҙән мәхрүм булғандар һаны 360 миллион тәшкил итә. Бындай ҙур һандарҙан сәс үрә торорлоҡ.

Инвалидлыҡ сәбәптәре ниҙә? Ауырыуҙарға ваҡытында ярҙам ҡулы һуҙып булмаймы ни? Һаңғыраулыҡ һәм насар ишетеүҙең төп сәбәбен генетик тайпылыштарҙан, ҡолаҡтың хроник сирҙәренән (мәҫәлән, ҡыҙылса, ҡыҙамыҡ, менингит, паротит), ҡайһы бер дарыуҙар тәьҫире­нән, тирә-яҡ мөхиттең зарарлы шарттарынан кү­рәләр. Табиптар фекеренсә, сир ос­раҡтарының яртыһын, уларҙың сәбә­бен ваҡытында асыҡ­ла­ғанда, һауыҡ­тырып булыр ине. Халыҡты иммунизациялау, әсә һәм бала сәлә­мәтлеген һаҡлау, хеҙмәт гигиенаһын тәьмин итеү сирҙәрҙе кәметергә ярҙам итәсәк.

Балалар сәләмәтлеге йыш ҡына ата-әсәнең иғтибарлы булыуына бәйле. Улығыҙҙың йәки ҡыҙығыҙҙың ҡолағына бысраҡ һыу эләкмәгәнме, ҡолағына ваҡ әйберҙәрҙе тыҡмағанмы, һеҙҙең әйткәнде яҡшы ишетәме – барыһы ла күҙәтеү аҫтында булырға тейеш. Баланың башына, ҡолаҡ ти­рәһенә шаяртып та һуҡҡыларға ярамай. Хәүефле билдәләр күҙәтелһә, ашығыс рәүештә дауаханаға мөрәжә­ғәт итегеҙ.

2015 йылда Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы “Ишетеү һәләтегеҙ­ҙе хәүеф аҫтына ҡуймағыҙ!” тигән кампания башланы. Ни өсөн тигәндә, кешеләр көслө, яңғырауыҡлы тауыштан хәүефләнмәй башланы. Ҡолаҡ тондорорлоҡ музыка, күңел асыу һәм спорт учреждениеларында, төнгө клубтарҙа, дискотекаларҙа, концерт залдарында, стадиондарҙа башты ауырттырырлыҡ тауыш ғәҙәти хәлгә әүерелде. Заманса технологиялар йылдан-йыл тормошобоҙға нығыраҡ үтеп инә. Аудиоплеерҙарҙы оҙаҡ ҡулланыуҙың зыяны раҫланған инде. Ҡаты тауыштарҙың даими тәьҫирендә  ишетеү һәләтенең  бөтөнләй юғалыуы ихтимал, ти табиптар.

Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлү­мәттәренә ҡарағанда, Ер шарындағы 1,1 миллиард йәш ке­шенең сәләмәтлеге, ишетеү һәләте – хәүеф аҫтында. 12–35 йәштәге 43 миллиондан ашыу кеше төрлө сәбәп­тәр арҡаһында һаңғы­раулыҡтан яфалана, шуға күрә бөгөн  балаларға һәм йәштәргә ҡаты, яңғырауыҡлы тауыш тәьҫи­ренән һаҡланыу ҡағиҙәләрен аң­латыу, ишетеү һәләтен юғалтыуҙы иҫкәртеү мөһим.

Бөтә донъяла сентябрь айында Халыҡ-ара ымлап һөйләү теле көнө билдәләнә. Ул миллион­лаған һаңғырау һәм насар ишеткән кешеләргә иғтибар йөҙөнән булдырылған. Башҡортос­танда ундайҙар биш меңгә яҡын.

Динә АРЫҪЛАНОВА