Һарымһаҡты даими ҡулланығыҙ

Һарымһаҡ ҡан тамырҙарындағы көсөргәнешлекте кәметергә булышлыҡ итә. Был, үҙ сиратында, ҡан баҫымын түбәнәйтә, шуға күрә табиптар һарымһаҡты даими ашарға ҡуша. Тәҡдим итеүҙәре юҡҡа түгел, мәҫәлән, милли аш-һыуҙа һарымһаҡ киң ҡулланылған илдәрҙә йөрәккә бәйле сирҙәрҙең аҙлығы иҫбатланған икән.

Һаҡлай беләһеңме?

Һарымһаҡ боҙолмай һаҡланһын өсөн ҡайһы бер шарттарҙы үтәү мотлаҡ. Мәҫәлән, уны һалҡын урында (бер-өс градус йылылыҡта) һаҡларға кәңәш ителә.

Был урын ҡоро булырға тейеш. Иң яҡшыһы — быяла банка, ағас йәшник һәм туҡыма тоҡсай. Шулай уҡ һуған һымаҡ бәләкәй бәйләмдәрҙә лә һәйбәт тора.

Беренсе ысул. Һарымһаҡты ҡабығынан таҙарталар, тештәрен алалар ҙа банкаға һалалар. Шунан банканы үҫемлек майы менән тултырып, ҡапҡасын ябып, һыуыт­ҡысҡа ҡуялар. Ошондай юл менән һаҡланған һарымһаҡ тәмле була, ә майын салатҡа һалыу өсөн файҙаланырға мөмкин.

Икенсе ысул. Эре тоҙ һибеп, һарымһаҡты банкаға тултырырға ла, тоҙ һибелгән беше туҡыма ҡаплап, еп йәки резина менән бәйләп ҡуйырға кәрәк.

Өсөнсө ысул. Быныһы иң ябайы һанала. Һарымһаҡҡа һуған ҡа­бығы йәки ҡоро ағас онтағы һибеп, туҡыма тоҡсайға һалып ҡуйырға.

Еҫен нисек бөтөрөргә?

Тәнгә һеңгән һарымһаҡ еҫенән ҡотолоуҙың һыналған бер нисә ысулы бар. Ҡулды яҡшы итеп һабынлап йыуаһың (бигерәк тә тырнаҡ тирәһен), һуңынан лимон менән ышҡыйһың. Һарымһаҡ ҡулланғандан һуң үҫемлек майы һөртһәң дә еҫе килмәҫ.

Бөжәктәрҙе ҡурҡыта

Баҡса ҡоротҡостарына ҡаршы көрәштә лә һарымһаҡтың файҙаһы ҙур. Ул талпанды, кебләне (үлән бетен), ҡырмыҫҡаны һәм башҡа ҡарышлауыҡтарҙы ҡурҡыта. Баҡ­сала һарымһаҡты мөмкин тиклем һөҙөмтәле файҙаланыу өсөн уны ҡоротҡостарҙан һаҡларға теләгән үҫемлектәргә йәнәш ултыртырға кәрәк. Мәҫәлән, емеш биргән ағас­тар араһына сәсегеҙ ҙә япраҡтарын даими ҡырҡып тороғоҙ. Киҫелгән урындан ҡырҡыу еҫле һут бүленеп сыға һәм тап шул ҡоротҡостарҙы ҡурҡыта ла инде. Шулай уҡ һарымһаҡ тештәрен ҡырмыҫҡалар һуҡмағына һалып сығырға ла мөмкин.

Он боҙолмаһын тиһәгеҙ...

Онда йәки ярмала ҡорт йә ҡуңыҙ үрсемәһен өсөн, ул һалынған тоҡсайға йәки тоҡҡа таҙартылған ике-өс һарымһаҡ теше төшөрөргә кәрәк. Шулай уҡ уларҙы келәттәргә һәм ларҙарға теҙеп сығыу ҙа файҙаға ғына.

Һарымһаҡ итте лә боҙолоуҙан һаҡларға ярҙам итә. Бының өсөн иткә ҡоро горчица һибәләр ҙә лавр япрағы, таҙартылған һарымһаҡ тештәре һалалар.

Кәримә УСМАНОВА