Ислам араларҙы нығытты

Ике көн барған форум “Торатау” конгресс-холында уҙҙы. Уның эшендә Башҡортостан Башлығы Радий Хә­биров һәм Татарстан Президенты Рөстәм Миңлеханов ҡатнашты.

Төбәк етәксеһе Радий Фәрит улы пленар ултырыштағы сығышында, батшабикә Екатерина Икенсенең 1788 йылғы указына ярашлы, Өфөнөң Рә­сәй­ҙәге Ислам үҙәге итеп иғлан ителеүе хаҡында әйтеп үтте. Етәксе илебеҙҙә төрлө конфессияларҙың үҙ-ара татыу йәшәүендә Башҡортостан мосолмандары ойошмаһының да өлөшө хәтһеҙ булыуын, беҙҙең республиканың традицион дин-ара хеҙмәттәшлектә яҡшы өлгө икәнен һыҙыҡ өҫтөнә алды.

“Башҡортостанда “Ғәлиә”, “Ғосма­ниә” кеүек билдәле мәҙрәсәләр нигеҙ һалған традицион ислам берләш­мәләре көслө. Йәштәрҙе әхлаҡи тәрбиәләү эшендә исламдың ҙур тәжрибәһен файҙаланыу мөһим”, – тине Радий Хәбиров.

“Рәсәй – Ислам донъяһы” стратегик ҡараш төркөмө рәйесе, Татарстан Президенты Рөстәм Миңлеханов ҡунаҡтарға Рәсәй Президенты Владимир Путиндың тәбрикләү һүҙҙәрен уҡып ишеттерҙе. Унда:

“Беҙҙе ғәҙел демократик тыныслыҡ тәртибе ҡағиҙәләрен үтәүгә, халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә хоҡуҡтың өҫтөн­лөгөн тәьмин итеүгә, бөтә континент­тарҙа ла тотороҡлолоҡ һәм хәүефһеҙ­лекте нығытыуға ынтылыш берләш­терә. Рәсәйгә лә, ойошма ағзаларына ла глобаль хәүефтәргә ҡаршы тороу, төбәк бәхәстәрен көйләү, төрлө гуманитар мәсьәләләрҙе яйға һалыу маҡсатында көстәрҙе туплау мөһим. Һеҙ конфессия-ара аралашыуҙы киңәйтеүгә, дини төрлөлөк шарттарында граждандар тыныслығын һәм социаль тотороҡлолоҡто һаҡлауға бәйле мөһим мәсьәләләрҙе ҡараясаҡ­һығыҙ. Конструктив, йөкмәткеле һөйләшеүҙәр үткәрерһегеҙ, фекерҙә­регеҙ, тәҡдимдәрегеҙ беҙҙең илдәр һәм халыҡтар араһындағы ышанысты, бер-береһен аңлауҙы нығытыуға булышлыҡ итер тип иҫәпләйем”, – тигән юлдар бар.

Әйткәндәй, “Рәсәй – Ислам донъя­һы” стратегик ҡараш төркөмөнөң быйылғы ултырышы “Конфессия-ара татыулыҡ: Рәсәй тәжрибәһе һәм Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһының ҡатнашыусы илдәре” темаһына арналды. Төрлө илдәрҙән килгән ҡу­наҡтар Ислам хеҙмәттәшлеге ойош­маһының 50 йыл дауамында донъяла халыҡ-ара, конфессия-ара татыулыҡ булдырыуға индергән өлөшө хаҡында һөйләне. Шулай уҡ ислам дәүләттәре араһында дуҫлыҡты нығытыуға ҙур өлөш индергән билдәле сәйәсмән Евгений Примаковтың тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы, уның эшмәкәрлегенә арналған сығыштар ҙа булды.

Кәңәшмә барышында делегаттар легендар шәхес, башҡорт халҡының бөйөк улы, күренекле совет дипломаты Кәрим Хәкимовтың Рәсәй һәм Ислам илдәре араһында дуҫлыҡ күперен һалыуға индергән тос өлөшө хаҡында йыш телгә алды. Әйткәндәй, “Рәсәй – Ислам донъя­һы” форумы сиктәрендә Рәсәй Ислам университеты бинаһында уға мемориаль таҡтаташ асылды.

Ғөмүмән, форумда ислам донъяһын­да­­ғы, илдәр араһындағы дуҫлыҡты, хеҙ­мәттәшлекте нығытыу, экстремизмға, тер­роризмға, ислам фобияһына ҡаршы тороу мәсьәләләре күтәрелде. Шулай уҡ ислам дәүләттәре араһында иҡтисади бәйлә­неш­тәрҙе нығытыу, хәләл тауарҙар­ҙың әйләнешен арттырыу тураһында ла һүҙ барҙы.

Форум сиктәрендә эшлекле осрашыу­ҙар ҙа булды. Мәҫәлән, Башҡортостан Баш­лығы Радий Хәбиров форумдың ҡу­наҡтары – Бахрейн Короллегенең Ислам эштәре буйынса юғары советы президенты шәйех Абдулрахман бин Мөхәммәт Аль-Хәлиф һәм был илдең Рәсәйҙәге илсеһе шәйех Әхмәт Абдулрахман Аль-Саати менән осрашты.

Осрашыу барышында республика Баш­лығы төбәктең ошондай ҙур ҡунаҡ­тарҙы ҡаршылауы оло ваҡиға булыуын, Баш­ҡортостан Рәсәйҙең Ислам үҙәктәре­нең береһе икәнлеген белдерҙе. Мәғлүм булыуынса, әле төбәктә 1400-ҙән ашыу мәсет бар, яңылары ла әүҙем төҙөлә.

“Яҡын Көнсығыш илдәре менән хеҙ­мәт­тәшлеккә ҙур иғтибар бүләбеҙ, шул иҫәп­тән Фарсы ҡултығы ынйыһы – Бахрейн Короллегенә лә”, – тине Радий Хәбиров.

“Уның бөйөклөгө Рәсәй Президенты Владимир Путин менән яҡшы мөнәсә­бәт­тә, беҙҙең илдәр араһында тормоштоң төрлө тармаҡтары буйынса күп килешеү­ҙәргә ҡул ҡуйылған. Бахрейн менән һеҙҙең республика араһында оҡшашлыҡ бар. Беҙ нефткә бай, шулай уҡ һеҙҙең респуб­ликаның да алдынғы булыуы, бында исламға, уны үҫтереүгә һәм йолаларын һаҡлауға ҙур иғтибар бүленеүе хаҡында беләбеҙ. Сәфәребеҙ тағы ла тығыҙыраҡ мөнәсәбәттәргә булышлыҡ итергә тейеш”, – тине шәйех Абдулрахман.

Радий Хәбиров республиканың хеҙ­мәт­тәшлеккә асыҡ булыуы, йәғни нефть һәм химиянан тыш, машиналар эшләү һәм туризм кеүек бәйләнештәрҙе көйләр­лек өлкәләрҙең да күплеге хаҡында белдерҙе.

Киләһе йыл ислам илдәренең стратегик ҡараш төркөмөнөң ултырышын Сәғүд Ғә­рәб­станында уҙғарырға ҡарар иттеләр.