Беҙҙекеләр Ҡаҙағстанда!

27 – 29 сентябрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров етәкселегендәге республика делегацияһы эш сәфәре менән Ҡаҙағстанда булды.

Уның составында – Хөкү­мәт Премьер-министры Андрей Назаров, беренсе вице-премьер – иҡтисади үҫеш һәм инвес­тиция сәйәсәте министры Рөстәм Моратов, Премьер-министр урынбаҫары Азат Бадранов, вице-премьер – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов, сәнәғәт, энергетика һәм инновациялар министры Александр Шельдяев, Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр һәм конгресс эшмәкәрлеге буйынса дәүләт комитеты рәйесе Маргарита Болычева, республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Тимур Хәкимов, Үҫеш корпорацияһы генераль директоры Наил Ғәббәсов, шулай уҡ бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре.

Эш сәфәре юғары кимәлдә үтте. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Ҡаҙағстан Президенты Ҡасым-Жомарт Тоҡаев, Премьер-министр Асҡар Мамин, Ҡаҙағстан Парламенты Сенаты рәйесе Мәулен Әшимбаев, Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһе хакимы Ғәли Искәлиев, Ҡаҙағстандағы Рәсәй илселегенең ваҡытлыса ышаныслы вәкиле Александр Комаров менән һөйләшеүҙәр уҙғарҙы.

28 сентябрҙә Нур-Солтанда Радий Хәбиров Ҡаҙағстан Президенты Ҡасым-Жомарт Тоҡаев менән осрашты.

Дәүләт башлығы белдереүенсә, Рәсәй менән стратегик хеҙмәттәш­лек ике илдең төбәк-ара мөнәсә­бәттәренә лә ыңғай йоғонто яһай. Коронавирус пандемияһы дауам итеүгә ҡарамаҫтан, Ҡаҙағстан менән Башҡортостандың күп яҡлы бәйләнештәре йылдам үҫешә, йөкмәткеһе лә тулылана.

– Хеҙмәттәшлек итеүгә ике яҡтан да ҡыҙыҡһыныу бар. Беҙ тармаҡ бәйләнештәрен, сәнәғәт кооперацияһын киңәйтергә, бергә­ләп юғары сифатлы тауарҙар етештерергә әҙербеҙ, – тине Радий Хәбиров. – Туғандаш ҡаҙаҡ халҡы­ның Башҡортостан тураһында күберәк белеүен теләйбеҙ.

Һөйләшеү барышында уртаҡ предприятиелар һаны артыуы, нефть химияһы, ауыл хужалығы, металлургия, еңел сәнәғәт һәм башҡа өлкәләрҙә инвестиция проекттары уңышлы тормошҡа ашырылыуы билдәләнде.

Шул уҡ көндө Радий Хәбиров Ҡаҙағстан Премьер-министры Асҡар Мамин менән осрашып һөйләште. Яҡтар Рәсәй-Ҡаҙағстан­дың стратегик партнерлығын артабан да киңәйтеү өсөн хеҙмәттәш­лектең әлеге торошо һәм киләсәккә пландар тураһында фекер алышты.

Асҡар Мамин белдереүенсә, Ҡаҙағс­тан менән Башҡортостан­дың сауҙа-иҡтисади, инвестиция, транспорт-логистика, энергетика, ауыл хужалығы, сәнәғәт коопера­цияһы һәм башҡа тар­маҡтарҙа хеҙмәттәшлеген үҫ­тереү өсөн мөмкинлектәре бик ҙур. Быйылғы йыл­дың ғинуар-июль айҙарында Ҡаҙағстан менән Башҡорт­остан араһында сауҙа әйләнеше был­тырғы йылдың ошо ваҡыты менән сағыштырғанда 20,2 процент­ҡа артҡан һәм 200 миллион доллар тәшкил иткән.

Яҡтар Өфө менән Нур-Солтан ара­һында тура авиабәйләнеш асыу мөм­кинлеген дә тикшерҙе.

Рәсми сәфәрҙең төп сараһы Баш­ҡортостандың инвестиция һәм иҡтисади мөмкинлектәре презента­цияһы булды.

– Беҙҙең халыҡтар бер-береһенә тел, мәҙәниәт һәм тарих буйынса ғына яҡын түгел. Ҡаҙағ­стан­ға ике яҡ өсөн дә фай­ҙалы хеҙмәттәшлектең киң мөмкин­лек­тәренә өмөт бағлап килдек. Илдең иҡтисади структураһын ныҡлы өйрәндек, бәйләнеш булдырырлыҡ йүнәлештәрҙе барланыҡ. Тап шуның өсөн бизнес өл­кәһе вәкил­дәре лә килде. Яңы идея­лар, контракттар, проекттар менән ҡайтыр­быҙ тип ышанам, – тине Радий Хәбиров.

Ҡаҙағстандың сауҙа һәм интеграция министры Бахыт Солтанов белдереүен­сә, Башҡортостандың әлеге сәфәре – ике дәүләттең бизнесы өсөн бик яҡшы мөмкин­лек.

– Беҙҙә ике яҡлы сауҙа йылдам үҫешә. Быны 2021 йыл йомғаҡта­рына ҡарап та кү­рергә мөмкин. Шулай ҙа беҙ тағы ла кү­бе­рәк­те булдыра алабыҙ, – тине Бахыт Солтанов. – Ҡаҙағстан – Баш­ҡортос­тан тауар­ҙарын Үҙәк һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәренә ташыу өсөн уңайлы биләмә. Беҙ Ҡытай сигендә Баш­ҡортос­тандың сауҙа йортон асыуҙа ярҙам итергә әҙербеҙ.

Республика Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров төбәктең мөм­кинлектәре тураһын­да ентекле һөй­ләне, республика­ның уңайлы транспорт логис­тика­һын тәҡдим итте: ул мөһим һыу, тимер юлы, торба үткәр­гестәре, авто­мобиль магистрал­дәре янында урын­лаш­ҡан. Премьер-министр Баш­ҡортос­танда бизнесҡа ярҙам итеү юлдары тураһын­да ла ентекле мәғлүмәт бирҙе. Исем туйында ҡатнашыусылар “Баш­ҡортостан сода компанияһы”, “МодульНефтьГазИнжиниринг”, “Транстерминал” ойошмалары менән хеҙмәт­тәшлек итеү мөм­кин­лектәрен тикшер­ҙе. Респуб­ли­каның эшлекле делега­цияһы вәкилдәре Ҡаҙағстан компаниялары менән осра­шыуҙар үткәрҙе, бер нисә киле­шеү­гә ҡул ҡуйҙы.

Исем туйы йомғаҡтары буйынса Ҡаҙағ­стан менән Башҡортостан ара­һында сауҙа-иҡтисади бәйләнештәр­ҙе үҫтереү өсөн эш төркөмө булды­рырға ҡарар ителде. Беҙҙең яҡтан уға Премьер-министр Андрей Назаров етәкселек итәсәк.

Радий Хәбиров Ҡаҙағстандың Көн­байыш Ҡаҙағстан өлкәһе хакимы Ғәли Искәлиев менән осрашты. Көн тәрти­бен­дә төбәк-ара сәнәғәт, эшлекле һәм мә­ҙәни-белем биреү бәйләнеш­тәрен үҫте­реү булды. Осрашыу барышында яҡтар ике төбәк хеҙмәттәш­легенең өмөтлө йүнәлештәре тураһында һөйләш­те. Был – тәү сиратта, сәнәғәт, ауыл хужа­лығы, мәғариф һәм фән. Шулай, Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәһен­дә ҙур газ һәм газ конденсаты ятҡы­лыҡтары бар. Шуға күрә улар Баш­ҡортостандың газ эшкәрт­кән предприятиелары менән хеҙмәттәш­лек итергә теләй.

Сәфәрҙең тағы бер мөһим ва­ҡи­ғаһы – Башҡортостан Вәкиллеге­нең Конгресс-бюроһын асыу. Был турала Радий Хәбиров үҙ фекерҙәрен еткерҙе: “Беҙ Конгресс-бюроны  артабанғы иҡтисади партнерлыҡты нығытыу, республикаға яңы инвестициялар йәлеп итеү, ҡаҙаҡтар менән сәнәғәт, төҙөлөш, социаль, гума­нитар һәм ғилми өлкәләрҙә яңы проект­тарҙы тормошҡа ашырыу өсөн астыҡ”. 

Нур-Солтандағы Дуҫлыҡ йортонда республика Башлығы Радий Хәбиров Баш­ҡортостанда тыуған һәм әле Ҡаҙағ­стан­да йәшәгән яҡташтар менән осрашты.

Төбәк етәксеһе уларҙы башҡорт телендә сәләмләне:

– Беҙ Ҡаҙағстанға сәфәр планлаш­тырған саҡта республикабыҙҙа тыуып үҫкән, әле бында йәшәгән, эшләгән һәм үҙҙәренең тамырҙары тураһында онот­маған кешеләр менән бик осрашырға теләгәйнек. Бында 17 мең башҡорт дуҫ-татыу ғүмер кисерә.

Башҡортостан Башлығы урындағы етәксе­леккә Ҡаҙағстанда йәшәгән бар халыҡтарға милли үҙенсәлектәрен һаҡ­лау һәм үҫтереү өсөн уңайлы шарттар булдырған өсөн рәхмәт әйтте. Шулай уҡ ул республикала башҡорт телен үҫте­реү өсөн башҡарылған эштәр тураһында һөйләне.

– Беҙ Нур-Солтанда Башҡортостан вәкиллеген – Конгресс-бюроһын астыҡ. Ул – тышҡы иҡтисади һәм мәҙәни-гу­мани­тар хеҙмәттәшлекте үҫтереү май­ҙансығы, – тине Радий Хәбиров. – Бурыс­тарының береһе – Ҡаҙағстанда йәшәгән башҡорттарға ярҙам итеү, даими бәйлә­неш тотоу.

Башҡортостан Башлығы шулай уҡ ватан­даштарыбыҙҙы Рәсәйгә күсереү буйынса дәүләт программаһы бар­лығы тураһында ла һөйләне. Яҡташ­тарыбыҙға теләктәре булһа, республи­каның уларҙы ҡабул итергә әҙерлеген әйтте.

Сара барышында ул милләттәш­тәребеҙҙең һорауҙарына яуап бирҙе. Мәҫәлән, “Аҡбуҙат” берекмәһендә ҡатнашҡан Рәмзиә Батыргәрәева Дуҫлыҡ йортондағы башҡорт кабинетын йыһазландырыуҙа ярҙам һораны. Уның әйтеүенсә, башҡорт телен өйрәнеү буйынса йәкшәмбе мәктәбен асыу ниәте лә бар, тик мәғариф ойошмаһына уҡытыусы кәрәк.

Төбәк етәксеһе әйтеүенсә, йәкшәм­бе мәктәбен асыу мәсьәләһен тик­шерергә кәрәк. Әгәр был башланғыс Ҡаҙағстандағы коллегаларҙа хуплау тапһа, республика БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты студентын ярты йылға бында командировкаға ебәрергә әҙер.

– Был уның өсөн яҡшы стажировка булыр, балаларға башҡорт телен уҡытыр, – тине Радий Хәбиров. – Уға йәшәйештә социаль яҡлау шарттарын тәьмин итергә тырышырбыҙ, ә вуз етәкселеге буласаҡ педагогтың хеҙмәтенә түләү мәсьәләһен хәл итһен ине. Шулай уҡ башҡорт телен өйрәнеү өсөн методик әҙәбиәт менән дә ярҙам итербеҙ.

Осрашыу аҙағында Башҡортостан Башлығы башҡорт диаспораһының иң әүҙем вәкилдәренә дәүләт наградалары тапшырҙы.

Радий Хәбиров Нур-Солтандағы “Астана Опера” театрында, “Нур Алем” киләсәк энергия­һы музейында, Милли музейҙа булды. Ҡаҙаҡтарҙың бай мәҙә­ниәтенә, тарихына, шул уҡ ваҡытта заман менән бергә атлауына һоҡла­ныуын белдерҙе, илдең туристар өсөн дә бик ҡыҙыҡлы булыуын билдәләне.

Ғөмүмән, сәфәр бик эшлекле һәм файҙа­лы үтте. Уның һөҙөмтәһе яңы инвестиция проекттарында, күләмле­рәк экспортта сағылыр тип көтөлә.

- Әлфиә МИНҒӘЛИЕВА.

l Республикалағы тауар әйләнешенең дөйөм күләмендә Ҡаҙағстан 7,3 процент өлөш менән өсөнсө урынды биләй. 2020 йылда ике аралағы тышҡы сауҙа әйләнеше күләме 296,9 миллион доллар тәшкил иткән.

l Башҡортостандан экспортҡа ебәрелгән продукция араһында – нефть һәм химия сәнәғәте продукттары, гербицидтар, минераль ашламалар, сода, каучук, ағас эшкәртеү продукттары, быяла, ҡара металл прокаты, төҙөлөш материалдары, транспорт техникаһы һәм башҡалар. Республика биләмәһендә Ҡаҙағстандан капитал ҡатнашлығындағы 30 предприятие эшләй.

l 2021/22 уҡыу йылында республика юғары уҡыу йорттарында төрлө программалар нигеҙендә Ҡаҙағстандан 739 студент белем ала.