Кешеләрҙең тойғоларында уйнайҙар

Уҙған аҙнаның башы өфөләрҙе хәүефләндергән яңылыҡ менән башланды. Баш ҡалалағы нефть эшкәртеүсе заводтарҙың береһендә янғын сыҡты. Шөкөр, ҡорбандар булманы, ҡотҡарыусылар тиҙ арала утты һүндерҙе. Һуңғараҡ янғындың технологик сәбәптәр арҡаһында сығыуы асыҡланды.

Ләкин сит ил агенттары ресурстарында, Рәсәй халҡын Башҡортостанға пилотһыҙ осоу аппараттары һөжүм итте, тип ышандырырға маташыу дауам итте. Маҡсаттары аңлашыла – кешеләр араһында паника сәсергә маташыу. Ысынбарлыҡта дрондарҙың эҙе лә, ваҡиғалар урынында уларҙың визуаль һөжүм итеүе табылмаһа ла. Факттар иһә башҡаса: Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, ут тоҡандырыу мейесе зонаһында сыҡҡан - ул тышҡы тәьҫир түгел, ә технологик инцидент.

Был тәүге осраҡ түгел: алдан шул уҡ сығанаҡтар Рәүфә Рәхимова каналдары менән берлектә Өфөләге сәнәғәт зонаһында “һауа хәүефе” һәм объекттарҙың һөжүмгә эләгеүе тураһында миф таратҡайны. Ул саҡта ла “Фактчекинг по-башкирски” телеграм-каналы был алдаҡты фаш итте. Әйткәндәй, был юлы “Пруфы” менән “Однажды в Башкирии” телеграм-каналы БПЛА тураһында яҙманы, ни бары янғын факты тураһында ғына хәбәр итте. Алдашыуҙың да эҙемтәләре бар шул, шуға күрә тикшерелгән факттар ғына яҙыу мөһим.

Даими дезинформация ағымы шарттарында уяу булыу һәм паникаға бирелмәү үтә мөһим. Факттарҙы тикшерегеҙ, тикшерелгән сығанаҡтарға ғына ышанығыҙ һәм манипуляция йоғонтоһона юл ҡуймағыҙ. Деструктив көстәр һеҙҙең эмоциональ реакцияға иҫәп тота - уларға үҙҙәрен паника таратыу ҡоралы итеүгә юл ҡуймағыҙ.

Әйткәндәй, ҡайһы бер телеграм-каналдар был көндәрҙә тағы бер мәғәнәһеҙ хәбәр таратты. Имеш, ни өсөн янғын башланыу менән үк дөрөҫ яуап бирмәйҙәр? Уларҙың логикаһы буйынса, йәнәһе, рәсми яуапты тиҙ генә бирмәгәс, улар нимәлер йәшерә һәм алдау юлдарын эҙләй.

Ә был саҡта ҡотҡарыусылар янғынды һүндерә... Объектҡа инеп, дөрөҫ мәғлүмәтте белеү өсөн тәүҙә бит уны һүндерергә кәрәк. Был бюрократия түгел, ә ябай ғүмерҙе һаҡлау. Әйткәндәй, һынау лабораторияһы хәл тотороҡланғас та эш башланы. Уларға химик анализ яһау өсөн ваҡыт талап ителә.

“Погондарҙа һөйләүсе баш” тураһында: әгәр һәр чиновник экспертиза тамамланғансы үҙенсә хәбәр һөйләй башлаһа, беҙ ғәҙәттән тыш хәлдең мөмкин булған кәмендә ун ҡапма-ҡаршылыҡлы фаразын тикшерер инек. ЦУР-ҙар һәм мониторинг – матур графиктар өсөн түгел, ә һуңғараҡ отчет нигеҙе булып торасаҡ мәғлүмәттәр йыйыу өсөн.

Мессенджерҙар һәм урындағы киң мәғлүмәт саралары Башҡортостан мәктәптәрендә Мексика ҡултығын Американыҡына алмаштырырға йыйынған яңы географик карталар әҙерләнеүе хаҡында мәғлүмәт тарата. Был мәғлүмәт ялған. Унан да бигерәк – власть органдарын дискредитациялауға йүнәлтелгән провокация ул.

Мәғариф министрлығының матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, тәҡдим ителгән “документтар” Өфөнөң Мәғариф идаралығында һәм Стәрлетамаҡ районының Мәғариф идаралығында нәшер ителмәгән. Уны “Мксет” баҫмаһы журналистары баҫтырып сығарҙы, һуңынан үҙҙәре үк кире ҡаҡты.

Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2025 йылдың ғинуарында Америка Ҡушма Штаттары президенты Дональд Трамп Атлантик океандың бер өлөшөнөң исемен үҙгәртергә ҡушты. Оҙаҡламай Google сервисы карталарҙа Мексика ҡултығын Америка ҡултығы тип билдәләй башланы. Ләкин Рәсәйҙә Мексика ҡултығы Америка ҡултығы тип үҙгәртелмәйәсәк.

Рәсәйҙең “Яндекс”ы ла компанияны дөйөм ҡабул ителгән исемдәргә иҫәп тотоуын дәлилләп, бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр индермәне.

“Инсайдер Башҡортостан” телеграм-каналында, йәнәһе лә, республика чиновнигының өйөндә барған тентеү тураһында видео килеп сыҡты. Каналдың админы билдәләүенсә, яҙманы уларға яҙылыусы ебәргән.

Был видео – фейк. Ысынбарлыҡта бындай ролик бар, тик бына Башҡортостанға бер ниндәй ҙә ҡыҫылышы юҡ. Унда Федераль именлек хеҙмәте полковнигында тентеүҙәр күрһәтелгән.

“Инсайдер” күрәләтә ялған мәғлүмәт менән беренсе тапҡыр ғына ташланмай – һайлау ваҡытында улар ялған бюллетендәр баҫтырып сығарған ине. Уларҙың шулай уҡ республика менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығы булманы. 

Бына шундай уларҙың инсайттары – асыҡтан-асыҡ ялған. Халыҡтың тойғоларында уйнап, республиканы хурларға ғына кәрәк.

“Однажды в Башкирии” телеграм-каналының фейктар баҫтырыу өсөн фантазиялары бөткән ахыры, сөнки улар республика баҫмаларының береһендә сыҡҡан баҡсасыларҙың айлы календарына бәйләнергә булған. Имеш, Ай фазаларының үҫемлектәр үҫеүенә йоғонтоһо – уйлап сығарылған нәмә.

Их, кемгә-кемгә, ә бына тап уларҙың үҙҙәренә факттар дөрөҫлөгө тураһында уйларға кәрәк тә бит... Ә иң ҡыҙығы, үҙҙәре шул уҡ ваҡытта ретроградлы планеталар һәм кешеләрҙе финанс һәм шәхси ауырлыҡтарҙан ҡотҡарыусы эзотериктар тураһында яҙа. Бына ҡайҙа ул 100 процентлыҡ “ысынбарлыҡ”.

Уҙған аҙнаның икенсе яртыһында ҡайһы бер телеграм-каналдарҙа бөтөнләй башҡа һыймаҫлыҡ хәбәрҙәр күренде. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ мэрының фажиғәле үлеме тураһында имеш-мимештәр таралды. Һәм ул... ҡабан менән алышып үлгән, имеш... Шулай уҡ “Трамп боттары” исеме аҫтында теркәлгән тауар билдәһе тураһында абсурд яңылыҡ барлыҡҡа килде, был, әлбиттә, уйлап сығарылған хәбәр.

Кешеләрҙе мәғлүмәти һөжүмгә бирелмәҫкә һәм рациональ фекерләүҙе һаҡларға саҡырабыҙ.

“Уфимский визионер” телеграм-каналы иһә яҡшы яңылыҡ менән уртаҡлашты: Башҡортостан Республикаһы – Махсус хәрби операцияға булышлыҡ итеүгә комплекслы йәлеп ителеү буйынса тәүге өс төбәк иҫәбендә. Рейтингты Сәйәси мәғлүмәт үҙәге ҙур доклад нигеҙендә төҙөгән. Был – махсус хәрби операцияға булышлыҡ итеү буйынса ваҡиғаларға төбәктәрҙе йәлеп итеү характерын һәм күләмен баһалауҙың тәүге ынтылышы.

Үткәрелгән тикшереүҙәргә ярашлы, Башҡортостан Республикаһы МХО-ға ярҙамға комплекслы йәлеп итеү буйынса лидер төбәктәр араһында өсөнсө (Мәскәүҙән, Мәскәү өлкәһенән һәм Санкт-Петербургтан һуң Ленинград өлкәһе менән) булды.

Авторҙар түбәндәгеләрҙе билдәләй:

- Төбәк етәкселегенең махсус хәрби операцияны тәьмин итеү ихтыяждарына мөмкин тиклем тиҙерәк һәм тәрәнерәк йәлеп ителеү;

- Төбәктең ил сиктәрендә милләт-ара һәм конфессия-ара татыулыҡҡа булышлыҡ итеүгә индергән өлөшө;

- МХО-ға булышлыҡ итеү өсөн төҙөлгән гуманитар инфраструктура;

- Республикабыҙҙа булдырылған доброволецтар ойошмаларының күп булыуы;

- Хәрби хеҙмәткәрҙәргә төрлө яҡлап ярҙам итеү селтәре.

Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың махсус хәрби операция биләмәһендәге хәрби хеҙмәткәрҙәргә һәм уларҙың ғаилә ағзаларына ярҙам күрһәтеү мәсьәләләренә иғтибарын күптәр белә.  

Мәҫәлән, 2025 йылдың февралендә махсус хәрби операция биләмәһенә 144 гуманитар конвой ебәрелгән, ул 20 подрозделениеға ярҙам күрһәткән. Бынан тыш, республикала махсус хәрби операцияла  ҡатнашыусыларға һәм уларҙың ғаиләләренә 40-тан ашыу ярҙам сараһы эшләй.